Άγνωστες πτυχές από τις δραματικές διαπραγματεύσεις της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ με τους θεσμούς το πρώτο εξάμηνο του 2015 φέρνει στο φως το τρίτο μέρος του ντοκιμαντέρ «Στο χιλιοστό» του ΣΚΑΪ, που υπογράφουν οι δημοσιογράφοι Ελένη Βαρβιτσιώτη και Βικτωρία Δενδρινού.
Το ντοκιμαντέρ καταγράφει το παρασκήνιο των κρίσιμων εκείνων μηνών, όταν η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με τον κίνδυνο οικονομικής ασφυξίας και εξόδου από την Ευρωζώνη, ενώ αποκαλύπτει συνομιλίες, πολιτικές εκτιμήσεις και εντάσεις στο εσωτερικό της τότε κυβέρνησης. Σύμφωνα με όσα παρουσιάζονται, μετά τη συμφωνία της 20ής Φεβρουαρίου 2015 με τους δανειστές —τη λεγόμενη «συμφωνία-γέφυρα»— η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ πίστευε ότι θα εξασφάλιζε χρηματοδοτική ανάσα για τη χώρα. Ωστόσο, όπως προκύπτει από τις μαρτυρίες και τα στοιχεία του ντοκιμαντέρ, η προοπτική άμεσης χρηματοδότησης δεν υπήρχε ουσιαστικά στο τραπέζι.
Την ίδια περίοδο, ο τότε πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας εμφανιζόταν αισιόδοξος ότι η Ελλάδα θα απέφευγε ένα νέο μνημόνιο, δηλώνοντας χαρακτηριστικά: «Γνωρίζω ότι κάποιοι έχουν ποντάρει στο ενδεχόμενο τρίτου μνημονίου τον ερχόμενο Ιούνιο. Θα τους διαψεύσουμε».
Η εκτίμηση του Τόμας Βίζερ
Στο ντοκιμαντέρ μιλά και ο τότε πρόεδρος του Euroworking Group, Τόμας Βίζερ, ένας από τους πιο καθοριστικούς τεχνοκράτες της Ευρωζώνης εκείνη την περίοδο. Ο Βίζερ εκφράζει την άποψη ότι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί θεωρούσαν σχεδόν δεδομένη την ανάγκη ενός τρίτου μνημονίου, το οποίο θα κάλυπτε τις οικονομικές υποχρεώσεις της Ελλάδας απέναντι στους πιστωτές. Όπως αφήνεται να εννοηθεί, στις Βρυξέλλες υπήρχε η πεποίθηση ότι η ελληνική κυβέρνηση αργά ή γρήγορα θα αναγκαζόταν να αποδεχθεί μια νέα συμφωνία στήριξης.
Η αποκάλυψη της Ζωής Κωνσταντοπούλου
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η μαρτυρία της τότε προέδρου της Βουλής, Ζωής Κωνσταντοπούλου, η οποία περιγράφει την έντονη ανησυχία της όταν διάβασε το κείμενο της συμφωνίας της 20ής Φεβρουαρίου. Όπως αναφέρει στην κάμερα, θεώρησε ότι η συμφωνία παραβίαζε τις βασικές προεκλογικές δεσμεύσεις της κυβέρνησης και συνιστούσε ουσιαστικά ένα νέο μνημόνιο.
«Έχασα τον ύπνο μου. Ήταν μια στιγμή πολύ μεγάλης δοκιμασίας», δηλώνει χαρακτηριστικά. Η Ζωή Κωνσταντοπούλου αποκαλύπτει ακόμη ότι επιδίωξε άμεσα συνάντηση με τον Αλέξη Τσίπρα, προκειμένου να εκφράσει τις ενστάσεις της. Σύμφωνα με όσα περιγράφει, του είπε ευθέως: «Αυτό είναι τρίτο μνημόνιο». Όπως ισχυρίζεται, η απάντηση που έλαβε από τον τότε πρωθυπουργό ήταν: «Μη λες τέτοιες λέξεις».
Στο ίδιο απόσπασμα, η πρώην πρόεδρος της Βουλής σχολιάζει με ειρωνική διάθεση τις επαφές και τις συζητήσεις που είχε τότε ο Αλέξης Τσίπρας με την ηγεσία των Podemos στην Ισπανία. Μάλιστα, μιμείται τα αγγλικά του τότε πρωθυπουργού, αναφέροντας ότι επιχειρούσε να εξηγήσει πως η κατάσταση «δεν είναι άσπρο ή μαύρο αλλά γκρι».
Το ντοκιμαντέρ καταγράφει πως η συμφωνία-γέφυρα της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ με τους δανειστές, το 2015, δεν προέβλεπε ουσιαστική χρηματοδότηση για την Ελλάδα, κάτι που –όπως επισημαίνεται– είχε ξεκαθαρίσει δημόσια και ο τότε επικεφαλής του Eurogroup, Γερούν Ντάισελμπλουμ. Ο Νίκος Παππάς παραδέχεται ότι στην κυβέρνηση υπήρχε η εκτίμηση πως η παράταση της συμφωνίας θα συνοδευόταν και από οικονομική στήριξη.
