Η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή πυροδότησε διπλωματικές αντιδράσεις από την Ανατολική Μεσόγειο έως το Βερολίνο. Ελλάδα, Κύπρος, Αίγυπτος και Ισραήλ απορρίπτουν τη συμφωνία, η Γερμανία επαναλαμβάνει ότι οι θαλάσσιες ζώνες πρέπει να οριοθετούνται με βάση το διεθνές δίκαιο και η Ευρωπαϊκή Ένωση παίρνει σαφή θέση κατά του μνημονίου. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, αντίθετα, αποφεύγουν τη ρητή καταδίκη και ζητούν διάλογο Αθήνας και Άγκυρας.
Η απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου, σηματοδοτεί σημαντική πολιτική στροφή. Το κοινοβούλιο με έδρα την ανατολική Λιβύη είχε απορρίψει τη συμφωνία του 2019, που είχε υπογράψει η Τουρκία με την τότε κυβέρνηση της Τρίπολης. Η έγκρισή της ανοίγει νέο κύκλο διπλωματικών παρεμβάσεων, αφού οι θαλάσσιες ζώνες που διεκδικούν Άγκυρα και Τρίπολη επικαλύπτονται με περιοχές όπου προβάλλουν δικαιώματα άλλα κράτη της Ανατολικής Μεσογείου.
Το μέτωπο των πέντε χωρών κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου
Η Αθήνα αντέδρασε άμεσα, τονίζοντας ότι η κοινοβουλευτική επικύρωση δεν αλλάζει τον παράνομο και ανυπόστατο, κατά την ελληνική θέση, χαρακτήρα του μνημονίου. Το υπουργείο Εξωτερικών ξεκαθάρισε ότι η συμφωνία παραβιάζει το Δίκαιο της Θάλασσας και θίγει κυριαρχικά δικαιώματα κρατών της περιοχής, ενώ η Ελλάδα ενημέρωσε για την εξέλιξη το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, επισημαίνοντας τις πιθανές επιπτώσεις στην περιφερειακή σταθερότητα.
Στο ίδιο μήκος κύματος, η Κύπρος καταδίκασε την απόφαση της λιβυκής Βουλής και επανέλαβε ότι θεωρεί το μνημόνιο παράνομο, συνδέοντας την αντίθεσή της με την ανάγκη να γίνονται σεβαστά τα θαλάσσια δικαιώματα των κρατών της Ανατολικής Μεσογείου.
Ιδιαίτερα σαφές ήταν το Κάιρο. Το αιγυπτιακό υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε κατηγορηματικά την επικύρωση, τονίζοντας ότι δεν δημιουργεί έννομες συνέπειες για την Αίγυπτο, και προειδοποίησε ότι δεν θα δεχθεί αμφισβήτηση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο. Υπενθυμίζεται ότι από το 2020 Ελλάδα και Αίγυπτος έχουν υπογράψει συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ.
Στις αντιδράσεις προστέθηκε και το Ισραήλ, με παρέμβαση ιδιαίτερου γεωπολιτικού βάρους. Το ισραηλινό υπουργείο Εξωτερικών καταδίκασε έντονα τη λιβυκή απόφαση, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα στενών συμμάχων του στην περιοχή, και κατηγόρησε την Τουρκία ότι με τις ενέργειές της συμβάλλει στην αποσταθεροποίηση της Ανατολικής Μεσογείου. Η θέση του Ισραήλ προσθέτει μία ακόμη διάσταση στη διαμάχη, που συνδέεται και με τις ενεργειακές ισορροπίες.
Ξεχωριστή τοποθέτηση έκανε η γερμανική κυβέρνηση, στην ενημέρωση των δημοσιογράφων στο Βερολίνο στις 21 Οκτωβρίου. Επανέλαβε ότι οι οριοθετήσεις θαλάσσιων ζωνών πρέπει να γίνονται σύμφωνα με το ισχύον Δίκαιο της Θάλασσας και με τη συμμετοχή των παράκτιων κρατών που επηρεάζονται, και σημείωσε ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει εξαιρετικά αμφιλεγόμενο και δεν αναγνωρίζεται από άλλα κράτη. Το Βερολίνο διευκρίνισε ότι η θέση του ευθυγραμμίζεται με εκείνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία έχει επανειλημμένα καλέσει Τουρκία και Λιβύη να σέβονται τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών-μελών της.
