Μήνυμα προς την Άγκυρα έστειλε ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, με αφορμή τα δημοσιεύματα για τουρκικό νομοσχέδιο που φέρεται να κωδικοποιεί το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας». Η ελληνική θέση, όπως την παρουσίασε, κινείται πάνω σε έναν βασικό άξονα: οι εσωτερικές νομοθετικές επιλογές μιας χώρας δεν αρκούν για να παραγάγουν διεθνή έννομα αποτελέσματα όταν αφορούν ζητήματα που ρυθμίζονται από το διεθνές δίκαιο.
Μιλώντας σε συνέδριο για ενεργειακά ζητήματα, μαζί με τον καθηγητή Κωνσταντίνο Φίλη, ο κ. Γεραπετρίτης ανέφερε ότι κάθε μονομερής ενέργεια, όταν αφορά θέματα που απαιτούν διμερή ή πολυμερή ρύθμιση, έχει εσωτερική ισχύ και όχι διεθνή εφαρμογή. Με αυτόν τον τρόπο απάντησε εμμέσως στην τουρκική προσπάθεια να προσδώσει θεσμικό χαρακτήρα σε αντιλήψεις που εντάσσονται στο πλαίσιο της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Η Αθήνα επιλέγει προληπτική διπλωματία
Ο υπουργός Εξωτερικών άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο ελληνικής προσφυγής σε διεθνή φόρα, εφόσον κριθεί αναγκαίο. Επισήμανε ότι η Ελλάδα έχει στη διάθεσή της ευρωπαϊκά και διεθνή εργαλεία, από την Ευρωπαϊκή Ένωση έως τα Ηνωμένα Έθνη, για να διατυπώσει τις θέσεις και τις αντιρρήσεις της.
Η φράση του «Προτιμούμε να ενεργούμε παρά να αντιδρούμε» αποτυπώνει την προσπάθεια της Αθήνας να εμφανιστεί ως δύναμη θεσμικής σταθερότητας και όχι ως χώρα που κινείται υπό την πίεση των τουρκικών πρωτοβουλιών. Στο ίδιο πλαίσιο, ο κ. Γεραπετρίτης υπογράμμισε ότι έχει γίνει σημαντική προσπάθεια αποκλιμάκωσης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και ότι μια επιστροφή στην ένταση θα συνιστούσε οπισθοδρόμηση.
Το Δίκαιο της Θάλασσας στο επίκεντρο
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε ο υπουργός Εξωτερικών στο Δίκαιο της Θάλασσας. Ανέφερε ότι η Τουρκία έχει επιλέξει να μην υπογράψει και να μην κυρώσει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, όμως οι βασικές προβλέψεις της έχουν ευρύτερη ισχύ ως μέρος του διεθνούς δικαίου.
Με αυτό το σκεπτικό, η Αθήνα επιχειρεί να αποδομήσει τη λογική της «Γαλάζιας Πατρίδας» σε θεσμικό επίπεδο. Το ελληνικό επιχείρημα δεν εστιάζει στην εσωτερική πολιτική χρήση του δόγματος στην Τουρκία, αλλά στο αν αυτό παράγει δεσμεύσεις ή δικαιώματα έναντι τρίτων κρατών. Η απάντηση που έδωσε ο κ. Γεραπετρίτης ήταν αρνητική.
Η βασική διαφορά με την Τουρκία
Ο υπουργός Εξωτερικών επανέλαβε ότι η μόνη ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία αφορά την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών, δηλαδή της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ. Πρόσθεσε ότι χωρίς διευθέτηση αυτού του ζητήματος δεν θα υπάρξει μακροπρόθεσμη και βιώσιμη σταθερότητα στην περιοχή.
Παράλληλα, αναγνώρισε ότι Αθήνα και Άγκυρα δεν έχουν συμφωνήσει ακόμη στο πλήρες πλαίσιο της σχετικής συζήτησης. Ωστόσο, τάχθηκε υπέρ της διατήρησης ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας, ώστε η ελληνοτουρκική προσέγγιση να μη χαθεί μέσα σε έναν νέο κύκλο μονομερών κινήσεων και αντιδράσεων.
Η ευρύτερη περιφερειακή στρατηγική
Ο κ. Γεραπετρίτης συνέδεσε τα ελληνοτουρκικά με τη γενικότερη περιφερειακή πολιτική της Ελλάδας. Αναφέρθηκε στις σχέσεις με τη Λιβύη, στα Δυτικά Βαλκάνια και στην ευρωπαϊκή τους προοπτική, παρουσιάζοντας την Αθήνα ως παράγοντα που επιδιώκει σχέσεις καλής γειτονίας και περιφερειακής σταθερότητας.
Η τελική του αναφορά ότι «Η Ελλάδα είναι πλέον παντού» συμπυκνώνει την εικόνα που επιδιώκει να προβάλει η ελληνική διπλωματία: παρουσία σε όλα τα κρίσιμα πεδία, θεσμική κινητικότητα και προσήλωση στο διεθνές δίκαιο ως βασικό αντίβαρο σε αναθεωρητικές πρακτικές.
Η απάντηση του Γιώργου Γεραπετρίτη:
«Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να αντιδράσει κανείς σε αυτό, και πρέπει να σας πω ότι είμαστε σχετικά ισχυροί στις αντιδράσεις μας. Και, ξέρετε, προτιμούμε να δρούμε παρά να αντιδρούμε. Νομίζω ότι τα τελευταία τρία χρόνια, αυτό που έχει αποδειχθεί είναι ότι είμαστε οι κυρίαρχοι της δράσης, αν δει κανείς τι συμβαίνει, για παράδειγμα, με το Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχέδιο, με τα περιβαλλοντικά θαλάσσια σχέδια, με την Chevron, με τις διεθνείς μας σχέσεις, με τη θέση μας στους διεθνείς οργανισμούς. Νομίζω ότι πρέπει πρώτα να δούμε ποιο είναι το πραγματικό περιεχόμενο της νομοθεσίας. Δεν θέλω να κάνω προβλέψεις. Αυτό δεν είναι δουλειά του Υπουργού Εξωτερικών. Σαφώς, πιστεύω ότι το κατάλληλο φόρουμ για την αντίδραση είναι τόσο το διμερές στάδιο όσο και τα διεθνή φόρα», σημείωσε ο Γιώργος Γεραπετρίτης στο πλαίσιο συζήτησης με τον Κωνσταντίνο Φίλη στη «Σύνοδο Κορυφής για την Ενεργειακή Μετάβαση: Ανατολική Μεσόγειος και Νοτιοανατολική Ευρώπη».