Η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης ακυρώνει έναν βασικό υπολογισμό της Αθήνας, ότι δηλαδή η αντίθεση της ανατολικής λιβυκής ηγεσίας θα συνέχιζε να μπλοκάρει την κοινοβουλευτική επικύρωσή του. Η εξέλιξη συμπίπτει με την προετοιμασία για την επανέναρξη των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και βαραίνει το περιβάλλον στο οποίο η κυβέρνηση καλείται να προχωρήσει το έργο.
Πώς ήρθε η μεταστροφή της Λιβύης και η αντίδραση της ΕΕ
Αιφνιδιαστικά για κάποιους, το λιβυκό κοινοβούλιο ενέκρινε ομόφωνα το μνημόνιο του 2019 και ανακάλεσε τις αποφάσεις του 2020, με τις οποίες είχε απορρίψει τα μνημόνια με την Τουρκία και είχε προβλέψει διακοπή των πολιτικών σχέσεων μαζί της. Reuters, ANSA και Euronews καταγράφουν τη στροφή ενός θεσμού που ως τώρα αντιτασσόταν στη συμφωνία της Άγκυρας με την τότε κυβέρνηση της Τρίπολης.
Ο αιφνιδιασμός, ωστόσο, έχει να κάνει περισσότερο με τη διάψευση των ελληνικών προσδοκιών παρά με μια εξέλιξη που ήρθε χωρίς προειδοποίηση. Σύμφωνα με τις αναλύσεις, είχε προηγηθεί σταδιακή προσέγγιση της Τουρκίας με την οικογένεια Χαφτάρ, ενώ στις αρχές Οκτωβρίου, πριν από την κύρωση, ο Αγκίλα Σάλεχ απομακρύνθηκε από την προεδρία της Βουλής. Η Αθήνα έχει πλέον απέναντί της μια ευρύτερη λιβυκή αποδοχή μιας συμφωνίας που η ανατολική πλευρά απέρριπτε επί χρόνια.
Η ελληνική πλευρά φαίνεται πως κινήθηκε γρήγορα και ακολούθησε ευρωπαϊκή αντίδραση από την πρόεδρο της Κομισιόν και τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Σε κοινή δήλωσή τους, η κ. Φον ντερ Λάιεν και ο κ. Κόστα εξέφρασαν τη βαθιά λύπη τους για την κύρωση από τη λιβυκή Βουλή της λεγόμενης Λιβυο-Τουρκικής Συμφωνίας Αρχών για την οριοθέτηση των θαλάσσιων δικαιοδοσιών στη Μεσόγειο, προσθέτοντας:
«Θυμίζουμε ότι η θέση της ΕΕ σε αυτό το ζήτημα διατυπώθηκε ξεκάθαρα από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το 2019 και παραμένει αμετάβλητη. Η συμφωνία αυτή παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανίσχυρη. Επαναβεβαιώνουμε την αλληλεγγύη μας προς την Ελλάδα και την Κύπρο. Επαναλαμβάνουμε τη γνωστή θέση της ΕΕ κατά οποιασδήποτε εξωτερικής παρέμβασης στη Λιβύη».
Την ίδια ώρα, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης μίλησε τηλεφωνικά με τον Αιγύπτιο ομόλογό του, Badr Abdelatty, για τις τελευταίες εξελίξεις και τις επιπτώσεις τους στην ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο. Για το ίδιο θέμα συνομίλησε και με τον Κύπριο ομόλογό του.
Πανηγυρισμοί στην Άγκυρα, ελληνική απάντηση και ο φόβος για το καλώδιο
Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών χαιρέτισε την απόφαση, επαναλαμβάνοντας ότι κατά την Άγκυρα το μνημόνιο είναι συμβατό με το διεθνές δίκαιο και ισχύει από το 2019. Το πολιτικό κέρδος για την Τουρκία είναι συγκεκριμένο: περιορίζεται η αμφισβήτηση, στο εσωτερικό της Λιβύης, μιας συμφωνίας που χρησιμοποιεί για να προβάλλει θαλάσσιες διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Αθήνα απαντά στο πεδίο της νομικής ουσίας. Το υπουργείο Εξωτερικών απορρίπτει την απόφαση και τονίζει ότι η έγκριση από το κοινοβούλιο δεν αλλάζει τον παράνομο χαρακτήρα του μνημονίου, ότι αγνοούνται τα ελληνικά νησιά και τα δικαιώματά τους σε θαλάσσιες ζώνες και ότι έχουν ενημερωθεί εταίροι και σύμμαχοι. Η θέση αυτή στηρίζεται και στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ιουνίου 2025, σύμφωνα με τα οποία το μνημόνιο παραβιάζει δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν παράγει έννομες συνέπειες γι’ αυτά.
