Την επαναξιολόγηση του νέου σχολικού εγχειριδίου της «Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής» για τη Γ’ Γυμνασίου ζητούν οι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής Ράνια Θρασκιά και Στέφανος Παραστατίδης. Με ερώτησή τους προς τα υπουργεία Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού και Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας υποστηρίζουν ότι το βιβλίο περιλαμβάνει σεξιστικές αναφορές και αναπαράγει έμφυλα στερεότυπα.
Η Ράνια Θρασκιά, βουλευτής Α’ Θεσσαλονίκης και υπεύθυνη Κ.Τ.Ε. Ψυχικής Υγείας, και ο Στέφανος Παραστατίδης, βουλευτής Κιλκίς και υπεύθυνος Κ.Τ.Ε. Παιδείας, κατέθεσαν την ερώτηση με θέμα: «Σεξισμός και αναπαραγωγή έμφυλων στερεοτύπων στο νέο σχολικό εγχειρίδιο ‘Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής’ της Γ’ Γυμνασίου».
Σύμφωνα με την κοινοβουλευτική παρέμβαση, το εγχειρίδιο προορίζεται να διδαχθεί από το σχολικό έτος 2027-2028. Οι δύο βουλευτές συνδέουν το περιεχόμενό του με την ανάγκη πρόληψης της έμφυλης βίας μέσω της εκπαίδευσης και ζητούν να αφαιρεθούν τα επίμαχα αποσπάσματα πριν από την εισαγωγή του στις σχολικές αίθουσες.
Οι αναφορές για τη βία κατά των γυναικών
Το μεγαλύτερο μέρος της κριτικής αφορά το κεφάλαιο “Η κακοποίηση – Βία κατά γυναικών”. Στη σελίδα 111 αναφέρεται ότι “η κακοποίηση απευθύνεται σε αδύναμους (παιδιά, γυναίκες, ηλικιωμένους κτλ.)”.
Στην επόμενη σελίδα περιλαμβάνεται το απόσπασμα: “τα νέα κορίτσια χρειάζεται να ενημερώνονται από μικρή ηλικία για τις βιολογικές και ψυχολογικές διαφορές με τους άντρες. Μερικές πρακτικές συμβουλές αντιμετώπισης για όλες τις γυναίκες είναι: Να θυμούνται ότι οι άντρες έχουν μεγαλύτερο όγκο και δύναμη. Να αποφεύγουν τις ‘κακοτοπιές’. Να αποφεύγουν βίαιους, επιθετικούς, δύστροπους, νάρκισσους, χειριστικούς, αυτούς που έχουν έλλειμμα ενσυναίσθησης. Να διακόπτουν τη σχέση, αν ο σύντροφός τους χρησιμοποιήσει βία, γιατί έστω και αν ζητήσει χίλια συγνώμη, θα ξαναχρησιμοποιήσει βία”.
Οι βουλευτές θεωρούν ότι τέτοιες διατυπώσεις παρουσιάζουν τις γυναίκες ως “αδύναμες” και εκ φύσεως περισσότερο ευάλωτες, ενώ μεταφέρουν στα έφηβα κορίτσια το μήνυμα ότι η προστασία τους εξαρτάται από τις προσωπικές επιλογές τους. Κατά την εκτίμησή τους, οι “πρακτικές συμβουλές” δεν συνοδεύονται από επαρκή ανάλυση της ευθύνης του δράστη και των κοινωνικών αιτίων της έμφυλης βίας.
Στην ερώτηση επισημαίνεται ακόμη ότι δεν αναλύεται το γεγονός πως η κακοποίηση μπορεί να αρχίζει χωρίς εμφανή σημάδια. Οι βουλευτές αναφέρουν επίσης ότι δεν αναδεικνύονται επαρκώς η συναίνεση, η ανάγκη αναζήτησης βοήθειας σε περίπτωση βίαιης συμπεριφοράς και η καταπολέμηση πατριαρχικών αντιλήψεων, ενώ δεν παρέχονται αντίστοιχες κατευθύνσεις προς τα έφηβα αγόρια. Υποστηρίζουν, ως εκ τούτου, ότι το περιεχόμενο μετατοπίζει την ευθύνη από τον δράστη στο θύμα.
Γάμος, οικογένεια και ισχύουσα νομοθεσία
Η κριτική επεκτείνεται στην ενότητα για την οικογένεια. Στη σελίδα 25 το βιβλίο αναφέρει ότι “η οικογένεια δημιουργείται με τον γάμο. Ο γάμος είναι μια νόμιμη και μόνιμη ένωση δύο ανθρώπων διαφορετικού φύλου, με σκοπό την οικογένεια, τη γέννηση παιδιών”.
