Σε πλήρη προεκλογική διάταξη εισέρχεται το πολιτικό σύστημα, παρά τη διαβεβαίωση του Κυριάκου Μητσοτάκη ότι οι εθνικές εκλογές θα διεξαχθούν την άνοιξη του 2027. Η συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της Νέας Δημοκρατίας, η περιοδεία του Νίκου Ανδρουλάκη στη Θεσσαλονίκη και η πρώτη ανοιχτή σύγκρουση της ΕΛ.Α.Σ. του Αλέξη Τσίπρα με τον ΣΥΡΙΖΑ και τη Νέα Αριστερά δείχνουν ότι τα κόμματα δεν περιμένουν πλέον την επίσημη έναρξη της προεκλογικής περιόδου.
Οι τόνοι ανεβαίνουν, τα πολιτικά ακροατήρια επαναχαράσσονται και κάθε παράταξη επιχειρεί να επιβάλει το δικό της βασικό δίλημμα. Η Νέα Δημοκρατία ζητά σύγκριση σταθερότητας και αξιοπιστίας. Το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να εμφανιστεί ως η ασφαλής πολιτική αλλαγή χωρίς επιστροφή στον Τσίπρα. Η ΕΛ.Α.Σ. θέλει να εκπροσωπήσει μια κυβερνητική και περισσότερο πραγματιστική Αριστερά. Ο ΣΥΡΙΖΑ και η Νέα Αριστερά παλεύουν να μην παραδώσουν στον πρώην πρωθυπουργό ούτε την εκλογική τους βάση ούτε την ιδεολογική κληρονομιά του χώρου.
Η ΝΔ μετατρέπει την άμυνα για τον ΟΠΕΚΕΠΕ σε πολιτική αντεπίθεση
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αξιοποίησε τη συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της ΝΔ για να συσπειρώσει τους βουλευτές του, να κλείσει τις συζητήσεις περί πρόωρων εκλογών και να μετατρέψει τις αρχειοθετήσεις υποθέσεων βουλευτών που είχαν περιληφθεί στη δεύτερη δικογραφία για τον ΟΠΕΚΕΠΕ σε επιχείρημα κατά της αντιπολίτευσης.
Η φράση του ότι ορισμένοι υπερασπίζονται το τεκμήριο της αθωότητας μόνο όταν αφορά «ακροαριστερούς μπαχαλάκηδες» δεν ήταν μια απλή λεκτική υπερβολή. Αποτυπώνει την επιλογή της ΝΔ να επαναφέρει ένα σκληρό δίπολο απέναντι στην Αριστερά, να συσπειρώσει το παραδοσιακό δεξιό ακροατήριο και να εμφανίσει την κυβέρνηση ως θύμα μιας οργανωμένης εκστρατείας πολιτικής και δικαστικής διαπόμπευσης.
Παράλληλα, η κυβερνητική παράταξη επιχειρεί να αποσυνδέσει τις αρχειοθετημένες υποθέσεις συγκεκριμένων βουλευτών από το ευρύτερο ζήτημα της λειτουργίας του ΟΠΕΚΕΠΕ. Το μήνυμα είναι ότι η αντιπολίτευση μετέτρεψε διαχρονικές παθογένειες του οργανισμού σε συλλογική κατηγορία εναντίον ολόκληρης της ΝΔ και καταδίκασε πολιτικά πρόσωπα πριν αποφανθεί η Δικαιοσύνη.
Πρόκειται για μια στρατηγική αντεπίθεσης, η οποία όμως έχει ένα εμφανές όριο: τέσσερις υποθέσεις βουλευτών παραμένουν ανοιχτές, ενώ η πολιτική συζήτηση για τη διαχείριση των ευρωπαϊκών ενισχύσεων, τις πελατειακές παρεμβάσεις και την κυβερνητική εποπτεία του οργανισμού δεν κλείνει με τις επιμέρους αρχειοθετήσεις.
Ο πρωθυπουργός διατήρησε παράλληλα το βασικό προεκλογικό δίλημμα της ΝΔ: σταθερότητα και συνέχεια με τον ίδιο ή επιστροφή στην αβεβαιότητα. Η δήλωσή του ότι οι εκλογές θα γίνουν την άνοιξη του 2027 αποσκοπεί στην αποτροπή της εσωστρέφειας, αλλά και στην ενεργοποίηση των βουλευτών στις περιφέρειές τους. Η επικείμενη ΔΕΘ θα αποτελέσει το πρώτο μεγάλο πεδίο παρουσίασης αυτής της στρατηγικής, με επίκεντρο την οικονομία, τα εισοδήματα και τη δυνατότητα παροχών χωρίς δημοσιονομικό εκτροχιασμό.