Γερμανία: Πλήρης αλληλεγγύη στην Ελλάδα για το τουρκολιβυκό μνημόνιοnewpost.grΕΕ: Η συμφωνία δεν παράγει έννομες συνέπειες – ΗΠΑ: Ουδετερότητα και διάλογος
Σε ιδιαίτερα αυστηρό τόνο αντέδρασε η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, εξέφρασαν βαθιά δυσαρέσκεια για την επικύρωση. Οι Βρυξέλλες επανέλαβαν ότι η συμφωνία προσβάλλει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να έχει έννομα αποτελέσματα για χώρες που δεν μετέχουν σε αυτήν. Τη θέση επιβεβαίωσε η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, με δήλωση εξ ονόματος των 27 κρατών-μελών, ενώ έθεσε το θέμα και στις επαφές της με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν.
Διαφορετική γραμμή ακολούθησε η Ουάσιγκτον. Απαντώντας στην Καθημερινή, εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ ενθάρρυνε τις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου να λύσουν τις διαφορές τους για τις θαλάσσιες ζώνες με διαπραγματεύσεις καλής πίστης. Η αμερικανική πλευρά συνέδεσε την επίλυση των διαφορών με τη διατήρηση ενός σταθερού περιβάλλοντος, απαραίτητου για εμπορικές επενδύσεις και ενεργειακές έρευνες, και υπενθύμισε ότι Ελλάδα και Τουρκία είναι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ, ενθαρρύνοντας τη συνέχιση του διμερούς διαλόγου.
Η απόκλιση από την ευρωπαϊκή στάση είναι ουσιαστική: η ΕΕ απορρίπτει ρητά τη συμφωνία, ενώ οι ΗΠΑ, στη συγκεκριμένη παρέμβαση, δεν κρίνουν δημόσια τη νομιμότητά της. Πρόκειται για στάση διπλωματικής ουδετερότητας ως προς τη συγκεκριμένη διαμάχη, η οποία πάντως δεν σημαίνει αναγνώριση του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Τουρκολιβυκό: Παρέμβαση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ μετά την απόφαση της Λιβύης – «Διάλογος με καλή πίστη» το μήνυμα σε Αθήνα και Άγκυραnewpost.grΤο προηγούμενο του 2020 και η επόμενη ημέρα
Η αντίθεση στο μνημόνιο έχει και διπλωματικό προηγούμενο. Στις 11 Μαΐου 2020, Ελλάδα, Κύπρος, Αίγυπτος, Γαλλία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα είχαν εκδώσει κοινή δήλωση απορρίπτοντας τη συμφωνία που υπέγραψαν Άγκυρα και Τρίπολη το 2019, τονίζοντας ότι δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να επηρεάζει τα δικαιώματα τρίτων κρατών. Για τη νέα λιβυκή απόφαση δεν είχε επιβεβαιωθεί, έως τις 22 Οκτωβρίου 2026, ξεχωριστή νέα καταδικαστική ανακοίνωση της Γαλλίας ή των Εμιράτων· το Παρίσι, ωστόσο, καλύπτεται από την κοινή ευρωπαϊκή θέση.
Η Τουρκία χαιρέτισε την απόφαση της λιβυκής Βουλής, υποστηρίζοντας ότι η συμφωνία προστατεύει τα αμοιβαία δικαιώματα και συμφέροντα των δύο χωρών. Από την άλλη, οι αντιδράσεις Ελλάδας, Κύπρου, Αιγύπτου και Ισραήλ, μαζί με τη γερμανική τοποθέτηση και τη συλλογική θέση της ΕΕ, δείχνουν ότι η κοινοβουλευτική επικύρωση δεν λύνει τη διεθνή διαφωνία για τις θαλάσσιες ζώνες.
Το επόμενο διάστημα, η ουσία της αντιπαράθεσης θα κριθεί στη διπλωματική διαχείριση της συμφωνίας και στις κινήσεις των εμπλεκόμενων χωρών, με την Ουάσιγκτον να επιμένει στον διάλογο και τις Βρυξέλλες στην υπεράσπιση του Δικαίου της Θάλασσας.
Με πληροφορίες από newpost.gr