Οι δύο βουλευτές σημειώνουν ότι ο συγκεκριμένος ορισμός δεν ανταποκρίνεται στην ισχύουσα νομοθεσία. Επικαλούνται τον νόμο 5089/2024, βάσει του οποίου “ο γάμος συνάπτεται μεταξύ δύο προσώπων διαφορετικού ή ίδιου φύλου”. Παράλληλα, υποστηρίζουν ότι η διατύπωση του εγχειριδίου εμφανίζει την τεκνοποίηση ως υποχρεωτική κατάληξη του γάμου και περιορίζει την έννοια της οικογένειας.
Στις σελίδες που αναφέρονται στον ρόλο των συζύγων περιλαμβάνεται η φράση: “στο πλαίσιο του καταμερισμού των εργασιών, συνήθως κάθε σύζυγος ασκεί κάποιες εργασίες. Έτσι, π.χ. ο άντρας μαθαίνει να ασχολείται με τις βαριές δουλειές, με τις τεχνικές εργασίες και τις εξωτερικές υποθέσεις. Η γυναίκα μαθαίνει να ασχολείται με την ανατροφή των παιδιών και γενικότερα το νοικοκυριό”.
Κατά τους βουλευτές, το απόσπασμα αποδίδει συγκεκριμένες δεξιότητες και οικογενειακές υποχρεώσεις ανάλογα με το φύλο. Η κριτική τους εστιάζει στο ότι οι τεχνικές και εξωτερικές εργασίες αποδίδονται στους άνδρες, ενώ η φροντίδα των παιδιών και το νοικοκυριό στις γυναίκες, αντί να παρουσιάζονται ως κοινές δεξιότητες που συνδέονται με την αυτονομία κάθε ανθρώπου.
Οι ρόλοι των παιδιών και τα επαγγέλματα
Αντίστοιχες ενστάσεις διατυπώνονται για το σημείο που αφορά την κοινωνικοποίηση των παιδιών: “τα παιδιά από ενωρίς χρειάζεται να μαθαίνουν να προσανατολίζονται ανάλογα με τους ρόλους του φύλου τους. Ανάλογα με τη δομή της κοινωνίας και της οικογένειας (π.χ. παραδοσιακή ή σύγχρονη), κατευθύνονται σε ορισμένους ρόλους. Παράδειγμα: το αγόρι μαθαίνει ‘να μαστορεύει’ και το κορίτσι μαθαίνει ‘να μαγειρεύει’”.
Στη σελίδα 28 αναφέρεται επίσης ότι “στη σύγχρονη κοινωνία υπάρχει ισοτιμία ρόλων και η γυναίκα δεν εμποδίζεται να ασκήσει οποιοδήποτε επαγγελματικό ή δημόσιο ρόλο». Οι βουλευτές αντιπαραβάλλουν αυτή τη θέση με άλλο σημείο του βιβλίου, όπου “η εργασία των γυναικών, η ανάγκη για ίσες ευκαιρίες, […] η μεγάλη ηλικία σύναψης γάμου ιδίως των γυναικών” συνδέονται με μεταβολές στον θεσμό του γάμου και της οικογένειας.
Η ερώτηση αναφέρεται ακόμη σε άσκηση της σελίδας 52, μέσω της οποίας οι μαθητές καλούνται να εξηγήσουν, “αιτιολογώντας”, την ύπαρξη αντρικών και γυναικείων επαγγελμάτων. Οι δύο βουλευτές εκτιμούν ότι η συγκεκριμένη προσέγγιση ενισχύει την αντίληψη πως οι επαγγελματικές επιλογές έχουν φύλο.
Σχολείο, πρόληψη της βίας και σεξουαλική διαπαιδαγώγηση
Η κοινοβουλευτική παρέμβαση ακολουθεί δύο προηγούμενες ερωτήσεις: την υπ’ αριθμ. πρωτ. 6304/18.06.2026 για τη λήψη άμεσων μέτρων απέναντι στη ραγδαία αύξηση των γυναικοκτονιών και την υπ’ αριθμ. πρωτ. 6666/03.07.2026 για την αύξηση των περιστατικών ενδοοικογενειακής βίας.