Το δίλημμα Μητσοτάκη: Συσπείρωση χωρίς να χαθεί το Κέντρο
Η σκληρή γλώσσα απέναντι στην αντιπολίτευση μπορεί να επαναφέρει ψηφοφόρους που κινούνται προς τα δεξιά της ΝΔ, αλλά ταυτόχρονα εγκυμονεί τον κίνδυνο να απομακρύνει μετριοπαθείς πολίτες που στήριξαν τον Κυριάκο Μητσοτάκη ως εγγυητή θεσμικής κανονικότητας.
Το κεντρικό δίλημμα του πρωθυπουργού είναι επομένως διπλό: να αποκαταστήσει τη συσπείρωση της ΝΔ χωρίς να εμφανίσει την κυβέρνηση φοβική ή επιθετική απέναντι σε ανεξάρτητους ελεγκτικούς και δικαστικούς θεσμούς και να υπερασπιστεί τους βουλευτές του χωρίς να δώσει την εντύπωση συνολικής απαλλαγής της κυβέρνησης για όσα συνέβησαν στον ΟΠΕΚΕΠΕ.
Η αναφορά ότι και οι εισαγγελείς κρίνονται «εκ του αποτελέσματος» ανοίγει ένα ευρύτερο θεσμικό μέτωπο. Η ΝΔ επιμένει ότι δεν αμφισβητεί τον θεσμό της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, αλλά τον τρόπο χειρισμού των συγκεκριμένων υποθέσεων. Για την αντιπολίτευση, αντίθετα, αυτή η διάκριση συνιστά προσπάθεια απαξίωσης της έρευνας όταν αυτή αγγίζει κυβερνητικά στελέχη.
Το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να σπάσει το δίπολο Μητσοτάκη–Τσίπρα
Ο Νίκος Ανδρουλάκης ανεβάζει τους τόνους και απέναντι στους δύο πρώην πρωθυπουργούς, επιδιώκοντας να κατασκευάσει ένα διαφορετικό εκλογικό δίλημμα: ούτε τρίτη θητεία Μητσοτάκη ούτε επιστροφή Τσίπρα, αλλά πολιτική αλλαγή με το ΠΑΣΟΚ.
Από τη Θεσσαλονίκη υποστήριξε ότι «Μητσοτάκης και Τσίπρας πήγαν τη χώρα πίσω» και κάλεσε τους πολίτες να επιλέξουν αλλαγή σελίδας. Παράλληλα, πρόβαλε την 13η σύνταξη σε δύο στάδια, την επαναφορά του ΕΚΑΣ και μέτρα για τη νέα γενιά ως κοστολογημένες προτάσεις, απορρίπτοντας την κυβερνητική κατηγορία περί παροχολογίας.
Η στρατηγική της Χαριλάου Τρικούπη έχει τρεις στόχους. Πρώτον, να αποτρέψει τη μετατροπή της επικείμενης αναμέτρησης σε νέα μονομαχία Μητσοτάκη–Τσίπρα. Δεύτερον, να εμφανίσει το ΠΑΣΟΚ ως κόμμα κυβερνητικής αξιοπιστίας και όχι απλώς ως δύναμη διαμαρτυρίας. Τρίτον, να συνδέσει την καθημερινότητα –ακρίβεια, συντάξεις, ιδιωτικό χρέος και στέγη– με ένα ευρύτερο αφήγημα κοινωνικής δικαιοσύνης.
Η αντίδραση του εκπροσώπου Τύπου Κώστα Τσουκαλά στην ομιλία Μητσοτάκη ήταν ενδεικτική. Το ΠΑΣΟΚ δεν περιορίζεται στην άμυνα για την κοστολόγηση των μέτρων του, αλλά επιδιώκει να κρατήσει ανοιχτό το ζήτημα του ΟΠΕΚΕΠΕ, διαχωρίζοντας τις αρχειοθετήσεις βουλευτών από τις ευθύνες της διοίκησης και της κυβέρνησης.
Ο Ανδρουλάκης ανάμεσα στην κυβερνησιμότητα και στην πίεση του Τσίπρα
Το βασικό πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ είναι ότι καλείται να επιβεβαιώσει στην πράξη τη δυνατότητά του να αποτελέσει τον βασικό αντίπαλο της ΝΔ, την ώρα που η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα αναδιατάσσει τον χώρο της Κεντροαριστεράς.
