Υπάρχει ένα ερώτημα που επαναλαμβάνεται σχεδόν μηχανικά τα τελευταία χρόνια στην ελληνική πολιτική σκηνή: «Ο Νίκος Ανδρουλάκης δεν κάνει.»
Δεν κάνει; Ή μήπως έχουμε συνηθίσει να αξιολογούμε τους πολιτικούς με λάθος κριτήρια;
Ας ξεκινήσουμε από τα δεδομένα. Όχι από τα συνθήματα. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει κυβερνήσει. Ο Αλέξης Τσίπρας επίσης. Και οι δύο κρίνονται πλέον από το έργο τους, τις αποφάσεις τους, τις επιτυχίες και τις αποτυχίες τους.
Το ΠΑΣΟΚ τσακώνεται με τον εαυτό του, ενώ ο Ανδρουλάκης… παρακολουθεί
Ο Ανδρουλάκης;
Δεν έχει κυβερνήσει ποτέ.
Δεν υπάρχει δικό του Μνημόνιο. Δεν υπάρχει δικό του δημοψήφισμα. Δεν υπάρχει δική του υπόθεση υποκλοπών, δική του διαχείριση φυσικών καταστροφών, δική του οικονομική πολιτική, δεν έχει Μάτι και δεν έχει Τέμπη.
Κι όμως, πολλοί έχουν ήδη καταλήξει στο συμπέρασμα ότι… «δεν κάνει».
Μπορεί να αποτύχει κάποιος πριν του δοθεί η ευκαιρία;
Η πολιτική ιστορία είναι γεμάτη από ηγέτες που κρίθηκαν αφού κυβέρνησαν.
Άλλοι δικαιώθηκαν.
Άλλοι διαψεύστηκαν.
Στην περίπτωση του Ανδρουλάκη, όμως, μοιάζει να συμβαίνει το αντίθετο.
Η ετυμηγορία προηγείται της δοκιμασίας.
Τι ακριβώς του καταλογίζεται;
Ότι δεν υποσχέθηκε εύκολες λύσεις;
Δεν υποσχέθηκε να σκίσει τα Μνημόνια.
Δεν είπε ότι θα καταργήσει τον νόμο Κατρούγκαλου με έναν νόμο και ένα άρθρο.
Δεν διακήρυξε ότι θα εξαφανίσει τον ΕΝΦΙΑ.
Δεν υποσχέθηκε θαύματα μέσα σε μία νύχτα.
Δεν χάιδεψε αυτιά.
Σε μια χώρα όπου συχνά επιβραβεύεται όποιος υπόσχεται τα περισσότερα, μήπως τελικά πληρώνει το γεγονός ότι υποσχέθηκε λιγότερα;
Κουβαλάει ευθύνες που δεν είναι δικές του;
Το ΠΑΣΟΚ δεν ξεκινά από λευκό χαρτί.
Κουβαλά την υπόθεση Τσοχατζόπουλου.
Κουβαλά τις επιλογές του Γιώργου Παπανδρέου στην πρώτη περίοδο των Μνημονίων.
Κουβαλά τη διαχείριση της περιόδου Βενιζέλου.
Είναι άραγε προσωπικές ευθύνες του Ανδρουλάκη; Προφανώς όχι.
Είναι όμως πολιτικά βάρη που κληρονόμησε.
Όπως ακριβώς η Νέα Δημοκρατία κουβαλά τις δικές της ιστορικές αντιφάσεις και ο ΣΥΡΙΖΑ το αποτύπωμα της διακυβέρνησης Τσίπρα.
Κανένα κόμμα εξουσίας δεν ξεκινά από το μηδέν.
Και μέσα στο ίδιο του το κόμμα;
Πόσες φορές αμφισβητήθηκε;
Πόσες φορές γράφτηκαν σενάρια αντικατάστασής του;
Πόσες φορές εμφανίστηκαν εσωκομματικοί αντίπαλοι;
Και όμως, κάθε φορά που η βάση του ΠΑΣΟΚ κλήθηκε να αποφασίσει, τον επανεξέλεξε.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι συμφωνούν μαζί του.
Σημαίνει όμως ότι σε όλες τις εσωκομματικές αναμετρήσεις επικράτησε.
Δεν είναι μικρό πολιτικό γεγονός.
Είναι εύκολο να ηγηθεί κανείς αυτού του ΠΑΣΟΚ;
Τι είναι σήμερα το ΠΑΣΟΚ;
Ένα κόμμα που ακόμη κουβαλά ισχυρές μνήμες του Ανδρέα Παπανδρέου.
Ένα κόμμα που μεγάλο μέρος του δεν θέλει καμία συνεργασία με τη Νέα Δημοκρατία.
Ένα κόμμα που ταυτόχρονα κοιτάζει προς τους απογοητευμένους ψηφοφόρους του ΣΥΡΙΖΑ.
