Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος, σε συνέντευξη που παραχώρησε στον δημοσιογράφο Γιώργο Λιάνη για το ένθετο περιοδικό «Νησίδες» της Εφ.Συν., μιλά για την ποιητική του συλλογή «Σταλακτίτες», την ελληνική γλώσσα, την ποιότητα της δημοκρατίας, τη Δικαιοσύνη, τον διχασμό και τον ρόλο της εκτελεστικής εξουσίας. Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στις 26 Ιουλίου 2026.
Η έκδοση των «Σταλακτιτών» ήρθε έπειτα από πολυετή ενασχόληση του Προκόπη Παυλόπουλου με την ποίηση, την οποία, όπως εξηγεί, άρχισε να γράφει από την εφηβεία του. Τη συλλογή διάβασαν ο καθηγητής και ποιητής Νάσος Βαγενάς και ο ζωγράφος Γιάννης Ψυχοπαίδης, ο οποίος τη συνόδευσε με 13 χαρακτικά. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η συμβολή τους υπήρξε καθοριστική για την έκδοση.
Ο Γιώργος Λιάνης ανοίγει τη συνέντευξη με τον στίχο του Ανδρέα Εμπειρίκου «Πάρε τη λέξη μου,δώσε μου το χέρι σου» και περιγράφει τη συλλογή ως αποτέλεσμα μιας μακράς προσωπικής διαδρομής του πρώην Προέδρου της Δημοκρατίας στη γλώσσα και τη λογοτεχνία.
Ο Προκόπης Παυλόπουλος αποσαφηνίζει ότι δεν διεκδικεί τον τίτλο του ποιητή με την πλήρη έννοια του όρου. Για εκείνον, η ποίηση αποτελεί άσκηση πάνω στην ελληνική γλώσσα και ταυτόχρονα προσωπική εξομολόγηση.
«Πριν απ’ όλα διευκρινίζω ότι δεν ήμουν, δεν είμαι, ούτε φιλοδοξώ να γίνω ποιητής, υπό την πλήρη του έννοια. Για μένα η ποίηση είναι ταυτοχρόνως μια διαρκής και διόλου εύκολη άσκηση στην ελληνική γλώσσα. Αλλά και μια δίοδος εξομολόγησης. Εξομολόγησης που αποβαίνει πολλαπλώς “θεραπευτική”, ιδίως προκειμένου να ανακαλύπτω και όσο μπορώ να καλύπτω τα κενά και τις ελλείψεις μου. Πολλώ μάλλον, όταν προϊόντος του χρόνου, αντιλαμβάνομαι -και αυτονοήτως παραδέχομαι- το γεγονός ότι αυτά τα κενά και αυτές οι ελλείψεις, όχι μόνο δεν λιγοστεύουν, αλλά αντιθέτως αυξάνονται και πληθύνονται. Και τούτο εξαιτίας του ότι ενώ “υποφώσκουν” στο υποσυνείδητο, η ποίηση τις οδηγεί σε ένα είδος “ανάδυσης” και έτσι μπορώ σιγά σιγά να τις συνειδητοποιώ επαρκώς».
Η ελληνική γλώσσα και η ποίηση
Στη συζήτηση για τη σχέση γλώσσας και ποιητικής δημιουργίας, ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας υποστηρίζει ότι η ελληνική ποίηση συνδέεται διαχρονικά με την εξέλιξη της γλώσσας και με τη συγκρότηση της ελληνικής εθνικής συνείδησης.
Αναφέρεται στα Ομηρικά Έπη ως θεμέλιο της ελληνικής γλωσσικής παράδοσης και επικαλείται τον Θουκυδίδη και τον Ηρόδοτο για τη σημασία της γλώσσας στην ιστορική διαμόρφωση του ελληνικού έθνους. Παράλληλα, τονίζει πως η ελληνική γλώσσα μπορεί να λειτουργεί ως εργαλείο επικοινωνίας μεταξύ λαών και πολιτισμών, με επίκεντρο την ελευθερία, την ειρήνη, τη Δικαιοσύνη και την υπεράσπιση του ανθρώπου.
Στη σχετική αναφορά του Γιώργου Λιάνη στον Διονύσιο Σολωμό, «Δεν έχω πάρεξ ελευθερία και γλώσσα», ο Προκόπης Παυλόπουλος απαντά ότι η παιδεία είναι άρρηκτα δεμένη με την ελευθερία και με την ιστορική πορεία του ελληνικού πνεύματος.
