Σε νέα φάση έντασης εισέρχονται τα ελληνοτουρκικά, με αφορμή την επανεκκίνηση των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, γνωστή ως Great Sea Interconnector (GSI). Η Άγκυρα απάντησε με αντι-NAVTEX στις αγγελίες που εξέδωσαν Αθήνα και Λευκωσία, αμφισβητώντας τη δικαιοδοσία σε τμήμα της θαλάσσιας περιοχής όπου πρόκειται να δραστηριοποιηθεί γαλλικό ερευνητικό πλοίο. Την ίδια ώρα, τουρκικά μέσα ενημέρωσης ανεβάζουν τους τόνους, κάνοντας λόγο ακόμη και για ενδεχόμενη παρέμβαση εφόσον οι εργασίες προχωρήσουν χωρίς συνεννόηση με την Τουρκία.
Η νέα αντιπαράθεση εκδηλώνεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη χρονική στιγμή, καθώς η Ελλάδα έχει ολοκληρώσει τις διαδικασίες αδειοδότησης για τις έρευνες και την πόντιση του υποθαλάσσιου καλωδίου, ενώ η έναρξη των εργασιών του γαλλικού πλοίου «Abeille Marengo» αναμένεται μέσα στο Σαββατοκύριακο 7 και 8 Νοεμβρίου.
Πέρα από τη διπλωματική αντιπαράθεση, η υπόθεση αποκτά ευρύτερη γεωπολιτική σημασία, καθώς αφορά ένα ενεργειακό έργο ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, το οποίο συνδέεται με την ασφάλεια εφοδιασμού της Κύπρου και τη μελλοντική ενεργειακή διασύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου.
Γιατί εξέδωσε αντι-NAVTEX η Τουρκία;
Η τουρκική αντίδραση εκδηλώθηκε μετά την έκδοση της ελληνικής NAVTEX με αριθμό HA15-1411/26, μέσω της οποίας ανακοινώθηκαν θαλάσσιες έρευνες στο πλαίσιο του έργου GSI.
Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι μέρος της περιοχής που περιλαμβάνεται στην ελληνική αγγελία βρίσκεται εντός της τουρκικής υφαλοκρηπίδας, όπως αυτή έχει αποτυπωθεί στις μονομερείς τουρκικές διεκδικήσεις που κοινοποιήθηκαν στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών στις 18 Μαρτίου 2020, με αριθμό αναφοράς A/74/757.
Στην αντι-NAVTEX, η τουρκική πλευρά αναφέρει ότι δεν έχει χορηγήσει άδεια για τη συγκεκριμένη ερευνητική δραστηριότητα και υποστηρίζει πως όλες οι εργασίες σε περιοχές τις οποίες θεωρεί ότι υπάγονται στη δικαιοδοσία της πρέπει να συντονίζονται με τις αρμόδιες τουρκικές αρχές.
Πρόκειται για επαναφορά της πάγιας τουρκικής θέσης περί δικαιοδοσίας σε θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου, την οποία αμφισβητούν η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία.
Η έκδοση αντι-NAVTEX δεν συνιστά από μόνη της φυσική παρεμπόδιση των εργασιών. Αποτελεί, ωστόσο, σαφή ένδειξη ότι η Άγκυρα επιδιώκει να διατηρήσει ενεργές τις διεκδικήσεις της και να αποκτήσει ρόλο στη διαδικασία υλοποίησης του έργου.
Πότε ξεκινούν οι έρευνες για το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου;
Η ελληνική NAVTEX εκδόθηκε από τον Σταθμό Ηρακλείου της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού και έχει ισχύ από τις 6 Νοεμβρίου 2026 έως τις 6 Μαρτίου 2027.
Αφορά τη διεξαγωγή ερευνητικών εργασιών από το γαλλικό πλοίο «Abeille Marengo», το οποίο αναμένεται να ξεκινήσει τις δραστηριότητές του αρχικά εντός ελληνικών χωρικών υδάτων.
Αντίστοιχα, η Κυπριακή Δημοκρατία εξέδωσε τη NAVTEX 345/26 από τον σταθμό της Λάρνακας, για έρευνες εντός της κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.
Η κυπριακή αγγελία προβλέπει εργασίες από τις 19 Νοεμβρίου 2026 έως τις 19 Μαρτίου 2027, δημιουργώντας ένα χρονικό πλαίσιο τεσσάρων μηνών για την εξέλιξη των σχετικών δραστηριοτήτων.
Οι συγκεκριμένες ημερομηνίες αφορούν την ισχύ των ναυτιλιακών αγγελιών και δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι το ερευνητικό πλοίο θα πραγματοποιεί αδιάκοπα εργασίες καθ’ όλη τη διάρκειά τους.
Τι απαντά η Αθήνα στις τουρκικές αντιδράσεις
Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε την Παρασκευή 6 Νοεμβρίου ότι ολοκληρώθηκαν όλες οι προβλεπόμενες διαδικασίες αδειοδότησης για τις έρευνες και την πόντιση του καλωδίου.
