Η κυβέρνηση επιστρέφει τη Δευτέρα 24 Αυγούστου όχι απλώς από τις θερινές διακοπές. Επιστρέφει σε μια διαφορετική πολιτική περίοδο.
Το πρώτο Υπουργικό Συμβούλιο μετά τον Δεκαπενταύγουστο ανοίγει ουσιαστικά την τελική ευθεία για τη ΔΕΘ και, ταυτόχρονα, τη μακρά προεκλογική περίοδο που οδηγεί στις εθνικές εκλογές του 2027. Σύμφωνα με τον κυβερνητικό προγραμματισμό που έχει γίνει γνωστός, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να θέσει στο Υπουργικό τις βασικές προτεραιότητες του φθινοπώρου, με ιδιαίτερη έμφαση στην ολοκλήρωση των εκκρεμοτήτων του Ταμείου Ανάκαμψης έως το τέλος Αυγούστου.
Τρεις ημέρες αργότερα, στις 27 Αυγούστου, ο πρωθυπουργός ανεβαίνει στη Θεσσαλονίκη για τις καθιερωμένες συναντήσεις με παραγωγικούς και επιστημονικούς φορείς της Βόρειας Ελλάδας, πριν από την 90ή ΔΕΘ που πραγματοποιείται από 5 έως 13 Σεπτεμβρίου.
Το ημερολόγιο μοιάζει τυπικό. Πολιτικά δεν είναι. Η Δευτέρα είναι η ημέρα που το Μαξίμου περνά από το σύνθημα, «κλείστε τις εκκρεμότητες στο, «παραδώστε έργο και αρχίστε να εξηγείτε γιατί πρέπει να συνεχίσουμε μετά το 2027». Αυτό είναι το πραγματικό περιεχόμενο της νέας πολιτικής περιόδου.
Η 31η Αυγούστου είναι το πρώτο τεστ
Πριν φτάσει στη ΔΕΘ, η κυβέρνηση πρέπει να περάσει από μία πολύ πιο πεζή αλλά εξαιρετικά κρίσιμη ημερομηνία. Την 31η Αυγούστου. Μέχρι τότε πρέπει να έχει κλείσει το σύνολο των οροσήμων και των στόχων του Ταμείου Ανάκαμψης που συνδέονται με το τελευταίο ελληνικό αίτημα πληρωμής, το οποίο πρέπει να υποβληθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή έως το τέλος Σεπτεμβρίου. Αυτό σημαίνει ότι το πρώτο Υπουργικό της νέας σεζόν δεν θα είναι μόνο πολιτικό. Θα είναι και επιχειρησιακό. Οι υπουργοί με μεγάλα χαρτοφυλάκια RRF καλούνται να δείξουν τι ολοκληρώθηκε, τι πιστοποιείται εγκαίρως και πού υπάρχουν ακόμη εκκρεμότητες. Και εδώ αρχίζει να αποκτά μεγαλύτερο νόημα η φράση περί «αξιολόγησης υπουργών». Δεν χρειάζεται να υπάρχει ανασχηματισμός τη Δευτέρα για να αρχίσει η αξιολόγηση. Ο πραγματικός ανασχηματισμός ξεκινά όταν ο πρωθυπουργός αποκτά αριθμούς για το ποιος παρέδωσε και ποιος όχι.
Από τα ορόσημα στα παραδοτέα
Το Μαξίμου έχει ήδη στείλει το μήνυμα ότι η επόμενη περίοδος πρέπει να έχει συγκεκριμένα παραδοτέα ανά υπουργείο και μεγαλύτερη προβολή έργων που ολοκληρώνονται σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός έχει μιλήσει για τον χρόνο που απομένει μέχρι την άνοιξη του 2027 ως περίοδο στην οποία πρέπει να εμφανιστούν χειροπιαστά αποτελέσματα. Η αλλαγή είναι ουσιαστική. Μέχρι σήμερα η κυβέρνηση μπορούσε να μιλά για, μεταρρυθμίσεις, νομοσχέδια, πόρους, έργα που ξεκίνησαν. Από εδώ και πέρα θα χρειάζεται περισσότερο να μιλά για, έργα που τελείωσαν. Και αυτό είναι πολύ πιο απαιτητικό. Γιατί το νομοσχέδιο μπορεί να ψηφιστεί. Το εργοτάξιο όμως πρέπει και να παραδοθεί.
