Η ΔΕΘ του 2026 κινδυνεύει να αποδειχθεί κάτι πολύ περισσότερο από το παραδοσιακό φθινοπωρινό παζάρι εξαγγελιών. Κυριάκος Μητσοτάκης, Αλέξης Τσίπρας και Νίκος Ανδρουλάκης ετοιμάζονται να συναντηθούν πολιτικά στη Θεσσαλονίκη με διαφορετικά προγράμματα, αλλά με τον ίδιο βασικό στόχο: Το διαθέσιμο εισόδημα της μεσαίας τάξης.
Και εδώ αρχίζει η πολιτική ειρωνεία.
Όσο περισσότερο εξετάζει κανείς τις προτάσεις που έχουν ήδη παρουσιαστεί, τόσο περισσότερο διαπιστώνει ότι οι τρεις πολιτικοί χώροι περιγράφουν σε αρκετές περιπτώσεις τα ίδια προβλήματα: χαμηλή αγοραστική δύναμη, ακριβή στέγη, ενεργειακό κόστος, πίεση στους μισθούς, αδύναμη παραγωγική βάση, φορολογικά βάρη. Εκεί όπου χωρίζουν οι δρόμοι τους δεν είναι πάντοτε στο τι υπόσχονται, αλλά στο ποιος θα πληρώσει, πόσο κράτος θέλουν να χρησιμοποιήσουν και ποιο οικονομικό μοντέλο θεωρούν ότι μπορεί να δημιουργήσει τον πλούτο που ύστερα θα μοιραστεί. Και αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα της ΔΕΘ.
Η μεσαία τάξη έγινε ξανά το «Άγιο Δισκοπότηρο» της πολιτικής
Η κυβέρνηση έχει οικοδομήσει μεγάλο μέρος της οικονομικής στρατηγικής της στη μείωση της άμεσης φορολογίας και στην αύξηση της απασχόλησης. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιμένει ότι οι φορολογικές μειώσεις και οι εκατοντάδες χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας αύξησαν τα εισοδήματα και ότι η επόμενη φάση πρέπει να δώσει πρόσθετο όφελος κυρίως στη μεσαία τάξη. Η κυβερνητική πολιτική έχει ήδη κινηθεί σε χαμηλότερους συντελεστές για νέους και οικογένειες με παιδιά, με τη λογική ότι μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος πρέπει να μένει στον φορολογούμενο.
Το πολιτικό πρόβλημα είναι ότι η μακροοικονομική εικόνα δεν ταυτίζεται αναγκαστικά με την εμπειρία του νοικοκυριού. Η Τράπεζα της Ελλάδος καταγράφει ανάπτυξη, άνοδο επενδύσεων και βελτίωση της απασχόλησης, αλλά ταυτόχρονα προειδοποιεί ότι η ενεργειακή αβεβαιότητα και ο πληθωρισμός διαβρώνουν το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα. Επισημαίνει επίσης ότι, όταν ολοκληρωθεί ο κύκλος του Ταμείου Ανάκαμψης, ο ρυθμός αύξησης των επενδύσεων αναμένεται να μετριαστεί.
Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση μπαίνει στη ΔΕΘ με ένα πλεονέκτημα και ένα μειονέκτημα: μπορεί να δείξει οικονομικούς δείκτες που βελτιώθηκαν, αλλά πρέπει να εξηγήσει γιατί σημαντικό τμήμα της κοινωνίας εξακολουθεί να μην αισθάνεται αντίστοιχη βελτίωση. Η ανάπτυξη υπάρχει. Το πολιτικό ερώτημα είναι ποιος την αισθάνεται.
Τσίπρας: Από την αναδιανομή στη «δίκαιη παραγωγή»
Ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί αυτή τη φορά να μην εμφανιστεί απλώς ως ο πολιτικός της αναδιανομής. Το οικονομικό πρόγραμμα της ΕΛ.Α.Σ., που προγραμματίζεται να παρουσιαστεί στη Θεσσαλονίκη, περιγράφεται ως τετραετές σχέδιο οικονομικής και παραγωγικής ανασυγκρότησης.
Η μετατόπιση έχει σημασία. Ο πρώην πρωθυπουργός μιλά πλέον για φιλοεπενδυτικό περιβάλλον, αλλαγή παραγωγικού μοντέλου και ενίσχυση της παραγωγής, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί μια περισσότερο παρεμβατική προσέγγιση απέναντι στις αγορές. Στην ακρίβεια προτάσσει παρεμβάσεις στην ενέργεια, έλεγχο της διαδρομής των τιμών από την παραγωγή μέχρι το ράφι και μεγαλύτερη σύγκρουση με ολιγοπωλιακές δομές.
