Η σημερινή προ ημερησίας διατάξεως συζήτηση στη Βουλή, που έγινε με πρωτοβουλία του Νίκου Ανδρουλάκη για την κατάσταση του κράτους δικαίου, των θεσμών και της λειτουργίας του Κοινοβουλίου, εξελίχθηκε σε μια από τις πιο φορτισμένες κοινοβουλευτικές αναμετρήσεις των τελευταίων εβδομάδων.
Η συνεδρίαση ξεκίνησε με τον Κυριάκο Μητσοτάκη στο βήμα και από την πρώτη στιγμή έγινε σαφές ότι η κυβέρνηση δεν ήθελε να μείνει εγκλωβισμένη μόνο στην ατζέντα της αντιπολίτευσης. Επιχείρησε να μεταφέρει το κέντρο βάρους από τις καταγγελίες για θεσμική φθορά, υποκλοπές και ΟΠΕΚΕΠΕ, σε μια συζήτηση για μεταρρυθμίσεις, κράτος και συνταγματική αναθεώρηση.
Η αφετηρία της σύγκρουσης
Η συζήτηση έγινε σε επίπεδο πολιτικών αρχηγών, σύμφωνα με το άρθρο 143 του Κανονισμού της Βουλής, έπειτα από αίτημα του προέδρου του ΠΑΣΟΚ. Το πολιτικό κλίμα ήταν ήδη βαρύ πριν αρχίσει η διαδικασία, καθώς η αντιπολίτευση είχε προαναγγείλει μετωπική επίθεση στην κυβέρνηση για τη λειτουργία των θεσμών, ενώ στο φόντο υπήρχαν οι αντιδράσεις για την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, οι καταγγελίες για τις υποκλοπές και η συνολική συζήτηση για την ποιότητα της δημοκρατίας. Η κυβέρνηση, από την άλλη, προσήλθε με σαφή πρόθεση να αντικρούσει την εικόνα θεσμικής αποσύνθεσης και να εμφανιστεί ως δύναμη θεσμικής πρωτοβουλίας.
Η κυβερνητική γραμμή και η απάντηση Μητσοτάκη
Ο πρωθυπουργός απέρριψε ευθέως την κατηγορία ότι η χώρα βρίσκεται σε υποχώρηση ως προς το κράτος δικαίου. Στην ομιλία του υποστήριξε ότι η Ελλάδα έχει καταγράψει πρόοδο σε κρίσιμους δείκτες, επικαλούμενος αξιολογήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του ΟΟΣΑ και άλλων διεθνών οργανισμών, ενώ συνέδεσε το κράτος δικαίου με τη λειτουργικότητα του κράτους, την ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης, τον ψηφιακό μετασχηματισμό και τη μείωση της ανθρώπινης παρέμβασης σε διοικητικές διαδικασίες. Στο ίδιο πλαίσιο, ανακοίνωσε ότι η κυβέρνηση θα προχωρήσει σε νομοθετική πρωτοβουλία ώστε οι υποθέσεις που αφορούν πολιτικά πρόσωπα να εκκαθαρίζονται ταχύτερα.
Επίθεση Μητσοτάκη στο Documento και τον ΣΥΡΙΖΑ για τον Μυλωνάκη
Η απάντησή του δεν έμεινε στο θεσμικό επίπεδο. Επιτέθηκε πολιτικά στο ΠΑΣΟΚ και προσωπικά στον Νίκο Ανδρουλάκη, υποστηρίζοντας ότι η αντιπολίτευση ανασύρει αφορμές διχασμού σε μια περίοδο διεθνούς οικονομικής και γεωπολιτικής αβεβαιότητας. Παράλληλα επιχείρησε να αποδομήσει την κριτική περί πελατειακού κράτους και ρουσφετιών, λέγοντας ότι τέτοια φαινόμενα δεν γεννήθηκαν το 2019 και πως πρόκειται για διαχρονικές παθογένειες που τώρα γίνονται αντικείμενο πολιτικής εκμετάλλευσης.
ΟΠΕΚΕΠΕ, Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και εκλογές
Στο μέτωπο του ΟΠΕΚΕΠΕ ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιχείρησε να αφαιρέσει από την αντιπολίτευση το πλεονέκτημα της πολιτικής μονομέρειας. Ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία να προχωρήσει γρήγορα στη διαλεύκανση των υποθέσεων, ξεκαθαρίζοντας ποιοι θα παραπεμφθούν και ποιοι όχι, ενώ ταυτόχρονα τόνισε ότι η άρση ασυλίας δεν συνιστά ενοχή και ότι ισχύει το τεκμήριο αθωότητας. Στη δευτερολογία του επέμεινε ότι το πρόβλημα των αγροτικών επιδοτήσεων έχει βαθιές ρίζες στο παρελθόν και δεν αφορά αποκλειστικά τη σημερινή διακυβέρνηση. Την ίδια ώρα απέρριψε κάθε σενάριο πρόωρων εκλογών, δηλώνοντας ότι οι κάλπες θα στηθούν στο τέλος της τετραετίας.