«Θεωρούσαμε ότι εφόσον εξασφαλίσαμε συμφωνία για παράταση, θα υπήρχε χρηματοδότηση», αναφέρει χαρακτηριστικά, σημειώνοντας ωστόσο πως στη συνέχεια έγινε αντιληπτή η πρόθεση των δανειστών να ασκήσουν έντονη πίεση μέσω περιορισμού της ρευστότητας. Την ίδια στιγμή, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εμφανίζονται να εκτιμούν ότι πολλά στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ βρέθηκαν απροετοίμαστα μπροστά στην πραγματικότητα της διακυβέρνησης. «Ήταν κυρίως μια ομάδα ανθρώπων που αντιδρούσε ακόμη και σε συμβολισμούς, όπως η λέξη “τρόικα”», αναφέρεται χαρακτηριστικά.
Με σαρκαστική διάθεση σχολιάζει την περίοδο και ο Παναγιώτης Λαφαζάνης, λέγοντας: «Τρόικα και θεσμοί… απλώς εξωραΐσαμε τις λέξεις, δεν είναι και για πανηγυρισμούς».
Κοστέλο για τις διαπραγματεύσεις του 2015: «Επικρατούσε χάος»
Ο Ντέκλαν Κοστέλο περιγράφει με ιδιαίτερα επικριτικό τρόπο το κλίμα που επικρατούσε στις διαπραγματεύσεις της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ με τους θεσμούς το 2015. Όπως αναφέρει, σε ΔΝΤ και Κομισιόν υπήρχε έντονη ανησυχία, την ώρα που από ελληνικής πλευράς δεν φαινόταν να υπάρχει αίσθηση επείγοντος.
«Οι συναντήσεις είτε αναβάλλονταν είτε ξεκινούσαν χωρίς συγκεκριμένο πρόγραμμα. Δεν υπήρχε δομή, δεν κρατούνταν πρακτικά και πολλές φορές ολοκληρώνονταν χωρίς κανένα αποτέλεσμα», σημειώνει χαρακτηριστικά. «Ήταν μια πολύ χαοτική και μη παραγωγική διαδικασία», καταλήγει.
Ο Κοστέλο περιγράφει και κάτι άλλο, πιο ανησυχητικό: «Η ελληνική πλευρά όχι μόνο δεν είχε διαβάσει το μνημόνιο αλλά απέρριπταν τις δεσμεύσεις του χωρίς πραγματικά να ξέρουν τι σημαίνουν». «Οι διαπραγματεύσεις ήταν χαοτικές θύμιζαν συζήτηση σε σεμινάριο ή σε ακαδημαϊκό μάθημα» λέει ακόμη.
Η Ζωή Κωνσταντοπούλου συνηγορεί και επαυξάνει: «Δεν νομίζω ότι υπήρχε στρατηγική. Υπήρχε μια εντελώς τυχάρπαστη αντιμετώπιση, πήγαινε ο ΥΠΟΙΚ μόνος του χωρίς επιτελείο». Κάτι που επιβεβαιώνει και η Σταυρούλα Μηλιάκου, τότε διευθύντρια προϋπολογισμού.
Γιούνκερ: «Οι άνθρωποί μας στην Ελλάδα δέχονταν απειλές»
Το τεταμένο κλίμα της περιόδου των διαπραγματεύσεων του 2015 περιγράφει και ο Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, αποκαλύπτοντας πως Ευρωπαίοι αξιωματούχοι που βρίσκονταν στην Ελλάδα δέχονταν συχνά απειλές. Όπως αναφέρεται στο ντοκιμαντέρ, ο τότε πρόεδρος της Κομισιόν είχε απευθυνθεί προσωπικά στον Αλέξη Τσίπρα λέγοντάς του: «Να προσέχεις τους ανθρώπους μου. Προσπαθούν να βοηθήσουν και δεν είναι εχθροί». Ο Γιούνκερ υπογράμμισε ακόμη ότι οι συνεργάτες του έπρεπε να προστατεύονται, καθώς –όπως είπε– το κλίμα εκείνη την περίοδο ήταν ιδιαίτερα φορτισμένο.
Οι ηχηρές απουσίες από το ντοκιμαντέρ
Εκτός του ντοκιμαντέρ έμειναν τρεις από τους βασικούς πρωταγωνιστές της περιόδου του 2015: ο τότε πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, ο πρώην υπουργός Οικονομικών Γιάνης Βαρουφάκης και ο επικεφαλής του ΔΝΤ στην Αθήνα, Πολ Τόμσεν, οι οποίοι αρνήθηκαν να συμμετάσχουν ή να σχολιάσουν τα γεγονότα. Μάλιστα, τόσο ο Αλέξης Τσίπρας όσο και ο Γιάνης Βαρουφάκης αντέδρασαν δημόσια απέναντι στο περιεχόμενο του ντοκιμαντέρ μέσω αναρτήσεων.
Ο πρώην πρωθυπουργός ανέφερε προς τις δημιουργούς ότι «δεν επιθυμώ με τη συμμετοχή μου να νομιμοποιήσω την πρωτοφανή απόπειρα δολοφονίας χαρακτήρα εις βάρος μου», ενώ ο γραμματέας του ΜέΡΑ25 έκανε λόγο για παραποίηση και διαστρέβλωση ιστορικών γεγονότων.
Ο Γιάνης Βαρουφάκης χαρακτήρισε, μάλιστα, το ντοκιμαντέρ «παράδειγμα προς αποφυγήν», υποστηρίζοντας ότι θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο μελέτης στις σχολές δημοσιογραφίας για το πώς –όπως είπε– αλλοιώνονται σημαντικά ιστορικά γεγονότα.