Ο ίδιος θυμάται τα πρώτα αναγνώσματα της νεότητάς του στην Καλαμάτα, τη Λαϊκή Βιβλιοθήκη της πόλης και την επαφή του με το έργο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, του Γεωργίου Δροσίνη, του Ιωάννη Πολέμη, του Κωστή Παλαμά, του Γιώργου Σεφέρη και του Οδυσσέα Ελύτη.
Ο Παυλόπουλος εξηγεί ότι προσπάθησε στα πρώτα του διηγήματα να προσεγγίσει τη γλώσσα του Παπαδιαμάντη, όμως γρήγορα κατέληξε ότι η μίμησή του είναι αδύνατη. Περιγράφει τον Σκιαθίτη συγγραφέα ως μεγάλο γλωσσικό μέντορα και υποστηρίζει ότι η γλώσσα του παραμένει ζωντανή ακριβώς επειδή δεν μπορεί να αναπαραχθεί.
Για την πρώτη του ανάγνωση Σεφέρη και Ελύτη, αναφέρει ότι, μολονότι δεν κατανοούσε τότε πλήρως τα νοήματα των ποιημάτων τους, τον επηρέασε η δύναμη των λέξεων. Υποστηρίζει ότι η λέξη αποτελεί το βασικό μέτρο της ποίησης, σε αντίθεση με τη φράση που, κατά την άποψή του, κυριαρχεί στην υπόλοιπη λογοτεχνία.
Η επίδραση του Ελύτη και η πολιτική διάσταση της ελευθερίας
Ο πρώην Πρόεδρος ξεχωρίζει τους «Προσανατολισμούς» του Οδυσσέα Ελύτη και ιδιαίτερα τη «Μαρίνα των Βράχων». Περιγράφει την ποιητική γλώσσα του Ελύτη ως χώρο λυρισμού και ελευθερίας, ενώ συνδέει τις μνήμες του από την Καλαμάτα με τον στίχο «αυτός ο κόσμος ο μικρός, ο μέγας».
Για την εμπειρία του από τη Λαϊκή Βιβλιοθήκη της Καλαμάτας, χρησιμοποιεί τον σολωμικό στίχο: «Αστραψε φως και γνώρισε ο νιος τον εαυτό του».
Η συλλογή «Σταλακτίτες» ανοίγει με τον στίχο του Μιχάλη Κατσαρού «Ελευθερία ανάπηρη, πάλι σου τάζουν». Ο Προκόπης Παυλόπουλος εξηγεί ότι επέλεξε τη συγκεκριμένη προμετωπίδα επειδή τη θεωρεί πρωτίστως πολιτικό πρόταγμα.
Σχολιάζοντας το έργο του Κατσαρού «Κατά Σαδδουκαίων», υποστηρίζει ότι το ζήτημα της ελευθερίας παραμένει επίκαιρο. Εκφράζει την αντίθεσή του στην ιδέα ότι οι κυβερνήσεις μπορούν να ορίζουν την ουσία και την ποιότητα της ελευθερίας των πολιτών, πέραν των πλαισίων που θέτουν το Σύνταγμα και οι νόμοι.
Συνδέει την ποιότητα της δημοκρατίας με την ποιότητα της ελευθερίας, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για δύο πεδία στα οποία η Ελλάδα αντιμετωπίζει προβλήματα. Στη συγκεκριμένη αναφορά του στην πολιτική και κοινωνική κατάσταση χρησιμοποιεί τη φράση: «Πάρτε παγούρι και νερό, γιατί ο δρόμος μας έχει πολλή ξηρασία».
Αυτοκριτική για το πολιτικό σύστημα
Ο Προκόπης Παυλόπουλος δηλώνει ότι η Αριστερά έχει κάνει λάθη και έχει ασκήσει την αυτοκριτική της, όμως θεωρεί ότι το ευρύτερο πολιτικό σύστημα φέρει τη βασική ευθύνη για την κατάσταση της δημοκρατίας στη χώρα.