Η επιμονή Ανδρουλάκη ότι «δεν είμαστε όλοι το ίδιο» απαντά τόσο στη ΝΔ όσο και στην ΕΛ.Α.Σ. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να θυμίσει τις συγκρούσεις της περιόδου 2015–2019, ώστε να περιορίσει τη δυνατότητα του Αλέξη Τσίπρα να εμφανιστεί ως καινούργια λύση. Ταυτόχρονα, όμως, πρέπει να πείσει ότι το ΠΑΣΟΚ δεν αποτελεί απλώς δύναμη ανάσχεσης του Τσίπρα, αλλά αυτόνομη κυβερνητική εναλλακτική.
«Φάκελος Δημοσκόπηση»: Η ακλόνητη ΝΔ, η επιστροφή του Τσίπρα και ο αστάθμητος παράγοντας Σαμαράς
Η προεκλογική του επιτυχία θα κριθεί από το κατά πόσο οι επιμέρους προγραμματικές προτάσεις θα συγκροτήσουν ένα συνεκτικό σχέδιο εξουσίας και από το εάν θα καταφέρει να προσελκύσει απογοητευμένους κεντρώους ψηφοφόρους της ΝΔ χωρίς να χάσει την επαφή με την παραδοσιακή κεντροαριστερή βάση.
Η ΕΛ.Α.Σ. επιλέγει τον κυβερνητικό ρεαλισμό
Η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη του Αλέξη Τσίπρα επιχειρεί να τοποθετηθεί ανάμεσα στη ριζοσπαστική καταγγελία και στην αποδοχή των υφιστάμενων τετελεσμένων. Η θέση της για τα μη κρατικά πανεπιστήμια είναι χαρακτηριστική αυτής της προσέγγισης.
Η τομεάρχης Παιδείας Ιωάννα Λαλιώτου ξεκαθάρισε ότι η ΕΛ.Α.Σ. δεν θα είχε προχωρήσει στην ίδρυσή τους, αλλά δεν προτίθεται να τα καταργήσει, επικαλούμενη την ασφάλεια δικαίου και την ανάγκη προστασίας των φοιτητών που ήδη φοιτούν σε αυτά. Προανήγγειλε, ωστόσο, ριζική αλλαγή του νόμου Πιερρακάκη και αυστηρότερο πλαίσιο εποπτείας, ώστε η Ελλάδα να μη μετατραπεί, όπως είπε, σε «Ελ Ντοράντο πανεπιστημιακής παραπαιδείας».
Πίσω από τη συγκεκριμένη θέση βρίσκεται μια ευρύτερη στρατηγική. Ο Αλέξης Τσίπρας επιδιώκει να αποδείξει ότι η νέα του παράταξη δεν αποτελεί απλώς επανέκδοση του παλιού ΣΥΡΙΖΑ. Θέλει να εμφανίσει την ΕΛ.Α.Σ. ως δύναμη που μπορεί να κυβερνήσει, να σεβαστεί τη διοικητική και νομική συνέχεια του κράτους και να διορθώσει πολιτικές χωρίς να προκαλεί θεσμική αναστάτωση.
Η στάση αυτή απευθύνεται σε ευρύτερα στρώματα του Κέντρου και της Κεντροαριστεράς, αλλά δημιουργεί ιδεολογικά ανοίγματα στην αριστερή της πλευρά. Η ΕΛ.Α.Σ. δηλώνει ότι θα καταψηφίσει την αναθεώρηση του άρθρου 16, ενώ ταυτόχρονα αποδέχεται τη συνέχιση λειτουργίας των ιδρυμάτων που δημιουργήθηκαν χωρίς να έχει προηγηθεί η αναθεώρησή του. Αυτή ακριβώς την αντίφαση επιχειρούν να εκμεταλλευτούν ο ΣΥΡΙΖΑ και η Νέα Αριστερά.
Η πρώτη σύγκρουση Τσίπρα με τους πρώην συντρόφους
Ο ΣΥΡΙΖΑ κατηγόρησε ευθέως την ΕΛ.Α.Σ. ότι αποδέχεται τον νόμο Πιερρακάκη και δήλωσε πως η δική του θέση είναι η κατάργησή του, η απορρόφηση των φοιτητών στη δημόσια τριτοβάθμια εκπαίδευση και η διατήρηση του άρθρου 16 τόσο ως προς το γράμμα όσο και ως προς το πνεύμα του.