Το μεγάλο θεσμικό άνοιγμα
Το στοιχείο που δίνει μεγαλύτερο βάθος στη σημερινή συζήτηση είναι ότι ο πρωθυπουργός δεν περιορίστηκε σε άμυνα. Αντίθετα, επιχείρησε να μετατοπίσει τη συζήτηση στη συνταγματική αναθεώρηση. Σύμφωνα με όσα είπε, στις 15 Μαΐου ξεκινά η σχετική διαδικασία, με έναν πρώτο πυρήνα περίπου 25 άρθρων. Στο πακέτο αυτό έβαλε ζητήματα όπως η αναφορά στην τεχνητή νοημοσύνη στο άρθρο 5, η αλλαγή του άρθρου 16, η πρόβλεψη για την προσιτή στέγη, η λειτουργία των κομμάτων, αλλά και κρίσιμες παρεμβάσεις για τη δικαιοσύνη, τη δημόσια διοίκηση και τον τρόπο επιλογής της ηγεσίας της.
Εκεί, όμως, έγινε και η πιο βαριά πολιτική νύξη της ημέρας. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έβαλε ανοικτά στο τραπέζι τα άρθρα 51 και 54 του Συντάγματος, δηλαδή τον πυρήνα της συζήτησης για τον εκλογικό νόμο. Μίλησε για την ανάγκη να εξεταστεί μετά τις επόμενες εκλογές ποιο σύστημα εξυπηρετεί καλύτερα τις ανάγκες της χώρας, αναφέρθηκε στα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα του σταυρού προτίμησης, συνέδεσε το ζήτημα με τη διάκριση εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας όταν οι υπουργοί είναι ταυτόχρονα βουλευτές και έθεσε ρητά ως πιθανό μοντέλο ένα μεικτό σύστημα, με μικρότερες και μεγαλύτερες περιφέρειες, όπου άλλοι θα εκλέγονται με σταυρό και άλλοι με λίστα. Πρόσθεσε, μάλιστα, ότι οι εκλογές του 2031 θα έπρεπε να βρουν τη χώρα με διαφορετικό εκλογικό σύστημα, κατά προτίμηση ψηφισμένο με ευρύτερη πλειοψηφία.
Η γραμμή της αντιπολίτευσης
Ο Νίκος Ανδρουλάκης κράτησε σκληρή γραμμή από την αρχή ως το τέλος της διαδικασίας. Κατηγόρησε τον πρωθυπουργό ότι φέρει προσωπική ευθύνη για μια βαθιά θεσμική και αξιακή κρίση, συνέδεσε την κυβερνητική θητεία με μια αλληλουχία σκανδάλων και μίλησε για Βουλή που έχει μετατραπεί σε «εξοχικό της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας». Για τον ΟΠΕΚΕΠΕ υποστήριξε ότι το σκάνδαλο έχει «βαθύ γαλάζιο» χρώμα, ενώ στη συνέχεια ανέβασε κι άλλο τους τόνους, ζητώντας εκλογές και λέγοντας ότι η προοπτική τρίτης θητείας της ΝΔ είναι απατηλό όνειρο.
Ο Σωκράτης Φάμελλος κινήθηκε στην ίδια λογική, με ακόμη πιο ευθεία επίθεση. Μίλησε για διαφθορά και διαπλοκή, υποστήριξε ότι όλα τα σκάνδαλα αρχίζουν και τελειώνουν στο Μαξίμου και ζήτησε την παραίτηση του πρωθυπουργού και της κυβέρνησης. Το ΚΚΕ, διά του Δημήτρη Κουτσούμπα, επιτέθηκε στην κυβέρνηση για τα σκάνδαλα, αλλά ταυτόχρονα έβαλε στο κάδρο και τα υπόλοιπα κόμματα, λέγοντας ότι η αντιπαράθεση είναι σε μεγάλο βαθμό προσχηματική όταν δεν υπάρχει βούληση για βαθύτερες τομές, όπως η πλήρης κατάργηση του άρθρου 86. Η Ζωή Κωνσταντοπούλου επέλεξε την πιο οξεία ρητορική, χαρακτηρίζοντας την πρωθυπουργική ομιλία «ηθική αθλιότητα» και μιλώντας για βαθύ παρακράτος.
H αντιπολίτευση επιχείρησε να μετατρέψει τη συζήτηση σε συνολική καταδίκη της κυβέρνησης για τον τρόπο που λειτουργούν οι θεσμοί, με αιχμές για υποκλοπές, ΟΠΕΚΕΠΕ, λογοδοσία και ποιότητα δημοκρατίας. Από την άλλη, η κυβέρνηση απάντησε μετωπικά, αλλά ταυτόχρονα προσπάθησε να ξαναγράψει την ατζέντα, παρουσιάζοντας τη συνταγματική αναθεώρηση ως μεγάλο πεδίο θεσμικής πρωτοβουλίας. Το πιο ουσιαστικό στοιχείο της ημέρας δεν ήταν οι ατάκες. Ήταν ότι μέσα σε μια συζήτηση για το κράτος δικαίου, ο πρωθυπουργός άνοιξε δημόσια και με συγκεκριμένους όρους τη συζήτηση για νέο εκλογικό μοντέλο και για ένα νέο θεσμικό πακέτο που, αν προχωρήσει, θα επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο θα διεξάγεται η πολιτική αναμέτρηση τα επόμενα χρόνια.