Μπορεί τα κόμματα να παρουσιάζουν προγράμματα, φοροελαφρύνσεις, αυξήσεις μισθών και πακέτα δισεκατομμυρίων, αλλά υπάρχει ένα πολύ πιο απλό μέρος όπου ο πολίτης μετρά καθημερινά την οικονομική πολιτική, στην αντλία του βενζινάδικου. Και εκεί οι αριθμοί είναι αμείλικτοι.
Στις 16 Σεπτεμβρίου η μέση τιμή της απλής αμόλυβδης στην Αθήνα βρίσκεται περίπου στα 2,15 ευρώ το λίτρο, ενώ σε αρκετές περιοχές της χώρας κινείται ακόμη υψηλότερα. Στις Κυκλάδες, για παράδειγμα, η μέση τιμή ξεπερνά τα 2,36 ευρώ.
Ένα σημαντικό μέρος της αύξησης είναι πράγματι εισαγόμενο. Το Brent κινήθηκε σήμερα πάνω από τα 105 δολάρια το βαρέλι, έχοντας αυξηθεί δραματικά σε σχέση με έναν χρόνο πριν, καθώς οι γεωπολιτικές αναταράξεις στη Μέση Ανατολή έχουν προσθέσει ένα σημαντικό ασφάλιστρο κινδύνου στην αγορά πετρελαίου.
Μέχρι εδώ, λοιπόν, η κυβέρνηση έχει ένα προφανές επιχείρημα, η Ελλάδα δεν καθορίζει την τιμή του Brent. Μόνο που δεν τελειώνει εκεί η συζήτηση.
Τα 70 λεπτά που δεν αποφασίζει ούτε ο ΟΠΕΚ ούτε η Μέση Ανατολή
Ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης στην αμόλυβδη βενζίνη στην Ελλάδα είναι 700 ευρώ ανά 1.000 λίτρα, δηλαδή 70 λεπτά για κάθε λίτρο. Το ευρωπαϊκό ελάχιστο είναι 359 ευρώ ανά 1.000 λίτρα.
Και μετά έρχεται ο ΦΠΑ 24%.
Σε μια λιανική τιμή περίπου 2,15 ευρώ, ο ΦΠΑ αντιστοιχεί περίπου σε 42 λεπτά το λίτρο.
Άρα μόνο:
ΕΦΚ: 70 λεπτά
ΦΠΑ: περίπου 42 λεπτά
Σύνολο: περίπου 1,12 ευρώ στο λίτρο.
Δηλαδή πάνω από το μισό ποσό που αφήνει ο οδηγός στο πρατήριο αντιστοιχεί μόνο σε αυτούς τους δύο φόρους.
Και υπάρχει μία ακόμη λεπτομέρεια που συνήθως χάνεται στη δημόσια συζήτηση, ο ΦΠΑ υπολογίζεται πάνω σε φορολογητέα βάση στην οποία περιλαμβάνεται και ο ΕΦΚ. Με απλά λόγια, έχουμε και το γνωστό παράδοξο, φόρο πάνω στον φόρο. Δεν είναι, βεβαίως, κάτι καινούργιο ούτε ελληνική αποκλειστικότητα. Είναι όμως πολιτική επιλογή το ύψος των συντελεστών μέσα στα όρια που θέτει η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το δίλημμα δεν είναι «φταίει η κυβέρνηση ή φταίει ο πόλεμος»
Εδώ ακριβώς η πολιτική συζήτηση γίνεται ενδιαφέρουσα. Είναι υπεραπλούστευση να ισχυριστεί κανείς ότι η κυβέρνηση ευθύνεται για μια διεθνή πετρελαϊκή κρίση. Είναι όμως εξίσου ανεπαρκές να παρουσιάζεται η τιμή στην αντλία ως ένα φυσικό φαινόμενο απέναντι στο οποίο το κράτος δεν διαθέτει κανένα εργαλείο. Το Brent είναι διεθνές. Ο ΕΦΚ δεν είναι. Η γεωπολιτική ένταση δεν αποφασίζεται στην Αθήνα. Ο ΦΠΑ αποφασίζεται.