Συμπεριλαμβάνει τον εαυτό του σε αυτό το πολιτικό σύστημα, καθώς υπηρέτησε ως υπουργός και ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Περιγράφει την ποίηση ως χώρο αυτοκριτικής και αναφέρεται στους συμβιβασμούς που χρειάστηκε να κάνει κατά την πολιτική του διαδρομή.
Για τον θεσμικό ρόλο του Προέδρου της Δημοκρατίας, τονίζει ότι ο πρώτος πολίτης οφείλει να υπηρετεί την εθνική ενότητα χωρίς να εγκαταλείπει τις αρχές του. Υποστηρίζει ότι ο πολιτικός πρέπει να διατηρεί αξιακό κώδικα, ενταγμένο στα όρια της νομιμότητας και του κράτους δικαίου.
Κατά τον ίδιο, η Αντιπροσωπευτική Δημοκρατία υποχρεώνει το κράτος να εγγυάται την ελευθερία και τα θεμελιώδη δικαιώματα. Επισημαίνει πως ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας πρέπει να λειτουργεί ως υπερασπιστής της ελευθερίας και, στις κρίσιμες επιλογές, να επιλέγει τη λύση που «τραυματίζει» λιγότερο την ελευθερία.
Ο διχασμός ως διαχρονικό πρόβλημα
Στην ενότητα για την ενότητα των Ελλήνων, ο Προκόπης Παυλόπουλος χαρακτηρίζει τον διχασμό οιονεί αρχετυπικό αμάρτημα της ελληνικής ιστορίας. Παραπέμπει στην εκστρατεία στην Τροία, στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, στις εμφύλιες συγκρούσεις της Επανάστασης του 1821, στον Εθνικό Διχασμό της περιόδου Βενιζέλου – Κωνσταντίνου και στον Εμφύλιο Πόλεμο.
Ο πρώην Πρόεδρος θεωρεί ότι ο φθόνος βρίσκεται στη ρίζα του φαινομένου και τον αποκαλεί «προπατορικό αμάρτημα» των Ελλήνων.
Σε αναφορά για τον Τρωικό Πόλεμο και τη μαρτυρία του Θουκυδίδη, ο Γιώργος Λιάνης παρατηρεί: «Ο Θουκυδίδης ήταν ο μεγαλύτερος δημοσιογράφος όλων των εποχών!»
Ελληνοτουρκικές σχέσεις και Ταγίπ Ερντογάν
Ερωτηθείς για τον Ταγίπ Ερντογάν και τα γεγονότα που συνδέθηκαν με τη σύνοδο του ΝΑΤΟ, ο Προκόπης Παυλόπουλος εκτιμά ότι ο Τούρκος πρόεδρος δεν είναι ουσιαστικά ωφελημένος.
Επικαλείται τον στίχο του Οδυσσέα Ελύτη από τη «Μαρία Νεφέλη»: «Τη συμφορά που συμφέρει, λογάριαζέ τη για πόρνη».
Ο Παυλόπουλος υποστηρίζει ότι η πολιτική της «Γαλάζιας Πατρίδας» αποτελεί μια φαντασίωση που δεν οδηγεί πουθενά και δηλώνει ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να αντιδρά υπό το βάρος του φόβου. Αναφέρεται στις δυνατότητες των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, ειδικά του Ναυτικού και της Αεροπορίας, καθώς και στο φρόνημα του προσωπικού τους.
Δηλώνει ότι θεωρεί προσβλητικό για την Ελλάδα τον φόβο απέναντι σε ενδεχόμενο «θερμό επεισόδιο» από την Τουρκία. Εκτιμά επίσης ότι η σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα δεν συνιστά μόνιμο γεωπολιτικό κέρδος για την τουρκική πλευρά, αλλά ένα πρόσκαιρο γεγονός.
Δικαιοσύνη και δημοκρατία
Στη συζήτηση για τη Δικαιοσύνη, ο Γιώργος Λιάνης παραθέτει από το βιβλίο «Collectanea» του Ζήσιμου Λορεντζάτου τη φράση: «Οι πεινώντες και διψώντες για τη δικαιοσύνη, ότι αυτοί χορταθήσονται».
Ο Προκόπης Παυλόπουλος συνδέει τη λειτουργία της Δικαιοσύνης με την ποιότητα της δημοκρατίας και της ελευθερίας. Υποστηρίζει ότι η ελευθερία περιορίζεται όταν η Δικαιοσύνη δεν λειτουργεί σύμφωνα με τον προορισμό της.
