Στην πολιτική ζωή υπάρχουν πρόσωπα που, ακόμη και όταν αποχωρούν από τα αξιώματα, επιμένουν να παρεμβαίνουν στον δημόσιο διάλογο με το κύρος που τους προσδίδει η προηγούμενη ιδιότητά τους. Ο Προκόπης Παυλόπουλος ανήκει αναμφίβολα σε αυτή την κατηγορία. Μόνο που η δημόσια παρουσία δεν αρκεί από μόνη της για να μετατρέψει μια άποψη σε αδιαμφισβήτητη αλήθεια.
Είναι κοινό μυστικό ότι οι σχέσεις του πρώην Προέδρου της Δημοκρατίας με τον Κυριάκο Μητσοτάκη δεν υπήρξαν ποτέ αρμονικές. Η απόφαση του σημερινού πρωθυπουργού να μη στηρίξει την εκλογή του στο ανώτατο πολιτειακό αξίωμα δεν ξεχάστηκε ποτέ. Και ίσως πολλοί να θεωρούν σήμερα ότι η επιλογή εκείνη δικαιώθηκε πολιτικά, αν αναλογιστεί κανείς τη στενή και συχνά αγαστή συνεννόηση που υπήρξε μεταξύ του Προκόπη Παυλόπουλου και του Αλέξη Τσίπρα κατά την περίοδο της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ.
Το ζήτημα, όμως, δεν είναι προσωπικό. Είναι βαθιά πολιτικό. Και αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη λειτουργία του κράτους σε έναν κόσμο που αλλάζει με ρυθμούς πρωτόγνωρους.
Ο κ. Παυλόπουλος υποστηρίζει ότι δεν απαιτούνται ουσιαστικές συνταγματικές αλλαγές και ότι η σχετική συζήτηση αποτελεί περισσότερο επικοινωνιακή πρωτοβουλία της κυβέρνησης παρά πραγματική ανάγκη της χώρας. Πρόκειται για μια άποψη που θα μπορούσε να είχε βάση αν ζούσαμε ακόμη στον κόσμο της δεκαετίας του 1990. Δεν ζούμε όμως εκεί.
Ο πλανήτης μετασχηματίζεται με ταχύτητα που υπερβαίνει ακόμη και τις δυνατότητες των πολιτικών συστημάτων να προσαρμοστούν. Η τεχνητή νοημοσύνη επαναπροσδιορίζει την εργασία, την οικονομία, ακόμη και τη λειτουργία της δημοκρατίας. Η ψηφιακή τεχνολογία δημιουργεί νέα ερωτήματα για τα προσωπικά δεδομένα, την ελευθερία της έκφρασης και τη σχέση πολίτη και κράτους. Οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις μεταβάλλουν τα δεδομένα της εθνικής κυριαρχίας. Η κλιματική κρίση δημιουργεί προκλήσεις που οι συνταγματικοί νομοθέτες προηγούμενων δεκαετιών δεν μπορούσαν καν να φανταστούν.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η αντίληψη ότι το Σύνταγμα αποτελεί ένα σχεδόν ολοκληρωμένο και αμετάβλητο οικοδόμημα θυμίζει περισσότερο συντηρητική προσκόλληση στο παρελθόν παρά δημιουργική σκέψη για το μέλλον.
Κανείς δεν υποστηρίζει ότι το Σύνταγμα πρέπει να αλλάζει κάθε φορά που αλλάζει η κυβέρνηση. Αλλά εξίσου επικίνδυνη είναι η αντίληψη ότι ένα θεσμικό κείμενο μπορεί να παραμένει ανέγγιχτο ενώ η κοινωνία γύρω του μεταμορφώνεται. Οι θεσμοί υπάρχουν για να υπηρετούν την πραγματικότητα και όχι για να την αγνοούν.
Η Ελλάδα χρειάζεται σοβαρή συζήτηση για τη λειτουργία του κράτους, για την απονομή της Δικαιοσύνης, για την αξιολόγηση στη δημόσια διοίκηση, για τις σχέσεις κράτους και πανεπιστημίων, για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των πολιτών στη νέα ψηφιακή εποχή. Όποιος θεωρεί ότι όλα αυτά μπορούν να αντιμετωπιστούν χωρίς καμία θεσμική αναπροσαρμογή, μάλλον υποτιμά το μέγεθος των αλλαγών που ήδη συντελούνται γύρω μας.
Το Σύνταγμα είναι ο θεμελιώδης νόμος της Πολιτείας. Δεν είναι όμως ιερό κειμήλιο σε προθήκη μουσείου. Ούτε μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μνημείο που απλώς το θαυμάζουμε επειδή ανήκει στο παρελθόν.
Η δημοκρατία δεν κινδυνεύει από τις αλλαγές. Κινδυνεύει όταν αρνείται να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις της εποχής της.