Οι βουλευτές υποστηρίζουν ότι το εκπαιδευτικό σύστημα δεν πρέπει να περιορίζεται στη μετάδοση γνώσεων. Όπως αναφέρουν, οφείλει να ενισχύει την κριτική σκέψη, τον σεβασμό των ανθρώπινων και ατομικών δικαιωμάτων, την ενσυναίσθηση και τις δεξιότητες που χρειάζονται οι μαθητές ώστε να εξελιχθούν σε ενημερωμένους και υπεύθυνους πολίτες.
Τονίζουν ακόμη ότι η πρόληψη της έμφυλης βίας πρέπει να εστιάζει στις βαθύτερες αιτίες της και όχι αποκλειστικά στις συνέπειές της. Κατά τη θέση τους, τα σχολικά βιβλία πρέπει να βασίζονται σε παιδαγωγικές αρχές και στις συστάσεις της επιστημονικής κοινότητας, αντί να αναπαράγουν διακρίσεις και στερεότυπα που υπάρχουν στην κοινωνία.
Στην ερώτηση γίνεται επίσης αναφορά στην αύξηση του bullying, της βίας και της παραβατικότητας ανηλίκων. Οι Ράνια Θρασκιά και Στέφανος Παραστατίδης επισημαίνουν ότι εξακολουθεί να απουσιάζει επαρκής εκπαιδευτική μέριμνα για θέματα σεξουαλικής υγείας, ταυτότητας φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού.
Τα ερωτήματα προς τους αρμόδιους υπουργούς
Με την παρέμβασή τους ζητούν από τους αρμόδιους υπουργούς να διευκρινίσουν εάν θα επανεξετάσουν το περιεχόμενο του εγχειριδίου και αν θα αφαιρέσουν τις αναφορές που, σύμφωνα με την ερώτηση, έχουν σεξιστικό χαρακτήρα ή αναπαράγουν στερεότυπα.
Παράλληλα, ζητούν ενημέρωση για την ύπαρξη συνολικού σχεδίου καταπολέμησης της βίας κατά των γυναικών, τη θέση της εκπαίδευσης στην πρόληψη και τις πρωτοβουλίες που σχεδιάζονται για την ανάδειξη και την ενίσχυση του θεσμού της οικογένειας.
Τα τρία ερωτήματα που απευθύνουν στους υπουργούς είναι τα εξής:
1.Σκοπεύουν να επαναξιολογήσουν το περιεχόμενο του εν λόγω σχολικού εγχειριδίου και να αποσύρουν όλα εκείνα τα αποσπάσματα που εμπεριέχουν σεξιστικές αναφορές κι αναπαράγουν έμφυλα στερεότυπα;
2.Έχει χαραχθεί ένα ολιστικό σχέδιο για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και πώς εντάσσεται σε αυτό ο καθοριστικός ρόλος της εκπαίδευσης; Στο ίδιο πλαίσιο, ποιες συγκροτημένες πρωτοβουλίες θα λάβουν για την ανάδειξη και την ενίσχυση του θεσμού της οικογένειας;
3.Προτίθενται να αξιολογήσουν την υποχρεωτική διδασκαλία, σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης, της ενσυναίσθησης και της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης;
Το πλήρες κείμενο της ερώτησης έχει ως εξής:
ΕΡΩΤΗΣΗ
Προς τους κ.κ. Υπουργούς:
Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού
Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας
ΘΕΜΑ: «Σεξισμός και αναπαραγωγή έμφυλων στερεοτύπων στο νέο σχολικό εγχειρίδιο ‘Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής’ της Γ’ Γυμνασίου»
Λίγες ημέρες μετά την κατάθεση κοινοβουλευτικών ερωτήσεων (δηλαδή της υπ’ αριθμ. πρωτ. 6304/18.06.2026, σχετικά με τη λήψη άμεσων μέτρων για την αναχαίτιση της ραγδαίας αύξησης των γυναικοκτονιών στη χώρα, και της υπ’ αριθμ. πρωτ. 6666/03.07.2026, σχετικά με την ανησυχητική αύξηση των περιστατικών ενδοοικογενειακής βίας), που αναδείκνυαν την αδήριτη ανάγκη της αντιμετώπισης της έμφυλης βίας και της επένδυσης στην πρόληψη μέσω της εκπαίδευσης, ερχόμαστε αντιμέτωποι με την αναπαραγωγή σεξιστικών μοτίβων και έμφυλων στερεοτύπων σε εγχειρίδιο που προορίζεται να διδαχθεί από το σχολικό έτος 2027-2028.