Η 27η Αυγούστου δεν είναι απλώς η «πρόβα» της ΔΕΘ
Η μετάβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη στη Θεσσαλονίκη στις 27 Αυγούστου θα λειτουργήσει ως πολιτικό προοίμιο της ΔΕΘ. Οι συναντήσεις με παραγωγικούς και επιστημονικούς φορείς έχουν παραδοσιακά τον χαρακτήρα καταγραφής αιτημάτων. Φέτος όμως το πλαίσιο είναι διαφορετικό. Η κυβέρνηση δεν θέλει να εμφανίσει απλώς ένα καλάθι μέτρων. Θέλει να παρουσιάσει τη ΔΕΘ ως την πρώτη αποτύπωση ενός ευρύτερου προγράμματος που φτάνει μέχρι το 2030.
Σύμφωνα με κυβερνητικό ρεπορτάζ, ο σχεδιασμός που επεξεργάζεται ο Κωστής Χατζηδάκης και το Μέγαρο Μαξίμου προβλέπει ότι ο πρωθυπουργός θα δώσει την πρώτη εικόνα της κυβερνητικής πρότασης για την επόμενη τετραετία, χωρίς όμως να ανοίξει από τώρα όλα τα χαρτιά ενόψει των εκλογών. Αυτό είναι σημαντικό. Η φετινή ΔΕΘ δεν σχεδιάζεται μόνο ως, «τι θα πάρει ο πολίτης το 2027». Σχεδιάζεται και ως, «τι κυβέρνηση ζητά η ΝΔ να είναι την περίοδο 2027-2030».
Η «Ατζέντα 2030»
Ο άξονας που συζητείται στο κυβερνητικό επιτελείο περιλαμβάνει δημοσιονομική σταθερότητα, άνοδο μισθών, σύγκλιση του βιοτικού επιπέδου με την υπόλοιπη Ευρώπη, παραγωγικότητα, ανταγωνιστικότητα, ίσες ευκαιρίες και ιδιαίτερη έμφαση στην οικογένεια. Εδώ βρίσκεται και η προσπάθεια αλλαγής πολιτικού αφηγήματος. Το 2023 η ΝΔ μπορούσε να ζητήσει δεύτερη θητεία με το επιχείρημα, «συνεχίζουμε όσα ξεκινήσαμε». Το 2027 αυτό δεν θα αρκεί. Με οκτώ χρόνια διακυβέρνησης στην πλάτη της, θα πρέπει να απαντήσει σε ένα διαφορετικό ερώτημα, «γιατί χρειάζεται άλλα τέσσερα;». Η «Ατζέντα 2030» είναι η πρώτη απόπειρα να δοθεί απάντηση.
Τι μπαίνει στο καλάθι
Το οικονομικό σκέλος παραμένει βεβαίως κεντρικό. Η κυβέρνηση δηλώνει ότι οι παρεμβάσεις θα πρέπει να είναι μόνιμες, πλήρως κοστολογημένες και συμβατές με τη δημοσιονομική πειθαρχία. Στο επίκεντρο βρίσκονται, η μεσαία τάξη, οι μισθωτοί, οι συνταξιούχοι, οι ελεύθεροι επαγγελματίες, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι αγρότες, οι νέοι και οι οικογένειες.
Στο τραπέζι βρίσκονται φορολογικές ελαφρύνσεις για μισθωτούς, διορθώσεις στο τεκμαρτό σύστημα φορολόγησης των ελεύθερων επαγγελματιών, ενισχύσεις στους συνταξιούχους και παρεμβάσεις για τους αγρότες. Πληροφορίες αναφέρουν επίσης ότι εξετάζεται ενίσχυση της ετήσιας παροχής των 300 ευρώ σε συνταξιούχους, χωρίς ακόμη να έχει ανακοινωθεί οριστική απόφαση.
Άρα χρειάζεται προσοχή. Υπάρχουν μέτρα που φαίνονται ώριμα. Και υπάρχουν μέτρα που εξακολουθούν να βρίσκονται στη φάση του πολιτικού και δημοσιονομικού ζυγίσματος. Η ΔΕΘ είναι ακριβώς η στιγμή που τα δεύτερα πρέπει να γίνουν πρώτα.
