«Αυλαία» σήμερα στη Βουλή για την συνταγματική αναθεώρηση, με βάση τη σχετική πρόταση που κατέθεσε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και οι βουλευτές της ΝΔ.
Στην ολομέλεια, ο πρόεδρος του Σώματος, Νικήτας Κακλαμάνης θα ανακοινώσει τη συγκρότηση της προβλεπόμενης Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος, η οποία θα έχει 42 μέλη και αναμένεται να έχει διακομματικό προεδρείο.
Στην ίδια συνεδρίαση θα οριστεί και η προθεσμία (δύο μηνών) για την υποβολή της Έκθεσης της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος.
Μετά την υποβολή της έκθεσης, θα διεξαχθεί στην ολομέλεια η πρώτη ψηφοφορία επί των προς αναθεώρηση διατάξεων και, σε διάστημα ενός μηνός, θα ακολουθήσει και δεύτερη ψηφοφορία για τον καθορισμό των αναθεωρητέων διατάξεων.
Στην επόμενη Βουλή, θα πραγματοποιηθεί η τρίτη και καταληκτική ψηφοφορία, και όσα αναθεωρητέα άρθρα έχουν ήδη λάβει 180 ψήφους, θα περάσουν με απλή πλειοψηφία. Όσα άρθρα είχαν λάβει απλή πλειοψηφία, για να περάσουν, θα πρέπει να συγκεντρώσουν πλειοψηφία 180 βουλευτών.
Στην πρόταση της ΝΔ περιλαμβάνονται -μεταξύ άλλων- η ριζική αλλαγή στη διαδικασία διερεύνησης της ποινικής ευθύνης μελών της κυβέρνησης και υφυπουργών (άρθρο 86), η δυνατότητα παροχής ανώτατης εκπαίδευσης από ΝΠΙΔ (16), η καθιέρωση εξαετούς θητεία για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και η υποχρεωτική αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων.
Οι τρεις μεγάλες αλλαγές που προωθεί η ΝΔ στη Συνταγματική Αναθεώρηση
Σημαντικές παρεμβάσεις σε τρία κρίσιμα πεδία της δημόσιας ζωής περιλαμβάνει η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, με την κυβερνητική πλειοψηφία να παρουσιάζει τις αλλαγές ως θεσμικό οδικό χάρτη για την Ελλάδα του 2030.
Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, η πρόταση επιχειρεί να απαντήσει σε παθογένειες δεκαετιών, με έμφαση στην προστασία της περιουσίας, την προσιτή στέγη, το περιβάλλον, τον έλεγχο συνταγματικότητας των νόμων και την ενίσχυση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης. Η Νέα Δημοκρατία δημοσιοποίησε τον κατάλογο των διατάξεων που θεωρεί αναθεωρητέες, μαζί με την κατεύθυνση των νέων προστασιών και θεσμικών δικλίδων που προτείνει να ενσωματωθούν στο Σύνταγμα.
Ιδιοκτησία, περιουσία και στέγη στο επίκεντρο
Κεντρική θέση στην πρόταση της ΝΔ έχουν τα άρθρα 17 και 24, καθώς συνδέονται με την προστασία της ιδιοκτησίας, την αξιοποίηση της περιουσίας, την πολεοδομική οργάνωση, τη στέγη και το περιβάλλον.
Κυβερνητικές πηγές σημειώνουν ότι το Σύνταγμα προβλέπει σήμερα προστασίες για την ιδιοκτησία επί της αρχής, χωρίς να περιλαμβάνει απτές πρόνοιες για την περιουσία, η οποία προστατεύεται κυρίως μέσα από διεθνή κείμενα. Με την προτεινόμενη αλλαγή, η ΝΔ επιδιώκει να ενισχύσει τη συνταγματική θωράκιση της περιουσίας.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η κατοχύρωση της δυνατότητας μεταφοράς συντελεστή δόμησης. Κατά τις ίδιες πηγές, πρόκειται για κρίσιμο πολεοδομικό εργαλείο, καθώς βοηθά στον ορθολογικό χωρικό σχεδιασμό, στην αξιοποίηση της ιδιωτικής περιουσίας, καθώς και στην προστασία διατηρητέων κτισμάτων και κοινόχρηστων χώρων.
