Η σημερινή συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου δεν είναι απλώς η πρώτη μετά τον Δεκαπενταύγουστο. Είναι η στιγμή που η κυβέρνηση αλλάζει πολιτικό χρόνο. Στις 11:30 στο Μέγαρο Μαξίμου, ο Κυριάκος Μητσοτάκης συγκεντρώνει το υπουργικό του επιτελείο με επτά θέματα στην ημερήσια διάταξη: απολογισμό του «Ελλάδα 2.0», ακρίβεια, έναρξη της σχολικής χρονιάς, «Περιφέρεια 2030», τουριστικό και ενεργειακό χωροταξικό και νέο πλαίσιο αναπτυξιακών προγραμμάτων. Η επίσημη ατζέντα είναι.. κυβερνητική. Η πραγματική ατζέντα είναι πολιτική. Γιατί από σήμερα η κυβέρνηση παύει να κινείται μόνο με το ρολόι της δεύτερης θητείας και αρχίζει να κινείται και με το ρολόι των εκλογών της άνοιξης του 2027, χρονικό ορίζοντα που επανέλαβε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης.
Η μετάβαση μπορεί να συνοψιστεί σε μία φράση, μέχρι τώρα οι υπουργοί είχαν εντολή να υλοποιούν, από σήμερα πρέπει και να προλαβαίνουν να δείχνουν τι υλοποίησαν. Και αυτή είναι μεγάλη διαφορά.
Το πρώτο Υπουργικό της νέας περιόδου έχει επτά θέματα αλλά ένα πολιτικό μήνυμα
Στην κορυφή της σημερινής συνεδρίασης βρίσκεται ο απολογισμός του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Ο Άκης Σκέρτσος και ο Νίκος Παπαθανάσης παρουσιάζουν την πορεία ολοκλήρωσης του «Ελλάδα 2.0», λίγες ημέρες πριν από την κρίσιμη προθεσμία της 31ης Αυγούστου.
Το κυβερνητικό επιτελείο είχε ήδη παρουσιάσει στα τέλη Ιουλίου στοιχεία σύμφωνα με τα οποία είχαν ολοκληρωθεί 123 από τα 136 μεταρρυθμιστικά ορόσημα, ποσοστό 90,44%, με 15 υπουργεία, 74 μεταρρυθμίσεις και 721 νομοθετικές και κανονιστικές πράξεις να εμπλέκονται στη διαδικασία.
Από σήμερα, όμως, το ερώτημα δεν είναι πλέον πόσα ορόσημα ξεκίνησαν. Είναι τι απομένει να κλείσει. Και αυτό αποκτά πολιτική αξία επειδή ο απολογισμός του Ταμείου λειτουργεί ως ένα από τα ελάχιστα αντικειμενικά scoreboards της κυβέρνησης. Υπάρχουν ημερομηνίες. Υπάρχουν παραδοτέα. Υπάρχουν στόχοι. Υπάρχει στο τέλος η λέξη «ολοκληρώθηκε» ή «δεν ολοκληρώθηκε».
Για έναν πρωθυπουργό που μπαίνει στην τελική διαδρομή της τετραετίας, αυτό είναι και εργαλείο αξιολόγησης υπουργών.
Το πραγματικό μήνυμα προς τους υπουργούς
Δεν χρειάζεται σήμερα να υπάρξει καμία συζήτηση περί ανασχηματισμού για να αρχίσει η πολιτική αξιολόγηση. Η αξιολόγηση ξεκινά από τη στιγμή που οι υπουργοί αρχίζουν να κρίνονται ταυτόχρονα με δύο κριτήρια, τι παραδίδουν και πόσο πολιτικό κόστος παράγουν.
Ένας υπουργός μπορεί να έχει καλό διοικητικό φάκελο αλλά να μην μπορεί να υπερασπιστεί το έργο του. Άλλος μπορεί να έχει υψηλή τηλεοπτική παρουσία αλλά χαμηλή αποτελεσματικότητα. Και άλλος να παράγει επαναλαμβανόμενες κρίσεις που υποχρεώνουν το Μαξίμου να καταναλώνει πολιτικό κεφάλαιο.
Όσο πλησιάζει η κάλπη, αυτά παύουν να είναι δευτερεύοντα. Η κυβέρνηση δεν χρειάζεται πλέον απλώς καλούς διαχειριστές. Χρειάζεται ομάδα εκλογικού έτους.