Η νομική απόρριψη, πάντως, δεν σβήνει το διπλωματικό πρόβλημα. Η αλλαγή στάσης του κοινοβουλίου δυσκολεύει την προσπάθεια της Ελλάδας να συνεννοηθεί με τη Λιβύη για οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών και δίνει στην Τουρκία επιπλέον πολιτικό έρεισμα. Αυτή είναι η ουσιαστική αλλαγή που πρέπει να διαχειριστεί η Αθήνα, πέρα από την πάγια επιχειρηματολογία της, και η δοκιμασία αφορά και τη συνέπεια ανάμεσα στις εκτιμήσεις και στις πραγματικές δυνατότητες επιρροής. Οι επαφές με τη Βεγγάζη δεν αρκούν από μόνες τους για να δεσμεύσουν μια ηγεσία που αναζητά στρατιωτικά και, κυρίως, οικονομικά ανταλλάγματα, είτε από την Ελλάδα είτε από την Τουρκία.
Όσο για την πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης, η χρονική σύμπτωση με την κύρωση του μνημονίου εντείνει την ανησυχία για τουρκικές παρεμβάσεις. Η νέα εξέλιξη χωρίς αμφιβολία δυσκολεύει τα πράγματα, αφού κανείς δεν γνωρίζει προς το παρόν πώς θα κινηθεί η Τουρκία όταν η διαδικασία ξεκινήσει ξανά από ελληνικής πλευράς.
Πυρά Σαμαρά και αντιπολίτευσης – Οι προτάσεις για τα 12 μίλια
Όπως αναμενόταν, ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς αξιοποίησε τις εξελίξεις για να επιτεθεί με σφοδρότητα στον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη, ζητώντας ουσιαστικά την αποπομπή του. Σε γραπτή δήλωσή του ανέφερε ότι «τα δραματικά γεγονότα της Λιβύης εκθέτουν ανεπανόρθωτα τον κ. Γεραπετρίτη, που πρόσφατα μας διαβεβαίωνε για τα ακριβώς αντίθετα. Εκθέτουν και τον Πρωθυπουργό, που συμφωνεί σε όλα μαζί του, αντί να τον έχει ήδη αποπέμψει. Οφείλει ο κ. Μητσοτάκης να καταλάβει το μέγεθος των νέων γεωπολιτικών προβλημάτων που έχει δημιουργήσει στην Ελλάδα ο ίδιος με τον κ. Γεραπετρίτη».
Το ΠΑΣΟΚ θέτει ευθέως ζήτημα κυβερνητικών ευθυνών. Σε κοινή ανακοίνωση, ο Δημήτρης Μάντζος και ο Γιάννης Μανιάτης χαρακτηρίζουν την κύρωση αρνητική εξέλιξη για τα εθνικά συμφέροντα και τη συνδέουν με τη λιβυκή ρηματική διακοίνωση της 24ης Αυγούστου 2026 για τους υδρογονάνθρακες νοτίως της Κρήτης. Αντιπαραβάλλουν τις εξελίξεις με τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις για πρόοδο στις συνομιλίες και ζητούν άμεση ενημέρωση των κομμάτων, ιδίως για τις επιπτώσεις στην ηλεκτρική διασύνδεση.
Ο Τομέας Εξωτερικής Πολιτικής της ΕΛ.Α.Σ., με ανακοίνωσή του, ζητεί δυναμική διμερή και ευρωπαϊκή αντίδραση, αξιοποίηση της απειλής κυρώσεων κατά Λιβύης και Τουρκίας και αλλαγή στρατηγικής. Προτείνει ακόμη επέκταση των χωρικών υδάτων στα δώδεκα ναυτικά μίλια στην Ανατολική Μεσόγειο και οριοθετήσεις με γειτονικές χώρες.
Για την κυβέρνηση, το άμεσο τεστ έχει πλέον συγκεκριμένο περιεχόμενο: αν μπορεί να διασφαλίσει τη συνέχιση των ερευνών χωρίς να αποδεχθεί τουρκική δικαιοδοσία και να μετατρέψει την ευρωπαϊκή νομική στήριξη σε αποτελεσματική διπλωματική παρέμβαση. Η κύρωση δεν κρίνει τη διαφορά υπέρ της Άγκυρας. Δείχνει, όμως, ότι η ελληνική πολιτική πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις μεταβαλλόμενες συμμαχίες στη Λιβύη και όχι μόνο τις παλαιότερες διαβεβαιώσεις των συνομιλητών της και, κυρίως, να μην εμφανίζεται ενθουσιασμένη, όταν υπάρχουν σημάδια για το παγόβουνο που βρίσκεται μπροστά.
Με πληροφορίες από newpost.gr