Στη φορολογία η κατεύθυνση είναι διαφορετική από εκείνη της ΝΔ. Ο Τσίπρας δεν μιλά πρωτίστως για οριζόντια μείωση φόρων, αλλά για ανακατανομή του φορολογικού βάρους, με μεγαλύτερη συμμετοχή υψηλών εισοδημάτων και περιουσιών. Παράλληλα έχει προτείνει δημόσιο φορέα στέγης και κοινωνικής διαχείρισης στεγαστικών δανείων, καθώς και σημαντική μείωση του ενεργειακού κόστους για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Πρόκειται ουσιαστικά για προσπάθεια πολιτικού rebranding: περισσότερο κράτος από τη ΝΔ, αλλά περισσότερο «παραγωγικό» λεξιλόγιο από τον παλιό ΣΥΡΙΖΑ. Το δύσκολο ερώτημα για τον Τσίπρα είναι προφανές: ποιος θα πιστέψει ότι αυτή τη φορά το κράτος θα γίνει παραγωγικό εργαλείο και όχι φορολογικός μηχανισμός; Διότι ο ίδιος δεν έρχεται στην πολιτική σκηνή χωρίς παρελθόν. Έρχεται έχοντας ήδη κυβερνήσει.
ΠΑΣΟΚ: Σοσιαλδημοκρατία με κοστολόγηση και κοινωνικό κράτος
Ο Νίκος Ανδρουλάκης προσπαθεί να τοποθετηθεί ανάμεσα στα δύο μοντέλα. Δεν αποδέχεται τη νεοφιλελεύθερη λογική ότι η ανάπτυξη θα διαχυθεί από μόνη της προς τα εισοδήματα, αλλά αποφεύγει ταυτόχρονα την εικόνα μιας γενικευμένης επιστροφής στο κράτος.
Στη φορολογία, το ΠΑΣΟΚ έχει προτείνει τιμαριθμική προσαρμογή της φορολογικής κλίμακας, μείωση της επιβάρυνσης της μισθωτής εργασίας και παρεμβάσεις στους έμμεσους φόρους βασικών αγαθών. Παράλληλα επιμένει ότι τα μέτρα του πρέπει να συνοδεύονται από συγκεκριμένη κοστολόγηση.
Στις συντάξεις προχωρά ένα βήμα πιο μακριά από τους δύο ανταγωνιστές του, έχοντας παρουσιάσει δέσμη 17 παρεμβάσεων με επαναφορά 13ης σύνταξης και ΕΚΑΣ, τις οποίες δηλώνει δημοσιονομικά κοστολογημένες. Στη στέγη, η γραμμή του ΠΑΣΟΚ είναι επίσης περισσότερο δομική από την επιδοματική προσέγγιση: κοινωνική κατοικία, αξιοποίηση κλειστών ακινήτων, περιορισμοί στη βραχυχρόνια μίσθωση όπου υπάρχει μεγάλη πίεση και αξιοποίηση ευρωπαϊκών πόρων μέσω Αναπτυξιακής Τράπεζας για δημιουργία κατοικιών χαμηλού ενοικίου.
Το πρόβλημα του Ανδρουλάκη είναι διαφορετικό από των δύο άλλων: έχει ίσως το μικρότερο βάρος κυβερνητικού παρελθόντος στην προσωπική του εικόνα, αλλά πρέπει να αποδείξει ότι ένα πρόγραμμα που μοιάζει τεχνοκρατικά συνεκτικό μπορεί να αποκτήσει πολιτική δυναμική εξουσίας. Διότι οι πολίτες δεν ψηφίζουν μόνο Excel. Ψηφίζουν και προσδοκία.
Φορολογία: Τρεις πολιτικές, ένας φορολογούμενος
Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο καθαρή διαχωριστική γραμμή. Η Νέα Δημοκρατία ξεκινά από την αρχή ότι η αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος πρέπει να περάσει κυρίως μέσα από χαμηλότερους φόρους, περισσότερη απασχόληση και ιδιωτικές επενδύσεις.
Ο Τσίπρας αντιστρέφει την προτεραιότητα: δικαιότερη κατανομή φορολογικών βαρών, μεγαλύτερη συμβολή του πλούτου και ισχυρότερη δημόσια παρέμβαση.
Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται ενδιάμεσα: χαμηλότερη επιβάρυνση της εργασίας, τιμαριθμοποίηση της φορολογικής κλίμακας, αλλά ταυτόχρονα περισσότερη αναδιανομή προς κοινωνικές πολιτικές.
Άρα το σύνθημα μπορεί να είναι κοινό — «περισσότερο εισόδημα στον πολίτη» — αλλά η πηγή του χρήματος είναι διαφορετική. Η ΝΔ θέλει να αφήσει περισσότερα χρήματα πριν μπουν στο δημόσιο ταμείο. Η ΕΛ.Α.Σ. θέλει να αλλάξει ποιος βάζει περισσότερα στο ταμείο. Το ΠΑΣΟΚ θέλει να αλλάξει και τη συλλογή και την αναδιανομή.