Πιο συγκεκριμένα, το νέο βιβλίο του μαθήματος της “Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής” στη Γ’ Γυμνασίου έχει προκαλέσει θύελλα αντιδράσεων. Εντονότερη κριτική ασκείται στο κεφάλαιο που τιτλοφορείται “Η κακοποίηση – Βία κατά γυναικών”, όπου μεταξύ άλλων αναφέρεται ότι “η κακοποίηση απευθύνεται σε αδύναμους (παιδιά, γυναίκες, ηλικιωμένους κτλ.)” (σελ.111) κι ότι “τα νέα κορίτσια χρειάζεται να ενημερώνονται από μικρή ηλικία για τις βιολογικές και ψυχολογικές διαφορές με τους άντρες. Μερικές πρακτικές συμβουλές αντιμετώπισης για όλες τις γυναίκες είναι: Να θυμούνται ότι οι άντρες έχουν μεγαλύτερο όγκο και δύναμη. Να αποφεύγουν τις ‘κακοτοπιές’. Να αποφεύγουν βίαιους, επιθετικούς, δύστροπους, νάρκισσους, χειριστικούς, αυτούς που έχουν έλλειμμα ενσυναίσθησης. Να διακόπτουν τη σχέση, αν ο σύντροφός τους χρησιμοποιήσει βία, γιατί έστω και αν ζητήσει χίλια συγνώμη, θα ξαναχρησιμοποιήσει βία” (σελ.112).
Αντί δηλαδή το βιβλίο να εντρυφά στην ισότητα και να αναλύονται οι ρίζες της κακοποίησης, η οποία αφορά το σύνολο της κοινωνίας, συναντώνται διατυπώσεις που παρουσιάζουν τις γυναίκες ως “αδύναμες” κι ως πιο ευάλωτες από τη φύση τους (προβάλλοντας τον κυρίαρχο αρσενικό όγκο, κανονικοποιώντας την ανισότητα της δύναμης και καλλιεργώντας με αυτόν τον τρόπο μια αίσθηση υποταγής και φόβου της γυναίκας προς τον άντρα). Διδάσκει δε στα κορίτσια που βρίσκονται στην εφηβεία, όχι ότι η βία συμβαίνει επειδή κάποιος αποφάσισε να την ασκήσει αλλά, ότι η ασφάλειά τους συνδέεται με τις επιλογές τους, παρέχοντας “πρακτικές συμβουλές” για τη ζωή τους. Χωρίς να αναλύεται η ευθύνη του δράστη, χωρίς να επισημαίνεται πως η κακοποίηση συχνά δεν ξεκινά με εμφανή σημάδια, χωρίς να τονίζεται η σημασία της συναίνεσης και της αναζήτησης βοήθειας σε περίπτωση βίαιης συμπεριφοράς, χωρίς να καταπολεμούνται πατριαρχικές και σεξιστικές αντιλήψεις και χωρίς καμία “πρακτική συμβουλή” και προς τα έφηβα αγόρια. Τα ως άνω αποσπάσματα είναι χαρακτηριστικά της μετατόπισης της ευθύνης από τον θύτη στο θύμα.
Το ζήτημα ωστόσο δεν περιορίζεται μόνο στο προαναφερθέν κεφάλαιο του βιβλίου, αλλά αφορά σε πλήθος σημείων του. Μερικά μόνο ενδεικτικά παραδείγματα: Στην ενότητα που αφορά στον θεσμό της οικογένειας, ορίζεται ότι “η οικογένεια δημιουργείται με τον γάμο. Ο γάμος είναι μια νόμιμη και μόνιμη ένωση δύο ανθρώπων διαφορετικού φύλου, με σκοπό την οικογένεια, τη γέννηση παιδιών” (σελ. 25) – διατύπωση που ακυρώνει την ίδια την έννοια της οικογένειας, αντιβαίνει την ισχύουσα νομοθεσία (βάσει της οποίας -ν.5089/2024- “ο γάμος συνάπτεται μεταξύ δύο προσώπων διαφορετικού ή ίδιου φύλου”), ενώ ορίζει ως υποχρεωτική διαδρομή του την τεκνοποίηση. Μιλώντας για τον ρόλο του συζύγου (σελ. 28) και του παιδιού (σελ. 29), αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι “στο πλαίσιο του καταμερισμού των εργασιών, συνήθως κάθε σύζυγος ασκεί κάποιες εργασίες. Έτσι, π.χ. ο άντρας μαθαίνει να ασχολείται με τις βαριές δουλειές, με τις τεχνικές εργασίες και τις εξωτερικές υποθέσεις. Η γυναίκα μαθαίνει να ασχολείται με την ανατροφή των παιδιών και γενικότερα το νοικοκυριό” κι, αντιστοίχως, ότι “τα παιδιά από ενωρίς χρειάζεται να μαθαίνουν να προσανατολίζονται ανάλογα με τους ρόλους του φύλου τους. Ανάλογα με τη δομή της κοινωνίας και της οικογένειας (π.