Ανατρέχει στη βιβλική και φιλοσοφική παράδοση, αναφέροντας τον Προφήτη Ησαΐα, τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, το Ρωμαϊκό Δίκαιο και το Βυζαντινο-Ρωμαϊκό Δίκαιο. Παραθέτει τη διατύπωση «Δικαιοσύνη μάθετε οι ενοικούντες επί της Γης» και τον αριστοτελικό ορισμό «Εκάστω το ίδιον αυτώ αποδιδόναι».
Κατά τον πρώην Πρόεδρο, η Δικαιοσύνη σημαίνει να αποδίδεται στον καθένα αυτό που του ανήκει, με αξιολόγηση των ικανοτήτων του. Στο πλαίσιο αυτό αναφέρει τη φράση: «Εσύ αξίζεις αυτό. Πάρ’ το και προχώρησε».
Η εκτελεστική εξουσία και η Βουλή
Ο Προκόπης Παυλόπουλος αποδίδει την πρωταρχική ευθύνη για τη λειτουργία του πολιτικού συστήματος στην εκτελεστική εξουσία και ειδικότερα στην κυβέρνηση. Περιγράφει την Ελλάδα ως χώρα με έντονα πρωθυπουργοκεντρικό σύστημα.
«Η εκτελεστική εξουσία είναι παντοδύναμη, δυστυχώς», δηλώνει, εξηγώντας ότι η κυβέρνηση καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη νομοθετική διαδικασία.
Υποστηρίζει ότι οι περισσότερες νομοθετικές πρωτοβουλίες λαμβάνουν τη μορφή κυβερνητικών σχεδίων νόμου, ενώ οι προτάσεις νόμου από τους βουλευτές είναι περιορισμένες. Κατά την εκτίμησή του, αυτή η πραγματικότητα ενισχύει το δίπολο εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας.
Ο πρώην Πρόεδρος συνδέει το ζήτημα με την απονομή της Δικαιοσύνης, εκτιμώντας ότι ο νόμος είναι ο βασικός παράγοντας που μπορεί να αδυνατεί να την υπηρετήσει επαρκώς, περισσότερο από τον δικαστή.
Ο πολίτης πριν από τον πολιτικό
Αναφερόμενος στην περίοδο της Προεδρίας του, ο Προκόπης Παυλόπουλος δηλώνει ότι επέβαλε στον εαυτό του να παραμείνει πρώτα πολίτης.
Υποστηρίζει ότι ο τίτλος του πολίτη είναι ο σημαντικότερος για κάθε άνθρωπο, ιδίως για όποιον συμμετέχει στην πολιτική ζωή. Κατά την άποψή του, ο συνειδητοποιημένος πολίτης μπορεί να εξελιχθεί σε καλό πολιτικό, ενώ ο πολιτικός που δεν έχει συνείδηση του ρόλου του ως πολίτη δεν μπορεί να υπηρετήσει αποτελεσματικά τον δημόσιο βίο.
Για την έξοδο από τον πολιτικό και κοινωνικό «λαβύρινθο», ο πρώην Πρόεδρος υποστηρίζει ότι απαιτείται κατανόηση της πορείας που οδήγησε τη χώρα στη σημερινή της κατάσταση. Η έξοδος, όπως λέει, δεν μπορεί να υπάρξει αν δεν εντοπιστούν οι αιτίες που οδήγησαν στην είσοδο στον λαβύρινθο.
Στη συνέχεια, χρησιμοποιεί τον μύθο του Θησέα και του Μινώταυρου για να αναφερθεί στις παθογένειες της πολιτικής ζωής. Ανακαλεί κριτική που, όπως λέει, είχε δεχθεί για πανεπιστημιακό βιβλίο του την περίοδο 2012-2014, όταν είχε γράψει για τις εξελίξεις στο ευρώ και την Ευρωζώνη.
Κατά τον Προκόπη Παυλόπουλο, ο πρώτος «Μινώταυρος» για κάθε άνθρωπο και κυρίως για τον πολιτικό είναι η αυταρέσκεια. Ο δεύτερος είναι η αντίληψη της εξουσίας ως αυτοσκοπού και η μετατροπή της πολιτικής σε επάγγελμα ή σε μηχανισμό επιβολής προτύπων στους πολίτες.