Μισθοί: Όλοι θέλουν αύξηση, κανείς δεν μπορεί να την διατάξει
Στους μισθούς αρχίζει η μεγάλη σύγκλιση. Και οι τρεις γνωρίζουν ότι δεν υπάρχει βιώσιμη πολιτική προς τη μεσαία τάξη χωρίς αύξηση πραγματικών αποδοχών.
Η κυβέρνηση ποντάρει στην αύξηση της απασχόλησης, στις επενδύσεις και στην παραγωγικότητα ως μηχανισμό ανόδου των μισθών. Ο Μητσοτάκης επικαλείται τη δημιουργία 560.000 νέων θέσεων εργασίας ως βασικό αποτέλεσμα της οικονομικής του πολιτικής.
ΠΑΣΟΚ και ΕΛ.Α.Σ. αντιτείνουν ότι η ποσότητα των θέσεων δεν λύνει το ζήτημα όταν οι πραγματικές αποδοχές πιέζονται από το κόστος ζωής.
Εδώ, όμως, υπάρχει μια δυσάρεστη οικονομική αλήθεια για όλους: οι πραγματικοί μισθοί δεν αυξάνονται μακροχρόνια με κυβερνητική απόφαση. Αυξάνονται όταν ανεβαίνει η παραγωγικότητα. Και εκεί φτάνουμε στο σημαντικότερο ίσως κεφάλαιο.
Παραγωγικό μοντέλο: Εκεί όπου τελειώνουν οι εύκολες υποσχέσεις
Και οι τρεις μιλούν πλέον για «παραγωγική ανασυγκρότηση». Η κυβέρνηση μιλά για επενδύσεις, βιομηχανία, εξαγωγές, ψηφιακή και πράσινη μετάβαση.
Ο Τσίπρας για μετατόπιση από μια οικονομία ακινήτων, κατανάλωσης και υπηρεσιών σε οικονομία παραγωγής, τεχνολογίας και μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας.
Το ΠΑΣΟΚ προβάλλει ένα παραγωγικό μοντέλο που συνδέει επενδύσεις με παραγωγικότητα, καλύτερους μισθούς, περιφερειακή ανάπτυξη και κοινωνικές υποδομές.
Και εδώ εμφανίζεται η μεγαλύτερη πολιτική «αντίφαση» της συζήτησης: όλοι πλέον χρησιμοποιούν περίπου το ίδιο λεξιλόγιο. Παραγωγή. Εξαγωγές. Καινοτομία. Πράσινη μετάβαση. Καλές δουλειές. Υψηλότεροι μισθοί. Η πραγματική σύγκρουση δεν είναι στις λέξεις. Είναι στο ποιος θα κατευθύνει το κεφάλαιο, ποια επένδυση θα επιδοτείται, ποια αγορά θα ρυθμίζεται, πόσο ισχυρό θα είναι το κράτος και ποιος θα αναλαμβάνει τον επιχειρηματικό κίνδυνο.
Στέγη: Ίδιο πρόβλημα, τρεις διαφορετικοί ιδιοκτήτες της λύσης
Στη στεγαστική κρίση οι διαφορές γίνονται περισσότερο ορατές. Η κυβερνητική φιλοσοφία βασίζεται κυρίως στην κινητοποίηση της ιδιωτικής προσφοράς, στην αξιοποίηση κλειστών κατοικιών, στα προγράμματα χρηματοδότησης αγοράς κατοικίας και σε κίνητρα προς ιδιοκτήτες.
Το ΠΑΣΟΚ προτάσσει πολύ πιο έντονα την κοινωνική κατοικία και τη δημιουργία αποθέματος κατοικιών με χαμηλό μίσθωμα, μαζί με περιορισμούς στην τουριστική χρήση όπου η αγορά έχει υπερθερμανθεί.
Ο Τσίπρας πηγαίνει ακόμη περισσότερο προς τη δημόσια παρέμβαση, προτείνοντας δημόσιο φορέα στέγης και κοινωνική διαχείριση στεγαστικών δανείων. Άρα οι τρεις συμφωνούν ότι η αγορά κατοικίας έχει αποτύχει να προσφέρει προσιτή στέγη σε μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας.
Διαφωνούν όμως στο ποιος πρέπει να γίνει ο «μεγάλος παίκτης» της λύσης: η ιδιωτική αγορά με κίνητρα, ένα κοινωνικό κράτος-ρυθμιστής ή ένας ισχυρός δημόσιος φορέας;
Συντάξεις: Εδώ το ΠΑΣΟΚ σηκώνει περισσότερο το ποντάρισμα
Στις συντάξεις το ΠΑΣΟΚ έχει καταθέσει μέχρι στιγμής την πιο επιθετική πολιτική προσφορά, με 13η σύνταξη, ΕΚΑΣ και συνολικά 17 παρεμβάσεις.