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση, η διαδικασία ξεκίνησε μετά από αίτημα της γαλλικής εταιρείας Nexans, για λογαριασμό της εταιρείας GSI, που έχει την ευθύνη του έργου.
Ακολούθησε θετική γνωμοδότηση της αρμόδιας διυπουργικής Επιτροπής Χορήγησης Αδειών Ερευνών Θαλάσσης και στη συνέχεια ο υπουργός Εξωτερικών εξέδωσε την απαιτούμενη απόφαση.
Μετά την ολοκλήρωση της αδειοδότησης, το ερευνητικό πλοίο ζήτησε την έκδοση της προβλεπόμενης NAVTEX, η οποία εκδόθηκε αμέσως.
Η Αθήνα εμφανίζεται αποφασισμένη να συνεχίσει το έργο, εκτιμώντας ότι η τουρκική αντίδραση θα περιοριστεί κυρίως σε διπλωματικό επίπεδο.
Παράλληλα, ελληνικές διπλωματικές εκτιμήσεις αναφέρουν ότι δεν αναμένεται άμεση επιχειρησιακή κλιμάκωση στη θάλασσα, χωρίς ωστόσο να μπορεί να αποκλειστεί ένα νέο επεισόδιο έντασης εφόσον οι τουρκικές αρχές επιχειρήσουν να παρέμβουν στις έρευνες.
Τι ζητά η Άγκυρα από τη Γαλλία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εμπλοκή της Γαλλίας, καθώς το ερευνητικό πλοίο και η εταιρεία που συμμετέχει στο έργο είναι γαλλικών συμφερόντων.
Σύμφωνα με πληροφορίες που μετέδωσε η «Καθημερινή», η Άγκυρα επιδιώκει οι σχετικές συνεννοήσεις να πραγματοποιηθούν γραπτώς, μέσω διπλωματικών διαύλων.
Τουρκικές διπλωματικές πηγές υποστηρίζουν ότι βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη επαφές και ότι έχει σημειωθεί πρόοδος ως προς τη διατύπωση της σχετικής αλληλογραφίας.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η Τουρκία φέρεται να επιθυμεί να αντιμετωπίσει τη συγκεκριμένη επικοινωνία ως αίτημα χορήγησης άδειας από τις τουρκικές αρχές.
Μια τέτοια ερμηνεία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από την Άγκυρα ως επιχείρημα υπέρ των διεκδικήσεών της στην περιοχή, ανεξάρτητα από το περιεχόμενο ή τον πραγματικό χαρακτήρα των διπλωματικών επαφών.
Για την ελληνική πλευρά, η διάκριση ανάμεσα στην ενημέρωση για λόγους ναυσιπλοΐας και στην αναγνώριση δικαιοδοσίας αποτελεί ουσιαστικό ζήτημα.
Γιατί τα τουρκικά ΜΜΕ επιτίθενται στον Γιώργο Γεραπετρίτη
Η ένταση μεταφέρθηκε και στο επικοινωνιακό πεδίο, με τουρκικά μέσα ενημέρωσης να στρέφονται κατά του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη.
Αφορμή αποτέλεσαν πληροφορίες για όσα φέρεται να ανέφερε ο υπουργός σε κεκλεισμένων των θυρών συνεδρίαση της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων και Εθνικής Άμυνας της Βουλής.
Σύμφωνα με τις σχετικές αναφορές, ο υπουργός υπογράμμισε ότι η διαδικασία υλοποίησης του έργου προχωρά και ότι, εφόσον προκύψουν εμπόδια, η κυβέρνηση θα προχωρήσει στις αναγκαίες επιχειρησιακές ενέργειες.
Τουρκικό τηλεοπτικό δίκτυο παρουσίασε τις αναφορές αυτές ως απειλή εναντίον της Τουρκίας, χρησιμοποιώντας χαρακτηρισμούς όπως «σκανδαλώδης απειλή» και «η Αθήνα παίζει με τη φωτιά».
Η συγκεκριμένη παρουσίαση αποτυπώνει την ερμηνεία του τουρκικού μέσου και όχι κάποια επίσημη ανακοίνωση της ελληνικής κυβέρνησης περί στρατιωτικής δράσης.
Στο ίδιο κλίμα, η εθνικιστική τουρκική εφημερίδα Aydinlik αναφέρθηκε σε ενδεχόμενη τουρκική παρέμβαση εφόσον αρχίσουν οι έρευνες.
Οι αναφορές αυτές ενισχύουν το κλίμα αντιπαράθεσης, χωρίς να επιβεβαιώνουν ότι έχει ληφθεί απόφαση για αποστολή τουρκικών πολεμικών πλοίων ή για φυσική παρεμπόδιση των ερευνητικών εργασιών.
Τι προτείνει η Τουρκία για την ηλεκτρική διασύνδεση της Κύπρου
Την ίδια στιγμή, ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας και Φυσικών Πόρων Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ παρουσίασε μια διαφορετική ενεργειακή προσέγγιση για την Κύπρο, προτείνοντας συνεργασία με την Ελλάδα και μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας από την Τουρκία προς το νησί.