Η διαδικασία αυτή έχει ήδη εκσυγχρονιστεί μέσα από την πιλοτική ενεργοποίηση της Ψηφιακής Τράπεζας Γης, η οποία επιτρέπει την ηλεκτρονική καταχώριση τίτλων με υπόλοιπο δόμησης προς μεταφορά στις Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή. Κυβερνητικά στελέχη συνδέουν τη συγκεκριμένη παρέμβαση με την ανάγκη μεγαλύτερης ασφάλειας δικαίου στον πολεοδομικό σχεδιασμό.
Συνταγματική διάσταση στην προσιτή στέγη
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στο στεγαστικό ζήτημα. Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, η πρόταση της ΝΔ κινείται προς τη συνταγματική κατοχύρωση της αξιοποίησης εγκαταλελειμμένων κτηρίων για κοινωνικούς σκοπούς.
Η κατεύθυνση αυτή συνδέεται με τη φιλοσοφία του προγράμματος Κοινωνικής Αντιπαροχής. Μέσα από το πρόγραμμα, αναξιοποίητα ακίνητα του Δημοσίου θα αναπτύσσονται από εργολάβους και μέρος των κατοικιών που θα δημιουργούνται θα διατίθεται με ιδιαίτερα ευνοϊκούς όρους σε ευάλωτα νοικοκυριά.
Στην κυβερνητική ανάγνωση, η πρόταση επιχειρεί να συνδέσει την προστασία της περιουσίας με την κοινωνική ανάγκη για στέγη, σε μια περίοδο κατά την οποία το στεγαστικό κόστος πιέζει έντονα τα νοικοκυριά.
Περιβαλλοντικό ισοζύγιο και πράσινη μετάβαση
Στο άρθρο 24, η πρόταση της ΝΔ εισάγει την έννοια του περιβαλλοντικού ισοζυγίου για κάθε κρατική παρέμβαση. Αυτό σημαίνει ότι για έργα με αρνητικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα θα προβλέπονται αντισταθμιστικές δράσεις, όπως δενδροφυτεύσεις ή άλλες παρεμβάσεις αποκατάστασης.
Αρμόδιες κυβερνητικές πηγές αναφέρουν ότι η ρύθμιση αυτή αποσκοπεί στη θεσμική ενίσχυση της περιβαλλοντικής προστασίας, χωρίς να ακυρώνεται η δυνατότητα υλοποίησης έργων με αναπτυξιακή ή κοινωνική σημασία.
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η συνταγματική κατοχύρωση της προώθησης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Η πρόταση, σύμφωνα με κυβερνητικές αναφορές, έρχεται να θωρακίσει θεσμικά τη μεγάλη διείσδυση της ηλιακής και αιολικής ενέργειας στο ελληνικό ενεργειακό μείγμα.
Στο ίδιο άρθρο προβλέπεται και ειδική αναφορά στην προστασία των ζώων, εντάσσοντας το θέμα στο ευρύτερο πλαίσιο περιβαλλοντικής και κοινωνικής ευθύνης.
Νέος μηχανισμός ελέγχου συνταγματικότητας
Δεύτερη μεγάλη παρέμβαση αφορά τον προληπτικό έλεγχο συνταγματικότητας των νομοθετημάτων. Η ΝΔ εισηγείται έναν νέο μηχανισμό, ο οποίος θα ενεργοποιείται μετά την ψήφιση ενός νομοσχεδίου και πριν από τη δημοσίευσή του.
Σύμφωνα με την πρόταση, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο πρωθυπουργός ή η απόλυτη πλειοψηφία των βουλευτών θα έχουν τη δυνατότητα να ζητούν την κρίση του Ανώτατου Ειδικού Δικαστηρίου. Η κρίση του ΑΕΔ θα δεσμεύει τα δικαστήρια στο μέλλον.