Το στεγαστικό γίνεται δεύτερος πυλώνας
Ένα από τα νεότερα στοιχεία του σχεδιασμού είναι η μετατόπιση από την απλή επιδότηση ζήτησης στην προσπάθεια αύξησης της προσφοράς κατοικίας. Η κυβέρνηση επεξεργάζεται μειωμένο ΦΠΑ για κατασκευές που θα δεσμεύονται σε κοινωνική ή προσιτή μακροχρόνια μίσθωση, ενώ προγραμματίζεται παράταση και για το 2027 της αναστολής ΦΠΑ 24% στις πωλήσεις νεόδμητων ακινήτων. Αυτό πολιτικά αφορά πρωτίστως νέους και οικογένειες. Και δείχνει κάτι ακόμη. Στο Μαξίμου αντιλαμβάνονται ότι σε ορισμένα ζητήματα και κυρίως στη στέγη το επόμενο εκλογικό ακροατήριο δεν πείθεται εύκολα με μία επιταγή. Ο νέος των 30 ετών που πληρώνει 600 ή 700 ευρώ ενοίκιο δεν ενδιαφέρεται πρωτίστως για το πώς ονομάζεται το πρόγραμμα. Ενδιαφέρεται αν μπορεί να βρει σπίτι.
Το πραγματικό άγχος: Το διαθέσιμο εισόδημα
Παρά την προσπάθεια να παρουσιαστεί μακροπρόθεσμη ατζέντα, στο Μέγαρο Μαξίμου γνωρίζουν ότι οι εκλογές δύσκολα κερδίζονται με έναν ορίζοντα 2030 όταν το νοικοκυριό έχει πρόβλημα στις 20 κάθε μήνα.
Γι’ αυτό ο πρώτος πυλώνας της ΔΕΘ παραμένει η ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος μέσω μισθών, φορολογίας και παρεμβάσεων σε συγκεκριμένες ομάδες. Και εδώ υπάρχει η μεγαλύτερη δοκιμασία. Ο πληθωρισμός μπορεί να επιβραδύνεται ή να επιταχύνεται ανά μήνα.
Οι τιμές που έχουν ήδη ανέβει όμως δεν επιστρέφουν αυτομάτως στα προηγούμενα επίπεδα. Άρα η κυβέρνηση δεν πρέπει απλώς να παρουσιάσει έναν αριθμό δημοσιονομικού κόστους. Πρέπει να πετύχει κάτι πολύ δυσκολότερο, να κάνει τον πολίτη να αισθανθεί ότι το μέτρο αλλάζει πραγματικά τον μηνιαίο του λογαριασμό.
Και η Βόρεια Ελλάδα έχει τη δική της κάλπη
Μετά τη Θεσσαλονίκη, ο κυβερνητικός σχεδιασμός προβλέπει παρουσία του πρωθυπουργού και στη Δυτική Μακεδονία, σε Φλώρινα και Κοζάνη, περιοχή με ειδικό πολιτικό βάρος λόγω της απολιγνιτοποίησης και των οικονομικών και κοινωνικών μετασχηματισμών που αυτή έχει προκαλέσει. Εκλογικές περιφέρειες που η ΝΔ έχει πολιτικό πρόβλημα καθώς τα ποσοστά της βαίνουν μειούμενα. Αυτό δεν είναι περιφερειακή λεπτομέρεια. Η κυβέρνηση θέλει να δείξει ότι η ΔΕΘ δεν είναι απλώς μια αθηναϊκή οικονομική εξαγγελία που μεταφέρεται για δύο ημέρες στη Θεσσαλονίκη. Θέλει να χτίσει αφήγημα περιφερειακών παραδοτέων. Δρόμοι. Μετρό. Ενεργειακές επενδύσεις. Θέσεις εργασίας. Δίκαιη μετάβαση.
Και φυσικά συγκεκριμένα έργα στη Θεσσαλονίκη, όπου η κυβερνητική παρουσία στις 27 Αυγούστου συμπίπτει και με νέες παρεμβάσεις στις συγκοινωνιακές υποδομές της πόλης.