Ο Τούρκος υπουργός υποστήριξε ότι η Κύπρος εξακολουθεί να εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τα ορυκτά καύσιμα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και ότι μια υποθαλάσσια σύνδεση με την Τουρκία θα μπορούσε, κατά την άποψή του, να προσφέρει φθηνότερη και καθαρότερη ενέργεια.
Παράλληλα, ανέφερε ότι η Άγκυρα είχε προτείνει τη διάθεση χωρητικότητας σε εταιρείες που θα επιθυμούσαν να πωλούν ηλεκτρική ενέργεια στην Κυπριακή Δημοκρατία, ισχυριζόμενος ότι η πρόταση δεν έγινε αποδεκτή για πολιτικούς λόγους.
Ο Μπαϊρακτάρ αναφέρθηκε ακόμη σε σχεδιασμό για την εγκατάσταση αγωγού φυσικού αερίου από την Τουρκία προς την Κύπρο, καθώς και στη δυνατότητα μελλοντικής μεταφοράς φυσικού αερίου από την Ανατολική Μεσόγειο προς την ευρωπαϊκή αγορά μέσω τουρκικού εδάφους.
Οι τοποθετήσεις του εντάσσονται στη γενικότερη προσπάθεια της Τουρκίας να διατηρήσει κεντρικό ρόλο στους ενεργειακούς σχεδιασμούς της περιοχής.
Ωστόσο, οι προτάσεις αυτές συνδέονται και με το άλυτο Κυπριακό, καθώς η Άγκυρα δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και επιμένει σε διαφορετική αντίληψη για την πολιτική και ενεργειακή οργάνωση του νησιού.
Γιατί είναι τόσο σημαντικό το Great Sea Interconnector;
Το Great Sea Interconnector αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά έργα που σχεδιάζονται στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στόχος του είναι η δημιουργία υποθαλάσσιας ηλεκτρικής διασύνδεσης ανάμεσα στην Ελλάδα και την Κύπρο, με προοπτική την ευρύτερη σύνδεση της περιοχής με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα.
Για την Κυπριακή Δημοκρατία, το έργο έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς επιδιώκει να τερματίσει την ενεργειακή απομόνωση του νησιού και να ενισχύσει τη δυνατότητα εισαγωγής και εξαγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
Παράλληλα, μπορεί να διευκολύνει την αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, περιορίζοντας την εξάρτηση από συμβατικά καύσιμα.
Το έργο έχει αναγνωριστεί ως ευρωπαϊκής σημασίας και έχει εξασφαλίσει χρηματοδοτική στήριξη από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ακριβώς αυτή η ευρωπαϊκή διάσταση αποτελεί βασικό στοιχείο της ελληνικής επιχειρηματολογίας, καθώς η Αθήνα υπογραμμίζει ότι η ηλεκτρική διασύνδεση δεν είναι αποκλειστικά διμερής υπόθεση Ελλάδας και Κύπρου.
Μπορεί η νέα αντιπαράθεση να οδηγήσει σε ελληνοτουρκική κρίση;
Το βασικό ερώτημα αφορά πλέον τη στάση που θα τηρήσει η Τουρκία όταν το γαλλικό ερευνητικό πλοίο προσεγγίσει τις περιοχές στις οποίες η Άγκυρα προβάλλει διεκδικήσεις.
Μέχρι στιγμής, η τουρκική αντίδραση εκδηλώνεται με διπλωματικές κινήσεις, αντι-NAVTEX και δημόσιες προειδοποιήσεις.
Η Αθήνα εκτιμά ότι η αντιπαράθεση μπορεί να παραμείνει σε αυτό το επίπεδο, ενώ οι επαφές που φέρεται να πραγματοποιούνται μεταξύ Γαλλίας και Τουρκίας ενδέχεται να λειτουργήσουν ως δίαυλος αποτροπής μιας σοβαρότερης κρίσης.
Ωστόσο, η ουσιαστική δοκιμασία θα έρθει όταν οι έρευνες προχωρήσουν πέρα από τις περιοχές όπου δεν υπάρχει αμφισβήτηση δικαιοδοσίας.
Σε περίπτωση που η Τουρκία επιχειρήσει να εμποδίσει φυσικά τις εργασίες, η αντιπαράθεση θα περάσει από το διπλωματικό επίπεδο στο επιχειρησιακό, αυξάνοντας σημαντικά τον κίνδυνο έντασης.
Για την ελληνική κυβέρνηση, το ζητούμενο είναι να διασφαλιστεί η συνέχιση ενός έργου στρατηγικής σημασίας χωρίς να δημιουργηθεί νέα κρίση στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Για την Άγκυρα, αντίθετα, η συγκεκριμένη υπόθεση αποτελεί ακόμη μία ευκαιρία να προβάλει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της και να απαιτήσει συμμετοχή στις διαδικασίες που αφορούν την περιοχή.
Οι επόμενες ημέρες θα δείξουν εάν η τουρκική αντι-NAVTEX θα παραμείνει μια διπλωματική κίνηση ή εάν θα αποτελέσει την αφετηρία μιας νέας ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης στη θάλασσα.