χ. παραδοσιακή ή σύγχρονη), κατευθύνονται σε ορισμένους ρόλους. Παράδειγμα: το αγόρι μαθαίνει ‘να μαστορεύει’ και το κορίτσι μαθαίνει ‘να μαγειρεύει’” – διδάσκεται δηλαδή ότι οι δεξιότητες έχουν φύλο, ότι οι όποιες εργασίες στο σπίτι μπορεί να αποτελούν ευθύνη της γυναίκας κι όχι δεξιότητες που σχετίζονται με την αυτονομία όλων των ατόμων ανεξαιρέτως. Την ίδια στιγμή δε που σημειώνεται ότι “στη σύγχρονη κοινωνία υπάρχει ισοτιμία ρόλων και η γυναίκα δεν εμποδίζεται να ασκήσει οποιοδήποτε επαγγελματικό ή δημόσιο ρόλο» (σελ. 28), συνδέεται “η εργασία των γυναικών, η ανάγκη για ίσες ευκαιρίες, […] η μεγάλη ηλικία σύναψης γάμου ιδίως των γυναικών” (σελ. 26) με τις αλλαγές στον θεσμό του γάμου και της οικογένειας, ενώ καλούνται οι μαθητές (στη σελ. 52) να εκπονήσουν μια άσκηση, “αιτιολογώντας” την ύπαρξη αντρικών και γυναικείων επαγγελμάτων.
Επειδή το εκπαιδευτικό σύστημα οφείλει να υπερβαίνει τη μετάδοση της γνώσης, να καλλιεργεί στους μαθητές την κριτική σκέψη, τον σεβασμό των ανθρώπινων και ατομικών δικαιωμάτων, στάσεις, αξίες, δεξιότητες και ενσυναίσθηση, με στόχο να γίνουν ενημερωμένοι, ενεργοί και υπεύθυνοι πολίτες.
Επειδή για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της έμφυλης βίας καθίσταται επιβεβλημένη η πρόληψη, η οποία οφείλει να στρέφεται στις βαθιές αιτίες του προβλήματος κι όχι μόνο στις συνέπειές του.
Επειδή το δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα οφείλει να αποτρέπει τα παιδιά από τη βία, παρέχοντάς τους ταυτόχρονα υγιείς διεξόδους, κι όχι να τα προσαρμόζει στη βία.
Επειδή ένα σχολικό εγχειρίδιο οφείλει να βασίζεται σε παιδαγωγικές αρχές και στις συστάσεις της επιστημονικής κοινότητας κι όχι να αναλώνεται στην περιγραφή της κοινωνικής πραγματικότητας (η οποία περιλαμβάνει σεξισμό, διακρίσεις, βία).
Επειδή το εν λόγω σχολικό εγχειρίδιο αναπαράγει έμφυλα στερεότυπα και βρίθει σεξιστικών μοτίβων.
Επειδή, την ίδια στιγμή που προορίζεται να διδαχθεί το εν λόγω βιβλίο σε μαθητές της Γ’ Γυμνασίου, το bullying, η βία και η παραβατικότητα ανηλίκων ολοένα κι αυξάνονται, ενώ απουσιάζει η μέριμνα για τη διαπαιδαγώγησή τους σε ζητήματα σεξουαλικής υγείας, ταυτότητας φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού.
Ερωτώνται οι κ.κ. Υπουργοί:
1.Σκοπεύουν να επαναξιολογήσουν το περιεχόμενο του εν λόγω σχολικού εγχειριδίου και να αποσύρουν όλα εκείνα τα αποσπάσματα που εμπεριέχουν σεξιστικές αναφορές κι αναπαράγουν έμφυλα στερεότυπα;
2.Έχει χαραχθεί ένα ολιστικό σχέδιο για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και πώς εντάσσεται σε αυτό ο καθοριστικός ρόλος της εκπαίδευσης; Στο ίδιο πλαίσιο, ποιες συγκροτημένες πρωτοβουλίες θα λάβουν για την ανάδειξη και την ενίσχυση του θεσμού της οικογένειας;
3.Προτίθενται να αξιολογήσουν την υποχρεωτική διδασκαλία, σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης, της ενσυναίσθησης και της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης;