Τα κόμματα που δεν αλλάζουν μαζί με την κοινωνία δεν διατηρούν την ταυτότητά τους. Απλώς γερνούν και, κάποια στιγμή, εξαφανίζονται.
Όταν ένα κόμμα δεν προσαρμόζεται στις κοινωνικές συνθήκες, όταν αρνείται να αλλάξει, όταν δεν μπορεί να αντιληφθεί ότι ο κόσμος γύρω του έχει αλλάξει, τότε έχει αρχίσει να τελειώνει. Και συνήθως τελειώνει χωρίς καν να το καταλάβει.
Ο Ουίνστον Τσώρτσιλ το είχε διατυπώσει εξαιρετικά: «Για να βελτιωθείς πρέπει να αλλάξεις· άρα, για να τελειοποιηθείς, πρέπει να έχεις αλλάξει πολλές φορές».
Στην πολιτική, άλλωστε, η ακινησία δεν είναι συνέπεια. Είναι συνήθως συνταγή εξαφάνισης.
Γι’ αυτό και η κατηγορία που διατυπώνεται κατά καιρούς εναντίον του Κυριάκου Μητσοτάκη, ότι δήθεν «άλλαξε τη φυσιογνωμία της Νέας Δημοκρατίας», είναι επιεικώς γελοία όταν παρουσιάζεται ως αυτονόητα αρνητικό γεγονός.
Μα φυσικά και άλλαξε η Νέα Δημοκρατία.
Θα ήταν πολιτικά παράλογο να μην είχε αλλάξει.
Τι σχέση έχει η Ελλάδα του 1974 με την Ελλάδα του 2026;
Το 1974 η χώρα έβγαινε από μια επταετή δικτατορία. Το μεγάλο εθνικό και πολιτικό ζητούμενο ήταν η αποκατάσταση και η εδραίωση της Δημοκρατίας, η ομαλή λειτουργία των θεσμών, η ευρωπαϊκή πορεία της χώρας και η υπέρβαση των διχασμών που είχαν σημαδέψει επί δεκαετίες την ελληνική κοινωνία.
Η Νέα Δημοκρατία του Κωνσταντίνου Καραμανλή δημιουργήθηκε για να απαντήσει στις ανάγκες εκείνης της εποχής.
Σήμερα, περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, οι προκλήσεις είναι εντελώς διαφορετικές.
Η Ελλάδα βρίσκεται στον σκληρό πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στην Ευρωζώνη. Η οικονομία λειτουργεί σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον. Η τεχνολογία μεταμορφώνει την εργασία. Η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί ήδη νέες πραγματικότητες. Το δημογραφικό εξελίσσεται σε ένα από τα μεγαλύτερα εθνικά προβλήματα. Η μετανάστευση, η ενεργειακή ασφάλεια, οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις, η Τουρκία, η κλιματική αλλαγή, η νέα μεσαία τάξη και οι απαιτήσεις των νεότερων γενεών δημιουργούν μια κοινωνία που ελάχιστη σχέση έχει με εκείνη του 1974.
Και κάποιοι απαιτούν από ένα μεγάλο κόμμα εξουσίας να παραμένει ίδιο;
Δηλαδή τι ακριβώς θα έπρεπε να κάνει ο Μητσοτάκης;
Να κυβερνά την Ελλάδα του 2026 με το πολιτικό εγχειρίδιο του 1974;
Τα μεγάλα κόμματα δεν είναι μουσεία. Δεν είναι πολιτικές προθήκες στις οποίες φυλάσσονται ιδέες, συνθήματα και πρόσωπα μιας άλλης εποχής για να τα θαυμάζουν οι νοσταλγοί.
Τα μεγάλα κόμματα είναι ζωντανοί οργανισμοί.
Και οι ζωντανοί οργανισμοί είτε εξελίσσονται είτε πεθαίνουν.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα κόμμα πρέπει να εγκαταλείπει τις αρχές του. Άλλο οι αρχές και άλλο οι πολιτικές με τις οποίες επιχειρείς να τις υπηρετήσεις σε κάθε εποχή.
Η ευρωπαϊκή φυσιογνωμία, η κοινοβουλευτική δημοκρατία, η κοινωνική συνοχή, η οικονομική ανάπτυξη, η εθνική ασφάλεια και ο φιλελεύθερος προσανατολισμός μπορούν να αποτελούν σταθερές. Ο τρόπος όμως με τον οποίο μεταφράζονται σε πολιτική δεν μπορεί να παραμένει παγωμένος επί πενήντα χρόνια.
Άλλωστε, αν ακολουθούσαμε τη λογική όσων θεωρούν κάθε αλλαγή «προδοσία της φυσιογνωμίας», τότε θα έπρεπε να καταδικάσουμε ολόκληρη την ιστορία των μεγάλων ευρωπαϊκών κομμάτων.
Οι κοινωνίες άλλαξαν. Η ευρωπαϊκή Δεξιά άλλαξε. Η Κεντροδεξιά άλλαξε. Η Σοσιαλδημοκρατία άλλαξε. Ακόμη και οι έννοιες «Δεξιά», «Κέντρο» και «Αριστερά» δεν σημαίνουν σήμερα ακριβώς ό,τι σήμαιναν πριν από πενήντα χρόνια.
Γιατί λοιπόν μόνο η Νέα Δημοκρατία θα έπρεπε να παραμένει ακίνητη στον χρόνο;
Μπορεί κάποιος να διαφωνεί με τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Μπορεί να θεωρεί ότι η μετατόπιση της Νέας Δημοκρατίας προς το Κέντρο ήταν υπερβολική. Μπορεί να πιστεύει ότι απομακρύνθηκε από τμήματα της παραδοσιακής εκλογικής της βάσης. Αυτή είναι μια απολύτως θεμιτή πολιτική συζήτηση.
Αλλά είναι διαφορετικό πράγμα να συζητάς αν μια αλλαγή ήταν σωστή και εντελώς διαφορετικό να υποστηρίζεις ότι κακώς έγινε οποιαδήποτε αλλαγή.
Γιατί τότε δεν υπερασπίζεσαι την παράδοση.
Υπερασπίζεσαι την ακινησία.
Και υπάρχει ακόμη μία λεπτομέρεια που συχνά ξεχνάμε: ο ίδιος ο Κωνσταντίνος Καραμανλής δεν δημιούργησε τη Νέα Δημοκρατία για να αντιγράψει το παρελθόν. Δημιούργησε κάτι καινούργιο ακριβώς επειδή αντιλήφθηκε ότι είχε έρθει μια καινούργια εποχή.
Αυτό ίσως είναι και το μεγαλύτερο παράδοξο όσων σήμερα επικαλούνται συνεχώς το 1974.
Επικαλούνται τον Καραμανλή για να υποστηρίξουν την ακινησία, ενώ ο ίδιος ο Καραμανλής το 1974 έκανε ακριβώς το αντίθετο:
άλλαξε τα πάντα επειδή κατάλαβε ότι είχε αλλάξει η Ελλάδα.
Και αυτό τελικά είναι το πραγματικό ερώτημα για κάθε μεγάλο πολιτικό κόμμα.
Όχι εάν παραμένει ίδιο.
Αλλά εάν, μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει, καταφέρνει να αλλάζει κι αυτό χωρίς να ξεχνά ποιο είναι.