Για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας προβλέπεται δυνατότητα παραπομπής ενός νομοσχεδίου ανά βουλευτική σύνοδο. Κυβερνητικές πηγές εκτιμούν ότι με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται μια ταχύτερη οδός για τη δικαστική κρίση της συνταγματικότητας των νόμων.
Το βασικό επιχείρημα της κυβερνητικής πλευράς είναι ότι σήμερα η αμετάκλητη δικαστική κρίση για τη συνταγματικότητα ενός νόμου φτάνει συχνά έπειτα από πολλά χρόνια εφαρμογής. Η νέα διαδικασία, σύμφωνα με την ίδια ανάγνωση, θα ενισχύσει την ασφάλεια δικαίου, θα προστατεύσει τα δικαιώματα των πολιτών και θα δημιουργήσει πιο σταθερό νομικό περιβάλλον για τις επενδύσεις.
Αλλαγές στην επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης
Τρίτος άξονας της πρότασης αφορά το κράτος δικαίου και την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης. Η ΝΔ προτείνει αλλαγές στον τρόπο επιλογής των ηγεσιών των τριών Ανώτατων Δικαστηρίων, με στόχο την απομάκρυνση της διαδικασίας από το Υπουργικό Συμβούλιο.
Σύμφωνα με την πρόταση, η επιλογή θα γίνεται από ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή. Η επιτροπή θα επιλέγει μεταξύ τριών δικαστικών λειτουργών, τους οποίους θα έχει προηγουμένως προκρίνει η Ολομέλεια του εκάστοτε Ανώτατου Δικαστηρίου.
Κυβερνητικές πηγές επισημαίνουν ότι με το ισχύον πλαίσιο το Υπουργικό Συμβούλιο διαθέτει ευρεία ευχέρεια επιλογής μεταξύ δεκάδων δικαστικών λειτουργών που πληρούν τα τυπικά προσόντα. Με τη νέα ρύθμιση, η επιλογή περιορίζεται σε τρία πρόσωπα που έχουν ήδη αξιολογηθεί από το ανώτατο δικαστικό σώμα.
Η αλλαγή παρουσιάζεται από την κυβερνητική πλευρά ως θεσμική δικλίδα για την ενίσχυση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης και τη μείωση της κυβερνητικής επιρροής σε μια κρίσιμη διαδικασία.
Τομές στο άρθρο 86 περί ευθύνης υπουργών
Σημαντικές παρεμβάσεις προτείνονται και στο άρθρο 86 περί ευθύνης υπουργών. Βασικός άξονας είναι η κατάργηση της αρμοδιότητας της Βουλής να διενεργεί προανακριτική εξέταση σε βάρος υπουργών και υφυπουργών.
Παράλληλα, προτείνεται η κατάργηση της «αμελλητί» διαβίβασης στοιχείων στη Βουλή όταν αυτά αφορούν πολιτικά πρόσωπα. Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, στόχος είναι η Βουλή να απομακρυνθεί από ανακριτικές λειτουργίες και οι υποθέσεις να φτάνουν στο Κοινοβούλιο σε πιο ώριμο δικονομικό στάδιο.
Με βάση την προτεινόμενη κατεύθυνση, τον χειρισμό της ανάκρισης, της προανάκρισης ή της προανακριτικής εξέτασης θα αναλαμβάνει εισαγγελέας Εφετών. Η πρόταση για την άσκηση δίωξης θα γίνεται από ανώτατο δικαστικό όργανο.
Οι υποθέσεις ποινικής ευθύνης υπουργών και υφυπουργών θα φτάνουν στη Βουλή μετά την αναγκαία δικαστική επεξεργασία. Έτσι, σύμφωνα με το κυβερνητικό σκεπτικό, το Κοινοβούλιο θα αποφασίζει για την κίνηση ή μη ποινικής δίωξης έχοντας μπροστά του μια πληρέστερη και θεσμικά επεξεργασμένη υπόθεση.