Την επανεκκίνηση των τεχνικών συζητήσεων για την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης αποφάσισαν Ελλάδα και Λιβύη, μετά τις συναντήσεις που είχε στην Τρίπολη ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης με τον πρωθυπουργό της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας Abdul Hamid Dbeibah και τον ασκούντα χρέη υπουργού Εξωτερικών Al Taher Salem Al Baour.
Η είδηση έχει ιδιαίτερη διπλωματική βαρύτητα, καθώς η Αθήνα επιχειρεί να επαναφέρει τις ελληνολιβυκές σχέσεις σε θεσμική τροχιά, σε μια περίοδο κατά την οποία η Λιβύη παραμένει κρίσιμο πεδίο ανταγωνισμού στην Ανατολική Μεσόγειο. Η ελληνική πλευρά δεν περιορίζεται στη διαχείριση των σχέσεων με την ανατολική Λιβύη, αλλά επανέρχεται ενεργά και στην Τρίπολη, όπου η τουρκική επιρροή παραμένει ισχυρή.
Η οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών
Το κεντρικό σημείο των δηλώσεων Γεραπετρίτη αφορά την απόφαση να προχωρήσει η συζήτηση των τεχνικών επιτροπών για υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Πρόκειται για εξέλιξη που αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου, το οποίο η Αθήνα θεωρεί άκυρο και αντίθετο με το διεθνές δίκαιο.
Η ελληνική διπλωματία δείχνει να επιλέγει μια μεθοδική προσέγγιση. Αντί για ρητορική σύγκρουση, επενδύει σε θεσμικές διαδικασίες, τεχνικές συνομιλίες και διμερείς μηχανισμούς. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρεί να υπενθυμίσει ότι η οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών γίνεται μεταξύ κρατών που έχουν πραγματική γεωγραφική γειτνίαση και με βάση τους κανόνες του διεθνούς δικαίου.
Το μήνυμα της «γνήσιας γειτονίας»
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η αναφορά του υπουργού Εξωτερικών ότι Ελλάδα και Λιβύη είναι «άμεσα και γνήσια γειτονικές» χώρες. Η διατύπωση αυτή δεν είναι τυπική. Εντάσσεται στον πυρήνα της ελληνικής επιχειρηματολογίας για τη θαλάσσια γεωγραφία της περιοχής.
Η Αθήνα υπενθυμίζει ότι υπάρχει πραγματικό πεδίο ελληνολιβυκής οριοθέτησης, το οποίο δεν μπορεί να παρακαμφθεί από τρίτες χώρες. ΞΗ Ελλάδα επαναφέρει στη συζήτηση τη φυσική και νομική σχέση της με τη Λιβύη, απέναντι σε σχήματα που επιχειρούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Επανενεργοποίηση της Μικτής Επιτροπής
Σημαντικό σκέλος των επαφών ήταν και η απόφαση για ενεργοποίηση της Μικτής Επιτροπής. Σύμφωνα με τις δηλώσεις του Γιώργου Γεραπετρίτη, η Επιτροπή θα ασχοληθεί με ζητήματα διμερούς εμπορίου, μετανάστευσης, συνεργασίας σε διεθνείς οργανισμούς, πολιτισμού και εκπαίδευσης. Θα επαναξιολογήσει υφιστάμενες συμφωνίες και θα προτείνει νέες.
Η επιλογή αυτή δείχνει ότι η Αθήνα θέλει να χτίσει ένα ευρύτερο πλαίσιο σχέσεων με την Τρίπολη. Η οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών παραμένει το βαρύτερο ζήτημα, όμως η ελληνική πλευρά επιχειρεί να το εντάξει σε μια συνολικότερη ατζέντα συνεργασίας. Αυτό μειώνει το διπλωματικό βάρος μιας μονοθεματικής προσέγγισης και δίνει στις δύο πλευρές πεδίο πρακτικής συνεννόησης.
Η ελληνική επιστροφή στη δυτική Λιβύη
Η επίσκεψη Γεραπετρίτη στην Τρίπολη καταγράφεται ως προσπάθεια επιστροφής της Ελλάδας σε ένα πεδίο όπου τα προηγούμενα χρόνια η Τουρκία κινήθηκε μεθοδικά. Η Άγκυρα επένδυσε πολιτικά, στρατιωτικά και οικονομικά στη δυτική Λιβύη, επιδιώκοντας να συνδέσει τη λιβυκή κρίση με τους σχεδιασμούς της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Αθήνα γνωρίζει ότι η πλήρης ανατροπή αυτών των δεδομένων δεν είναι εύκολη. Γι’ αυτό η επίσκεψη δεν πρέπει να διαβαστεί ως άμεση διπλωματική ανατροπή. Πρέπει να διαβαστεί ως προσπάθεια αποκατάστασης παρουσίας, επαναφοράς θεσμικών καναλιών και δημιουργίας χώρου για μελλοντική διαπραγμάτευση.
Το διακύβευμα
Το ουσιαστικό μήνυμα της επίσκεψης είναι ότι η Ελλάδα δεν εγκαταλείπει το λιβυκό πεδίο. Αντιθέτως, επιχειρεί να τοποθετηθεί ξανά στο τραπέζι της Τρίπολης, με ατζέντα που συνδέει τη διμερή συνεργασία με το κρίσιμο ζήτημα των θαλασσίων ζωνών.
Η εξέλιξη δεν συνιστά συμφωνία οριοθέτησης. Δεν σημαίνει αλλαγή στάσης της Τρίπολης απέναντι στην Τουρκία. Σημαίνει όμως ότι η ελληνολιβυκή συζήτηση για υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ παραμένει ανοιχτή και θεσμικά ενεργή.
Για την Αθήνα, αυτό είναι το πρώτο αναγκαίο βήμα. Για την Άγκυρα, είναι μια υπενθύμιση ότι το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν μπορεί να μονοπωλεί τη συζήτηση για τη θαλάσσια γεωγραφία της περιοχής.