Η ανακοίνωση δεν αφορά μόνο την Παιδεία. Αποτελεί την πρώτη οργανωμένη προσπάθεια της Κουμουνδούρου να οριοθετηθεί πολιτικά απέναντι στον Αλέξη Τσίπρα και να αμφισβητήσει την αριστερή φυσιογνωμία του νέου του φορέα. Η αντιπαράθεση για τα πανεπιστήμια λειτουργεί έτσι ως δοκιμαστικό πεδίο για τον ανταγωνισμό που θα ακολουθήσει σε οικονομία, εργασιακά, ιδιωτικοποιήσεις και κοινωνικό κράτος.
ΣΥΡΙΖΑ για Μητσοτάκη: «Νεοφιλελεύθερες ιδεοληψίες και άθλια προπαγάνδα κατά της Αριστεράς»
Η νέα ηγετική ομάδα του ΣΥΡΙΖΑ διαμηνύει ότι το κόμμα θα κατέλθει στις εκλογές, συγκροτεί ψηφοδέλτια, επικαιροποιεί το πρόγραμμά του και προχωρεί σε οργανωτική ανασυγκρότηση. Ο νέος γραμματέας Νίκος Παππάς έχει δηλώσει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ θα είναι παρών «μαζί με τους συμμάχους του, με όσους θέλουν και με όσους μπορούν», διεκδικώντας ρόλο στις μελλοντικές διεργασίες της Αριστεράς.
Η γραμμή αυτή σηματοδοτεί σαφή αλλαγή σε σχέση με την προηγούμενη προσέγγιση, όταν ο ΣΥΡΙΖΑ εμφανιζόταν θετικός σε ένα ενωτικό εγχείρημα υπό τον Αλέξη Τσίπρα. Τον Ιούνιο, ο τότε πρόεδρος Σωκράτης Φάμελλος δήλωνε ότι το κόμμα είχε υπερβεί τις επιφυλάξεις του και βρισκόταν δίπλα στην πρωτοβουλία Τσίπρα για τη δημιουργία ισχυρής προοδευτικής πρότασης. Ηδημόσια αντιπαράθεση δείχνει ότι το μοντέλο της άνευ όρων συμπόρευσης έχει πλέον υποχωρήσει μπροστά στον κίνδυνο πολιτικής εξαφάνισης του ΣΥΡΙΖΑ.
Το υπαρξιακό δίλημμα του ΣΥΡΙΖΑ
Ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται αντιμέτωπος με το δυσκολότερο δίλημμα από την ίδρυσή του: να συνεργαστεί εκλογικά με την ΕΛ.Α.Σ. και να κινδυνεύσει να απορροφηθεί ή να συγκρουστεί μαζί της και να διεκδικήσει αυτόνομο χώρο, έστω με περιορισμένη εκλογική επιρροή.
Η επιλογή της αυτόνομης παρουσίας σημαίνει ότι πρέπει να διαμορφώσει σαφείς διαχωριστικές γραμμές από τον Αλέξη Τσίπρα. Τα ιδιωτικά πανεπιστήμια προσφέρουν μια τέτοια ευκαιρία, διότι επιτρέπουν στην Κουμουνδούρου να εμφανιστεί ως πιο συνεπής υπερασπιστής του δημόσιου χαρακτήρα της Παιδείας.
Ωστόσο, η μετωπική σύγκρουση με τον πρώην πρόεδρό του ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Ένα μεγάλο μέρος του παλαιού στελεχικού και εκλογικού δυναμικού του κόμματος έχει μετακινηθεί ή επιθυμεί να μετακινηθεί προς την ΕΛ.Α.Σ. Όσο περισσότερο ο ΣΥΡΙΖΑ επιτίθεται στον Τσίπρα, τόσο περισσότερο θα πρέπει να εξηγεί γιατί μέχρι πρόσφατα έβλεπε θετικά την πρωτοβουλία του.
Η Νέα Αριστερά διεκδικεί την ιδεολογική καθαρότητα
Ακόμη πιο επιθετική είναι η στρατηγική της Νέας Αριστεράς, η οποία κατηγορεί την ΕΛ.Α.Σ. ότι μετατρέπεται σε διαχειριστή και συνεχιστή της πολιτικής Μητσοτάκη. Για τη Νέα Αριστερά, η αποδοχή των μη κρατικών πανεπιστημίων ως τετελεσμένου ακυρώνει στην πράξη την αντίθεση στην αναθεώρηση του άρθρου 16.
Η Νέα Αριστερά προβάλλει τη συνολική κατάργηση του νόμου, την αναστολή των αδειών λειτουργίας, την επαναφορά του πανεπιστημιακού ασύλου, την κατάργηση των διδάκτρων στα μεταπτυχιακά και τη σταδιακή κατάργηση των Πανελλαδικών Εξετάσεων.