Η κυβέρνηση κινείται περισσότερο στη λογική των αυξήσεων που επιτρέπει η πορεία της οικονομίας και των στοχευμένων φορολογικών παρεμβάσεων, προσπαθώντας παράλληλα να μη δημιουργήσει μόνιμες δαπάνες που μπορεί να διαταράξουν τη δημοσιονομική ισορροπία.
Η ΕΛ.Α.Σ. αναμένεται να εξειδικεύσει τη συνταξιοδοτική της πολιτική στο συνολικό οικονομικό πρόγραμμα της 2ας Σεπτεμβρίου. Μέχρι τότε, οποιαδήποτε ακριβής σύγκριση εδώ θα ήταν πρόωρη.
Και αυτή είναι μια σημαντική υποσημείωση: δεν έχουμε ακόμη τρία ολοκληρωμένα προγράμματα πάνω στο τραπέζι. Έχουμε μία κυβερνητική πολιτική που εφαρμόζεται, ένα αρκετά αναλυτικό πλαίσιο ΠΑΣΟΚ και ένα πρόγραμμα Τσίπρα που βρίσκεται ακόμη πριν από την πλήρη παρουσίασή του.
Και ποιος πληρώνει; Εκεί τελειώνουν τα χειροκροτήματα
Αυτό θα είναι το κρισιμότερο ερώτημα της ΔΕΘ. Η κυβέρνηση έχει το πλεονέκτημα ότι μπορεί να επικαλείται δημοσιονομικό χώρο, ανάπτυξη και αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους. Η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμά ότι το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ μπορεί να υποχωρήσει στο 138,2% το 2026.
Έχει όμως και τον περιορισμό των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων και της ανάγκης διατήρησης αξιοπιστίας στις αγορές. Το ΠΑΣΟΚ επιμένει στην κοστολόγηση των μέτρων του, αλλά όσο μεγαλώνει η λίστα κοινωνικών παρεμβάσεων τόσο θα αυξάνεται η πίεση να παρουσιάσει ενιαίο λογαριασμό τετραετίας και όχι μεμονωμένα κόστη.
Ο Τσίπρας θα πρέπει να λύσει ίσως το δυσκολότερο πολιτικό πρόβλημα: αν υποσχεθεί μεγαλύτερη κοινωνική δαπάνη, δημόσια στεγαστική πολιτική, φθηνότερη ενέργεια και φορολογική ανακατανομή, θα πρέπει να αποδείξει ότι το νέο σχέδιο δεν οδηγεί πίσω στην υπερφορολόγηση εκείνων που υποτίθεται ότι θέλει να προστατεύσει. Γιατί στο τέλος κάθε οικονομικό πρόγραμμα γράφεται δύο φορές. Την πρώτη από τους πολιτικούς. Τη δεύτερη από το υπουργείο Οικονομικών.
Τρεις δρόμοι προς την ίδια τσέπη
Η μεγάλη σύγκρουση της επόμενης περιόδου δεν θα είναι τελικά «Δεξιά εναντίον Αριστεράς» με τους παλιούς όρους. Θα είναι μια μάχη για το ποιος έχει πιο πειστικό σχέδιο ώστε η ανάπτυξη να φτάσει στο διαθέσιμο εισόδημα.
Ο Μητσοτάκης λέει ουσιαστικά: επενδύσεις, δουλειές, χαμηλότεροι φόροι και περισσότερα χρήματα στον πολίτη.
Ο Τσίπρας απαντά: διαφορετική φορολογία, ισχυρότερη παρέμβαση στην αγορά και αναδιανομή του πλούτου που παράγεται.
Ο Ανδρουλάκης επιχειρεί να πει: παραγωγική οικονομία, αλλά με ισχυρό κοινωνικό κράτος και πιο ευρωπαϊκού τύπου αναδιανομή.
Τρεις δρόμοι λοιπόν. Και στο τέλος μία τσέπη. Εκεί βρίσκεται και η μεγαλύτερη αδυναμία των πολιτικών προγραμμάτων: όλοι μπορούν να υποσχεθούν ότι θα βάλουν περισσότερα χρήματα μέσα. Πολύ λιγότεροι εξηγούν καθαρά από πού θα τα πάρουν.
Και ο πολίτης έχει πλέον μάθει ότι όταν το «ποιος πληρώνει» μένει στα ψιλά γράμματα, συνήθως η απάντηση είναι γραμμένη με μεγάλα: ο ίδιος.