Η ακρίβεια μπαίνει επισήμως μέσα στην… κάλπη
Το δεύτερο πολιτικά βαρύ θέμα είναι η ακρίβεια. Ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος ενημερώνει σήμερα για την εφαρμογή της Εθνικής Κοινωνικής Συμφωνίας για τη μείωση των τιμών. Το σχέδιο ενεργοποιείται στις 31 Αυγούστου και προβλέπει μεσοσταθμικές μειώσεις 5% έως 20% σε έως 1.500 προϊόντα.
Εδώ βρίσκεται και ένα από τα μεγαλύτερα πολιτικά στοιχήματα αλλά και αδυναμίες της ΔΕΘ. Η κυβέρνηση έχει καταλάβει ότι δεν αρκεί πλέον να λέει στον πολίτη πως ο πληθωρισμός επιβραδύνεται. Ο πολίτης θέλει να δει τιμή να πέφτει.
Το πρόβλημα είναι ότι η ακρίβεια δεν είναι ένα μέτωπο που ελέγχεται αποκλειστικά από το ελληνικό κράτος. Τιμές ενέργειας, καύσιμα και γεωπολιτική αβεβαιότητα μπορούν να εξουδετερώσουν σε μερικές εβδομάδες την πολιτική επίδραση μιας φορολογικής ελάφρυνσης. Γι’ αυτό η ΔΕΘ έχει μετατραπεί σε αγώνα ανάμεσα σε δύο διαφορετικούς μηχανισμούς: το κράτος προσπαθεί να αυξήσει το διαθέσιμο εισόδημα, η διεθνής οικονομία προσπαθεί να του το ξαναπάρει. Το πρόβλημα για την κυβέρνηση δεν είναι αν η «σπίθα» της ακρίβειας έρχεται από εξωτερικούς παράγοντες αλλά γιατί φουντώνει ανεξέλεγκτη στην ελληνική οικονομία καίγοντας το εισόδημα των πολιτών. Και σ’ αυτό πειστική απάντηση δεν έχει δώσει.
Η ΔΕΘ δεν είναι πια απλώς «πακέτο»
Η πολιτική σύγκρουση έχει ήδη αρχίσει. Η κυβέρνηση επιμένει ότι όσα θα ανακοινώσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης στη ΔΕΘ θα είναι κοστολογημένα, μόνιμα και εφαρμόσιμα, με τον Παύλο Μαρινάκη να διαβεβαιώνει ότι «όσα ανακοινωθούν θα γίνουν πράξη».
Η αντιπολίτευση απαντά ότι η κυβέρνηση κινείται πλέον σε καθαρά προεκλογικό έδαφος και ότι επιχειρεί να επιστρέψει στους πολίτες μέρος της υπερφορολόγησης των προηγούμενων ετών.
Η διαφορά δεν βρίσκεται μόνο στους αριθμούς. Βρίσκεται στο πολιτικό αφήγημα.
Το Μαξίμου θέλει να πει:
«η οικονομία απέδωσε, δημιουργήθηκε δημοσιονομικός χώρος και τώρα τον επιστρέφουμε στην κοινωνία».
Η αντιπολίτευση θέλει να πει:
«η κοινωνία πιέστηκε για χρόνια και τώρα, επειδή έρχονται εκλογές, η κυβέρνηση ανακαλύπτει τις ελαφρύνσεις».
Αυτή θα είναι η βασική σύγκρουση του Σεπτεμβρίου.
Το πρώτο καθαρό μέτωπο είναι ήδη εδώ: Τεκμήρια
Η πιο χαρακτηριστική αντιπαράθεση αφορά τους ελεύθερους επαγγελματίες.
Η κυβέρνηση προαναγγέλλει σταδιακή κατάργηση του τεκμαρτού συστήματος, συνδέοντας την απόσυρσή του με την αποτελεσματικότητα των ηλεκτρονικών εργαλείων κατά της φοροδιαφυγής.
Το ΠΑΣΟΚ απαντά με άμεση κατάργηση και κατηγορεί τη ΝΔ ότι «λεηλάτησε» φορολογικά τους αυτοαπασχολούμενους και τώρα επιστρέφει με διορθώσεις επειδή πλησιάζουν οι εκλογές.
Αυτό έχει ιδιαίτερη πολιτική αξία. Οι ελεύθεροι επαγγελματίες αποτελούν παραδοσιακό ακροατήριο της ΝΔ. Άρα η κυβέρνηση δεν επιχειρεί μόνο να διορθώσει έναν φόρο. Επιχειρεί να κλείσει μια εκλογική πληγή μέσα στη δική της κοινωνική βάση. Και το ΠΑΣΟΚ προσπαθεί να μπει ακριβώς μέσα σε αυτή την πληγή.
