Σε μια περίοδο κατά την οποία ο Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρούν να κυριαρχήσουν στην πολιτική αντιπαράθεση, ο Νίκος Ανδρουλάκης αναζητά τον δικό του διακριτό χώρο. Για το ΠΑΣΟΚ, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να αποκτήσει μεγαλύτερη παρουσία στη δημόσια συζήτηση, αλλά να διαμορφώσει μια αυτόνομη πολιτική ατζέντα, με συγκεκριμένες προτάσεις και σαφές κυβερνητικό στίγμα.
Την ώρα που ο πρωθυπουργός και ο πρώην πρωθυπουργός επιδίδονται σε μια ιδιαίτερα σκληρή προσωπική αντιπαράθεση για τη διαφθορά, η οποία κατά στιγμές ξεπερνά ακόμη και τα όρια της πολιτικής αντιπαράθεσης, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να μεταφέρει το επίκεντρο της συζήτησης στα πραγματικά προβλήματα της κοινωνίας. Χωρίς να υποβαθμίζει την ανάγκη λογοδοσίας για τη διαφθορά, επιδιώκει να συνδέσει τον θεσμικό έλεγχο με συγκεκριμένες λύσεις για την καθημερινότητα των πολιτών.
Η πρόσφατη σύγκρουση στη Βουλή για τα funds και τους servicers ανέδειξε αυτή τη διαφορετική προσέγγιση. Ο Νίκος Ανδρουλάκης επέλεξε να τοποθετήσει στο επίκεντρο το ιδιωτικό χρέος, την προστασία της πρώτης κατοικίας και τα δικαιώματα των δανειοληπτών, παρουσιάζοντας παράλληλα νομοθετικές προτάσεις. Πρόκειται για πεδία στα οποία η πολιτική αντιπαράθεση μπορεί να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο, πέρα από τις προσωπικές συγκρούσεις και την ανακύκλωση αντιπαραθέσεων του παρελθόντος.
Οι δημοσκοπήσεις και το παράθυρο πολιτικής ευκαιρίας
Η τελευταία μέτρηση της Alco καταγράφει μικρή αλλά συνεχιζόμενη ενίσχυση του ΠΑΣΟΚ, το οποίο βρίσκεται στο 11,4%, περιορίζοντας στις δύο ποσοστιαίες μονάδες την απόστασή του από την ΕΛ.Α.Σ. του Αλέξη Τσίπρα, που συγκεντρώνει 13,4%.
Η μεταβολή δεν συνιστά ανατροπή των πολιτικών συσχετισμών. Αποτελεί, ωστόσο, ένδειξη ότι το πολιτικό σκηνικό παραμένει ρευστό και ότι οι σημερινές ισορροπίες δεν είναι παγιωμένες.
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι το 68% των ερωτηθέντων επιθυμεί αλλαγή διακυβέρνησης, ενώ οι αναποφάσιστοι φτάνουν το 15,9%.
Τα στοιχεία αυτά αποτυπώνουν ένα σημαντικό χάσμα ανάμεσα στην κοινωνική επιθυμία για αλλαγή και στην υφιστάμενη κομματική εκπροσώπηση. Δεν σημαίνουν, βεβαίως, ότι η δυσαρέσκεια μετατρέπεται αυτομάτως σε στήριξη προς το ΠΑΣΟΚ. Δείχνουν όμως ότι υπάρχει ένα ευρύτερο πολιτικό ακροατήριο που αναζητά πειστικές απαντήσεις.
Το ενδιαφέρον για τη Χαριλάου Τρικούπη βρίσκεται ακριβώς εδώ: στη δυνατότητα να απευθυνθεί σε πολίτες που έχουν απομακρυνθεί από την κυβέρνηση, αλλά δεν έχουν ακόμη επιλέξει ποιος μπορεί να εκφράσει πολιτικά την ανάγκη τους για αλλαγή.
Πέρα από τη σύγκρουση Μητσοτάκη – Τσίπρα
Η αναζωπύρωση της αντιπαράθεσης μεταξύ Μητσοτάκη και Τσίπρα, με επίκεντρο τη διαφθορά, τους Ποινικούς Κώδικες και τις ευθύνες των προηγούμενων κυβερνήσεων, επαναφέρει στο προσκήνιο τις συγκρούσεις του παρελθόντος.
Η συζήτηση έχει αποκτήσει ιδιαίτερα υψηλούς τόνους, με βαριές εκατέρωθεν κατηγορίες και προσωπικές αιχμές που συχνά επισκιάζουν την ουσία των πολιτικών ζητημάτων.
Για τον Νίκο Ανδρουλάκη, το ερώτημα είναι πώς θα αναδείξει τη δική του πολιτική παρουσία χωρίς να περιορίζεται στον ρόλο του σχολιαστή αυτής της αντιπαράθεσης.
Η επιλογή του να παρέμβει στο ζήτημα των funds, την ώρα που κυριαρχεί η σύγκρουση των δύο πρώην κυβερνητικών αντιπάλων, αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Επιχειρεί να δείξει ότι η αντιπολίτευση δεν εξαντλείται στην απόδοση ευθυνών για το παρελθόν, αλλά οφείλει να διατυπώνει και προτάσεις για το παρόν και το μέλλον.
Το μήνυμα που επιχειρεί να αναδείξει είναι ότι η πολιτική αλλαγή δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια αναμέτρηση για το ποιος κυβέρνησε χειρότερα, αλλά πρέπει να απαντά στο πώς θα ζήσουν καλύτερα οι πολίτες.