Η νέα αξιολόγηση των υπουργών και το σενάριο του ανασχηματισμού
Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον πολιτικό παρασκήνιο. πό τη Δευτέρα οι υπουργοί αρχίζουν να κρίνονται με δύο διαφορετικούς δείκτες. Ο πρώτος είναι ο παλιός, παρέδωσαν ή όχι;
Ο δεύτερος είναι καινούργιος, μπορούν να υπηρετήσουν αποτελεσματικά μια κυβέρνηση που μπαίνει σταδιακά σε εκλογική λειτουργία; Ένας υπουργός μπορεί να είναι διοικητικά επαρκής αλλά πολιτικά αδύναμος. Μπορεί να έχει ολοκληρώσει έργο αλλά να παράγει συνεχώς αρνητική επικαιρότητα. Μπορεί να είναι καλός στο υπουργικό γραφείο αλλά ανύπαρκτος στην κοινωνική υπεράσπιση του κυβερνητικού έργου. Όσο πλησιάζει το 2027, αυτές οι διαφορές θα μετρούν περισσότερο. Γι’ αυτό η συζήτηση περί μελλοντικών κυβερνητικών αλλαγών δεν χρειάζεται να μεταφράζεται σε πρόβλεψη άμεσου ανασχηματισμού.
Είναι κάτι πιο απλό. Αρχίζει η επιλογή της ομάδας που θα φτάσει μέχρι την κάλπη.
Η ΔΕΘ και ο δημοσιονομικός… πλειστηριασμός
Υπάρχει όμως και ένας πολιτικός κίνδυνος για το Μαξίμου. Όσο περισσότερο μεγαλώνουν οι προσδοκίες για το «πακέτο», τόσο περισσότερο η ΔΕΘ κινδυνεύει να μετατραπεί σε διαγωνισμό αριθμών. Η κυβέρνηση ανακοινώνει ένα ποσό. Το ΠΑΣΟΚ απαντά με 13ο μισθό, 13η σύνταξη και ΕΚΑΣ. Άλλα κόμματα προσθέτουν ακόμη περισσότερα.
Ήδη η αντιπολίτευση εστιάζει στο κόστος ζωής και στην αγοραστική δύναμη, με το ΠΑΣΟΚ να προαναγγέλλει διαφορετική κοινωνική και εισοδηματική πρόταση.
Το δύσκολο για την κυβέρνηση είναι να μην εγκλωβιστεί στο, «εγώ δίνω τόσα — εκείνοι δίνουν περισσότερα». Θέλει να μεταφέρει τη συζήτηση στο, «ποιος διαθέτει βιώσιμο πρόγραμμα τετραετίας». Γι’ αυτό και η έννοια της «Ατζέντας 2030» αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Η συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου στις 24 Αυγούστου δεν πρόκειται φυσικά να αποφασίσει τις εκλογές του 2027. Θα σηματοδοτήσει όμως την αλλαγή φάσης. Μέχρι σήμερα η κυβέρνηση μπορούσε να σκέφτεται κυρίως με όρους δεύτερης θητείας. Από εδώ και πέρα πρέπει αναγκαστικά να σκέφτεται ταυτόχρονα και με όρους τρίτης. Και αυτό αλλάζει σχεδόν τα πάντα. Την ταχύτητα. Την επικοινωνία. Την αξιολόγηση υπουργών. Τη σχέση με τους βουλευτές. Την επιλογή έργων που πρέπει να παραδοθούν. Και κυρίως τον τρόπο με τον οποίο κατανέμεται ο δημοσιονομικός χώρος. Η ΔΕΘ του 2026 είναι η τελευταία πριν από τις εκλογές. Άρα δεν μπορεί να είναι απλώς η έκθεση του Σεπτεμβρίου.
Είναι η πολιτική γέφυρα ανάμεσα σε αυτό που η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι πέτυχε και σε αυτό για το οποίο ζητά μία ακόμη εντολή. Και η γέφυρα αυτή αρχίζει να κατασκευάζεται τη Δευτέρα. Από τη Δευτέρα τελειώνουν οι υπουργοί του Αυγούστου και αρχίζουν οι υπουργοί του εκλογικού έτους, δεν θα κρίνονται μόνο από το πόσα υπέγραψαν, αλλά από το τι παρέδωσαν και από το αν μπορούν να το μετατρέψουν σε πολιτικό επιχείρημα μέχρι την κάλπη.