Η στρατηγική της είναι σαφής: να καταλάβει τον χώρο της αριστερής συνέπειας απέναντι τόσο στον κυβερνητικό πραγματισμό της ΕΛ.Α.Σ. όσο και στην οργανωτική κρίση του ΣΥΡΙΖΑ. Η δυσκολία της βρίσκεται στο να μετατρέψει την ιδεολογική καθαρότητα σε εκλογική δυναμική και να αποφύγει την εικόνα ενός κόμματος που περιορίζεται στην καταγγελία χωρίς ρεαλιστική κυβερνητική προοπτική.
Πέντε κόμματα, τέσσερα διαφορετικά εκλογικά διλήμματα
Η Νέα Δημοκρατία θα επιχειρήσει να μετατρέψει τις εκλογές σε επιλογή ανάμεσα στη σταθερότητα Μητσοτάκη και σε μια κατακερματισμένη αντιπολίτευση χωρίς κοινό σχέδιο διακυβέρνησης.
Το ΠΑΣΟΚ θα επιμείνει ότι η πολιτική αλλαγή δεν μπορεί να σημαίνει ούτε τρίτη θητεία Μητσοτάκη ούτε επιστροφή Τσίπρα. Θα επενδύσει στην κοστολόγηση των προτάσεών του και στη διεκδίκηση του χώρου της θεσμικής και κοινωνικής Κεντροαριστεράς.
Η ΕΛ.Α.Σ. θα προβάλλει το δίλημμα ανάμεσα στη συντηρητική συνέχεια και σε μια νέα προοδευτική διακυβέρνηση υπό τον Αλέξη Τσίπρα. Για να το πετύχει, θα επιχειρήσει να εμφανιστεί πιο ώριμη, ευρωπαϊκή και κυβερνητικά αξιόπιστη από τον ΣΥΡΙΖΑ της περιόδου 2015.
Ο ΣΥΡΙΖΑ θα παρουσιάσει την εκλογική του επιβίωση ως προϋπόθεση για τη διατήρηση μιας αυτόνομης ριζοσπαστικής Αριστεράς, επιχειρώντας ταυτόχρονα να αποδείξει ότι δεν αποτελεί συμπλήρωμα ή πολιτικό παράρτημα της ΕΛ.Α.Σ.
Η Νέα Αριστερά, τέλος, θα διεκδικήσει την ψήφο όσων θεωρούν ότι τόσο ο Τσίπρας όσο και ο ανασυγκροτούμενος ΣΥΡΙΖΑ έχουν απομακρυνθεί από τις παραδοσιακές αρχές της Αριστεράς.
Η μάχη για το ποιος θα αντιμετωπίσει τον Μητσοτάκη
Πίσω από τις συγκρούσεις για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, τις συντάξεις ή τα ιδιωτικά πανεπιστήμια βρίσκεται το κεντρικό πολιτικό ερώτημα της επόμενης περιόδου: ποιος μπορεί να αποτελέσει τον πραγματικό αντίπαλο του Κυριάκου Μητσοτάκη.
Ο πρωθυπουργός επενδύει στον κατακερματισμό της αντιπολίτευσης και στην αδυναμία σχηματισμού μιας πειστικής εναλλακτικής πρότασης. Ο Νίκος Ανδρουλάκης θέλει να αποδείξει ότι το ΠΑΣΟΚ αποτελεί τη μόνη ασφαλή επιλογή αλλαγής. Ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί να επανέλθει ως επικεφαλής ενός νέου και ευρύτερου προοδευτικού φορέα. Ο ΣΥΡΙΖΑ και η Νέα Αριστερά γνωρίζουν ότι η επιτυχία αυτού του σχεδίου μπορεί να σημάνει τη δική τους εκλογική περιθωριοποίηση.
Γι’ αυτό και η πρώτη πραγματική προεκλογική μάχη δεν διεξάγεται ακόμη ανάμεσα στην κυβέρνηση και στην αντιπολίτευση. Διεξάγεται στο εσωτερικό της ίδιας της αντιπολίτευσης, για το ποιος θα αποκτήσει το δικαίωμα να σταθεί απέναντι στον Μητσοτάκη. Και όσο οι υποψήφιοι αντίπαλοί του συγκρούονται μεταξύ τους, ο πρωθυπουργός θα μπορεί να εμφανίζεται ως ο μόνος παίκτης που γνωρίζει ήδη ποιο παιχνίδι παίζει.