Αυτή η προσέγγιση δεν απαλλάσσει κανέναν από τις ευθύνες του για τη διαφθορά και τη θεσμική λειτουργία. Αντιθέτως, προϋποθέτει ότι η λογοδοσία πρέπει να συνοδεύεται από συγκεκριμένες αλλαγές στους ελεγκτικούς μηχανισμούς, στη διαφάνεια και στη λειτουργία του κράτους.
Το ΠΑΣΟΚ διαθέτει τη δυνατότητα διατύπωσης διαφορετικών θέσεων, καθώς δεν ταυτίζεται ούτε με τη σημερινή κυβερνητική διαχείριση ούτε με τις επιλογές της διακυβέρνησης Τσίπρα. Η απόσταση αυτή, ωστόσο, αποκτά πολιτική σημασία μόνο εφόσον συνοδεύεται από σαφείς, εφαρμόσιμες και οικονομικά τεκμηριωμένες προτάσεις.
Η ακρίβεια, η στεγαστική κρίση, το ιδιωτικό χρέος, η δημόσια υγεία, η λειτουργία των θεσμών και η λογοδοσία αποτελούν πεδία στα οποία μπορούν να αποτυπωθούν συγκεκριμένες προγραμματικές διαφορές.
Από την πολιτική αντιπολίτευση στην κυβερνητική αξιοπιστία
Εδώ βρίσκεται και η δυσκολότερη πλευρά της προσπάθειας του ΠΑΣΟΚ. Η κριτική στην κυβέρνηση δεν αρκεί από μόνη της για να δημιουργήσει ισχυρή πολιτική δυναμική. Το ίδιο ισχύει και για την αντιπαράθεση με τον Αλέξη Τσίπρα. Οι πολίτες που εμφανίζονται δυσαρεστημένοι δεν συγκροτούν ένα ομοιογενές εκλογικό σώμα, ούτε συμφωνούν κατ’ ανάγκην για την κατεύθυνση της επόμενης διακυβέρνησης.
Ο Ανδρουλάκης έχει μπροστά του το σύνθετο ζήτημα της σύνδεσης της κοινωνικής δυσαρέσκειας με μια ολοκληρωμένη πρόταση διακυβέρνησης. Αυτό προϋποθέτει όχι μόνο προγραμματικές δεσμεύσεις, αλλά και πειστικές απαντήσεις για την οικονομία, το ανθρώπινο δυναμικό και τη δυνατότητα υλοποίησης των εξαγγελιών.
Παράλληλα, η ενότητα και η εξωστρέφεια του κόμματος παραμένουν σημαντικοί παράγοντες. Οι εσωτερικές συζητήσεις και οι διαφορετικές προσεγγίσεις δεν αποτελούν κατ’ ανάγκην αδυναμία, εφόσον οδηγούν σε καθαρό πολιτικό αποτέλεσμα.
Η πρόκληση για τη Χαριλάου Τρικούπη είναι να διατηρήσει την πρωτοβουλία των πολιτικών κινήσεων, αντί να ακολουθεί την ατζέντα που διαμορφώνουν οι αντίπαλοί της. Να αναδεικνύει καθημερινά τα κοινωνικά προβλήματα, να ασκεί τεκμηριωμένη αντιπολίτευση και ταυτόχρονα να παρουσιάζει ένα συνεκτικό σχέδιο διακυβέρνησης.
Το πραγματικό στοίχημα της επόμενης ημέρας
Το ΠΑΣΟΚ εμφανίζει σημάδια σταδιακής δημοσκοπικής βελτίωσης, χωρίς ακόμη να έχει επιτύχει τη διεύρυνση που θα μετέβαλλε αποφασιστικά τους πολιτικούς συσχετισμούς.
Η θετική ένδειξη για τον Νίκο Ανδρουλάκη είναι ότι η δημόσια συζήτηση δεν περιορίζεται αποκλειστικά στο δίπολο Μητσοτάκη – Τσίπρα. Η παρέμβαση για τα funds έδειξε πως υπάρχει χώρος για αντιπαράθεση επί συγκεκριμένων πολιτικών επιλογών.
Το ζητούμενο είναι αυτή η επιλογή να αποκτήσει συνέχεια και διάρκεια. Να μη μείνει μια μεμονωμένη κοινοβουλευτική παρέμβαση, αλλά να εξελιχθεί σε σταθερό χαρακτηριστικό της πολιτικής παρουσίας του ΠΑΣΟΚ.
Το κρίσιμο, πλέον, δεν είναι ποιος θα επικρατήσει στην καθημερινή ανταλλαγή χαρακτηρισμών, αλλά ποιος θα δώσει πειστικές απαντήσεις στα προβλήματα των πολιτών.
Για τον Ανδρουλάκη, η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι να επιλέξει θέση ανάμεσα στον Μητσοτάκη και τον Τσίπρα. Είναι να καταστήσει σαφές τι διαφορετικό προτείνει ο ίδιος για τη χώρα.
Σε ένα πολιτικό περιβάλλον όπου κυριαρχούν οι αντιπαραθέσεις για τις ευθύνες του παρελθόντος, η έμφαση στα προβλήματα του παρόντος μπορεί να αναδείξει μια διαφορετική πολιτική ατζέντα.
Και εκεί βρίσκεται το πραγματικό στοίχημα του ΠΑΣΟΚ, να αποδείξει ότι η πολιτική αλλαγή δεν είναι μόνο αίτημα αποδοκιμασίας της σημερινής κυβέρνησης, αλλά μπορεί να αποκτήσει συγκεκριμένο περιεχόμενο, κοινωνικό αντίκρισμα και αξιόπιστη κυβερνητική προοπτική.