Ένα κόμμα με διαφορετικές σχολές σκέψης, διαφορετικές γενιές και διαφορετικές πολιτικές αναφορές.
Πώς ακριβώς κυβερνάς μια τέτοια εσωτερική πραγματικότητα χωρίς τριβές;
«Δεν κερδίζει», λένε.
Πού δεν κερδίζει;
Στις δημοσκοπήσεις.
Οι δημοσκοπήσεις όμως είναι στιγμιότυπα.
Δεν είναι κάλπες.
Δεν εκλέγουν κυβερνήσεις.
Δεν αναδεικνύουν πρωθυπουργούς.
Ασφαλώς έχουν αξία ως εργαλείο μέτρησης. Δεν αποτελούν όμως πολιτική απόφαση των πολιτών.
Θα μπορούσε να αναστήσει το παλιό ΠΑΣΟΚ;
Ποιο ακριβώς παλιό ΠΑΣΟΚ;
Εκείνο του 48%;
Της δεκαετίας του ’80;
Της εποχής που η κοινωνία, η οικονομία, τα μέσα ενημέρωσης και οι πολιτικές ταυτότητες ήταν εντελώς διαφορετικές;
Ένα μεγάλο μέρος των σημερινών ψηφοφόρων είτε ήταν παιδιά είτε δεν είχε ακόμη γεννηθεί.
Η νοσταλγία είναι πολιτικά χρήσιμη μόνο μέχρι ενός σημείου.
Δεν αποτελεί στρατηγική.
Είναι πρόβλημα ότι δεν είναι λαϊκιστής;
Πολλοί του καταλογίζουν ότι δεν γοητεύει τα πλήθη.
Ότι δεν είναι χαρισματικός ρήτορας.
Ότι δεν παράγει εύκολους τίτλους.
Αλλά από πότε η πολιτική αποτελεσματικότητα μετριέται αποκλειστικά με τις ατάκες;
Έλυσε ποτέ μόνος του τα προβλήματα ένας καλός ρήτορας;
Ή μήπως η Ιστορία είναι γεμάτη από χαρισματικούς ομιλητές που άφησαν πίσω τους πολύ λιγότερα από όσα υποσχέθηκαν;
Έκανε αντιπολίτευση;
Η απάντηση είναι ναι. Στις υποκλοπές.
Στην ακρίβεια.
Στα Τέμπη.
Στον ΟΠΕΚΕΠΕ.
Στην οικονομία.
Στην καθημερινότητα.
Κάποιος μπορεί να συμφωνεί ή να διαφωνεί με τις θέσεις του.
Δύσκολα όμως μπορεί να υποστηρίξει ότι απουσίαζε.
Έχει πρόγραμμα;
Ακόμη και πολιτικοί αντίπαλοι αναγνωρίζουν ότι παρουσιάζει ολοκληρωμένες προτάσεις. Το πρόβλημα είναι άλλο. Οι προτάσεις δεν γίνονται πάντα τίτλοι.
Στην εποχή της επικοινωνίας, ένας εντυπωσιακός τίτλος συχνά επισκιάζει ένα αναλυτικό πρόγραμμα. Το είδαμε πρόσφατα και στη συζήτηση για την Παιδεία. Το ενδιαφέρον στράφηκε σε ένα σύνθημα περί κατάργησης των Πανελλαδικών, παρότι η πραγματική συζήτηση ήταν πιο σύνθετη. Η επικοινωνία κέρδισε την ουσία.
Και τελικά;
Ίσως το μεγαλύτερο παράδοξο γύρω από τον Νίκο Ανδρουλάκη δεν είναι αν μπορεί ή δεν μπορεί να κυβερνήσει.
Είναι ότι η δημόσια συζήτηση μοιάζει να έχει ήδη αποφασίσει χωρίς να έχει προηγηθεί η δοκιμασία.
Στην πολιτική, η κριτική είναι απαραίτητη. Η αυστηρή αξιολόγηση επίσης.
Αλλά υπάρχει μια διαφορά ανάμεσα στην κριτική και στην προδικασμένη ετυμηγορία.
Γιατί, στο τέλος της ημέρας, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν κάποιος συγκινεί τα τηλεοπτικά πάνελ ή αν κυριαρχεί για μία εβδομάδα στα πρωτοσέλιδα. Το ερώτημα είναι πολύ απλούστερο: Πάνω σε ποια συγκεκριμένα πεπραγμένα βασίζεται η βεβαιότητα ότι «ο Ανδρουλάκης δεν κάνει»;
Αν η απάντηση είναι «επειδή δεν ανεβαίνει αρκετά στις δημοσκοπήσεις», τότε ίσως δεν κρίνουμε έναν πολιτικό αρχηγό. Ίσως κρίνουμε μια εικόνα. Και η εικόνα, όσο ισχυρή κι αν είναι, δεν μπορεί να υποκαταστήσει ούτε την πολιτική ούτε τη δημοκρατική δοκιμασία της κάλπης.