Ο 13ος μισθός γίνεται δεύτερη γραμμή σύγκρουσης
Το Μέγαρο Μαξίμου έχει την ίδια στιγμή κλείσει την πόρτα στην επαναφορά του 13ου μισθού στο Δημόσιο, με τον κυβερνητικό εκπρόσωπο να επιμένει ότι οι διαθέσιμοι πόροι πρέπει να κατευθυνθούν σε ευρύτερες και μόνιμες παρεμβάσεις. Η αντιπολίτευση, και κυρίως το ΠΑΣΟΚ, επιχειρεί να μετατρέψει την επαναφορά του σε καθαρό κοινωνικό δίλημμα.
Άρα στη ΔΕΘ δεν θα έχουμε απλώς έναν διαγωνισμό «ποιος δίνει περισσότερα».
Θα έχουμε και διαφορετικές επιλογές, φοροελαφρύνσεις ή 13ος μισθός; Διορθώσεις στο τεκμαρτό ή πλήρης κατάργηση; Αποπληρωμή χρέους ή μεγαλύτερη κοινωνική διανομή; Αυτό είναι πιο ενδιαφέρον πολιτικά.
Γιατί ο ψηφοφόρος αρχίζει να βλέπει πραγματικές διαφορές πολιτικής και όχι μόνο διαφορετικά ποσά στην ίδια υπόσχεση.
Το ΠΑΣΟΚ έχει διπλό αντίπαλο
Η Χαριλάου Τρικούπη μπαίνει επίσης από σήμερα σε μια ιδιόμορφη προεκλογική εξίσωση. Δεν πρέπει μόνο να αντιπολιτευθεί τον Κυριάκο Μητσοτάκη.
Πρέπει να προστατεύσει τον χώρο της και από τον Αλέξη Τσίπρα. Το ΠΑΣΟΚ προετοιμάζει τη 3η Σεπτεμβρίου στην Κρήτη και τη δική του παρουσία στη ΔΕΘ, με στόχο να παρουσιάσει ολοκληρωμένη κυβερνητική πρόταση. Το πολιτικό του επιτελείο γνωρίζει όμως ότι πρέπει ταυτόχρονα να οριοθετηθεί τόσο απέναντι στη ΝΔ όσο και απέναντι στην ΕΛ.Α.Σ. και τον πρώην πρωθυπουργό.
Αυτό δημιουργεί ένα παράδοξο. Ο Ανδρουλάκης θέλει να πείσει ότι είναι εναλλακτικός πρωθυπουργός απέναντι στον Μητσοτάκη. Αλλά για να το κάνει, πρέπει πρώτα να αποδείξει ότι παραμένει ο αδιαμφισβήτητος βασικός αντίπαλος μέσα στον ίδιο τον χώρο της αντιπολίτευσης.
Η ΔΕΘ θα είναι λοιπόν τριπλό πολιτικό τεστ, Μητσοτάκης απέναντι στην κοινωνική φθορά, Ανδρουλάκης απέναντι στην κυβερνητική υπεροχή, και Τσίπρας απέναντι στην ανάγκη να αποδείξει ότι η επιστροφή του διαθέτει πολιτικό περιεχόμενο και όχι μόνο επικοινωνιακή δυναμική.
Η «Περιφέρεια 2030» δείχνει πού θέλει να μεταφέρει το παιχνίδι το Μαξίμου
Σήμερα στο Υπουργικό παρουσιάζεται και η «Περιφέρεια 2030», με άξονες για εδαφική συνοχή, νησιωτικότητα και ορεινές περιοχές.
Αυτό δεν είναι τυχαίο. Το Μαξίμου θέλει να αποφύγει μια προεκλογική περίοδο στην οποία όλη η πολιτική ατζέντα θα συμπυκνωθεί σε, ακρίβεια, επιδόματα, φορολογία.
Χρειάζεται να ξαναβάλει στο τραπέζι την έννοια, «έργο ανά περιοχή». Δρόμοι. Υποδομές. Υγεία. Σχολεία. Νησιωτικότητα. Ενεργειακές επενδύσεις.