Και κάπου εδώ αρχίζει η πραγματική πολιτική αντιπαράθεση: όχι αν υπάρχουν φόροι στα καύσιμα — υπάρχουν σε ολόκληρη την Ευρώπη — αλλά πόσο δημοσιονομικό χώρο είναι διατεθειμένη να διαθέσει μια κυβέρνηση για να τους μειώσει και ποιος θα πληρώσει το κόστος αυτής της μείωσης.
Γιατί υπάρχει και η άλλη πλευρά της εξίσωσης. Μια μεγάλη και μόνιμη μείωση ΕΦΚ και ΦΠΑ αφαιρεί σημαντικά έσοδα από τον κρατικό προϋπολογισμό. Άρα όποιος την προτείνει οφείλει να εξηγήσει από πού θα βρεθούν τα χρήματα. Αυτό όμως δεν ακυρώνει το ερώτημα. Το κάνει πιο συγκεκριμένο.
Τι θα σήμαινε μια μείωση 10%;
Ενδεικτικά, εάν μειωνόταν κατά 10% ο σημερινός ΕΦΚ και κατά 10% ο συντελεστής ΦΠΑ στα καύσιμα και η μείωση περνούσε ολόκληρη στην αντλία, σε μια τιμή γύρω στα 2,15 ευρώ το όφελος θα ήταν περίπου **12–13 λεπτά ανά λίτρο. Σε ένα γέμισμα 50 λίτρων, περίπου **6 ευρώ. Σε τέσσερα γεμίσματα τον μήνα, περίπου 24–25 ευρώ. Δεν πρόκειται για οικονομική επανάσταση. Για ένα νοικοκυριό όμως που πληρώνει ταυτόχρονα τρόφιμα, ρεύμα, ενοίκιο ή στεγαστικό δάνειο, δεν είναι και αμελητέο ποσό.
Η κάλπη περνά από την αντλία
Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη πολιτική παγίδα της περιόδου. Οι πολίτες δεν πρόκειται να αξιολογήσουν τα οικονομικά προγράμματα μόνο διαβάζοντας πόσα δισεκατομμύρια ανακοίνωσε ο Μητσοτάκης, πόσο κοστολογείται το πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ ή τι υπόσχεται ο Τσίπρας.
Θα τα αξιολογήσουν συγκρίνοντάς τα με την απόδειξη του σούπερ μάρκετ, τον λογαριασμό του ρεύματος και την απόδειξη του βενζινάδικου. Διότι μπορείς να ανακοινώσεις αύξηση 50 ευρώ στον μισθό.
Εάν όμως ένα μέρος της εξαφανιστεί στη βενζίνη, ένα άλλο στο ηλεκτρικό και το υπόλοιπο στα τρόφιμα, ο πολίτης δεν αισθάνεται πλουσιότερος επειδή το γράφει ένας κυβερνητικός πίνακας. Αυτό είναι το μεγάλο πολιτικό πρόβλημα της ακρίβειας: δεν μετριέται μόνο στον πληθωρισμό. Μετριέται στο πόσα χρήματα μένουν στην τσέπη στο τέλος του μήνα. Γι’ αυτό και όσο η βενζίνη παραμένει πάνω από τα δύο ευρώ, η συζήτηση για την οικονομία δεν μπορεί να περιορίζεται στο «φταίει η διεθνής κρίση». Η διεθνής κρίση εξηγεί ένα κομμάτι της τιμής. Το υπόλοιπο γράφεται στον κρατικό προϋπολογισμό. Και ίσως, τελικά, το πραγματικό οικονομικό πρόγραμμα των κομμάτων για τις εκλογές του 2027 να μη διαβαστεί πρώτα στις εκατοντάδες σελίδες των προγραμμάτων τους. Να διαβαστεί στην φωτεινή πινακίδα του βενζινάδικου.