Γιατί η εθνική δημοσκόπηση λέει πόσο παίρνει ένα κόμμα. Η κάλπη όμως ανοίγει σε κάθε νομό ξεχωριστά. Ακόμη και τα χωροταξικά απέκτησαν εξωτερική πολιτική Η σημερινή συνεδρίαση περιλαμβάνει επίσης τα νέα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια για τον τουρισμό και τις ΑΠΕ. Υπό άλλες συνθήκες θα ήταν καθαρά αναπτυξιακά θέματα. Μετά τις τελευταίες τουρκικές αντιδράσεις, όμως, έχουν αποκτήσει και γεωπολιτική διάσταση. Η Άγκυρα αντέδρασε και στα δύο σχέδια, επαναφέροντας τη δική της ευρύτερη ατζέντα περί Αιγαίου. Άρα μια συνεδρίαση που σχεδιάστηκε ως κυβερνητικός απολογισμός φθινοπώρου έχει τελικά και εξωτερικό μέτωπο. Και αυτό είναι χαρακτηριστικό του πολιτικού περιβάλλοντος στο οποίο μπαίνει η κυβέρνηση, η ΔΕΘ δεν θα γίνει σε πολιτικό κενό.
Η 27η Αυγούστου είναι το επόμενο checkpoint
Την Πέμπτη ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανεβαίνει στη Θεσσαλονίκη για τις καθιερωμένες συναντήσεις με τους παραγωγικούς και επιστημονικούς φορείς. Εκεί αρχίζει η τελευταία φάση της διαμόρφωσης του πακέτου. Το Μαξίμου θα ακούσει αιτήματα. Το οικονομικό επιτελείο θα συνεχίσει να κόβει όσα δεν χωρούν. Και ο πρωθυπουργός θα πρέπει μέσα στις επόμενες ημέρες να αποφασίσει ποια μέτρα έχουν ταυτόχρονα, δημοσιονομική αντοχή, κοινωνική στόχευση, και πολιτική απόδοση. Αυτές οι τρεις προϋποθέσεις δεν συμπίπτουν πάντα. Ένα φθηνό μέτρο μπορεί να έχει μεγάλη πολιτική επίδραση. Ένα ακριβό μπορεί να περάσει σχεδόν απαρατήρητο.Και ένα δημοφιλές μπορεί να μην είναι βιώσιμο.
Αυτή ακριβώς είναι η δουλειά του Μαξίμου μέχρι τη Θεσσαλονίκη. Η κυβέρνηση περνά από τον χρόνο της εφαρμογής στον χρόνο της απόδειξης Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο πολιτικό συμπέρασμα της σημερινής ημέρας. Το 2023 η κυβέρνηση πήρε δεύτερη εντολή για να ολοκληρώσει ένα πρόγραμμα. Το 2026 δεν αρκεί πλέον να λέει ότι το πρόγραμμα «υλοποιείται».
Πρέπει να αποδείξει στον ψηφοφόρο τι άλλαξε. Στο εισόδημα. Στο κράτος. Στην Υγεία. Στη στέγη. Στην καθημερινότητα. Στις υποδομές. Και αυτό θα γίνει δυσκολότερο όσο ο εκλογικός χρόνος μικραίνει. Γιατί ο πολίτης που ψήφισε ΝΔ το 2023 δεν θα ρωτήσει μόνο, «τι έκανε η κυβέρνηση;» Θα ρωτήσει, «τι άλλαξε για μένα;». Και εκεί δεν αρκεί πλέον ούτε το νομοσχέδιο ούτε το PowerPoint. Χρειάζεται αποτέλεσμα.
Το πραγματικό διακύβευμα
Η σημερινή Δευτέρα λοιπόν δεν είναι ένα θερινό Υπουργικό. Είναι η αφετηρία της τελευταίας ολοκληρωμένης πολιτικής σεζόν πριν από τις εθνικές εκλογές. Από σήμερα κάθε υπουργική απόφαση θα διαβάζεται και εκλογικά. Κάθε καθυστέρηση θα κοστίζει περισσότερο. Κάθε κοινωνική δυσαρέσκεια θα μετριέται πιο προσεκτικά. Και κάθε μέτρο της ΔΕΘ θα αξιολογείται όχι μόνο από το πόσο κοστίζει, αλλά και από το αν θα έχει προλάβει να περάσει από το ΦΕΚ στο πορτοφόλι πριν από την κάλπη.
Η κυβέρνηση περνά σήμερα από τον Αύγουστο στον προεκλογικό χρόνο. Και στον προεκλογικό χρόνο το ρολόι λειτουργεί διαφορετικά.
Από σήμερα το Μαξίμου δεν μετρά μόνο πόσα έργα έχουν μείνει μέχρι το τέλος της τετραετίας. Μετρά πόσοι μήνες έχουν μείνει για να τα δει ο ψηφοφόρος.