Υπάρχουν στιγμές στην πολιτική ιστορία ενός τόπου όπου η εκλογική κατάρρευση δεν είναι η αιτία της κρίσης αλλά το σύμπτωμά της. Αυτό ακριβώς συμβαίνει σήμερα στον ΣΥΡΙΖΑ. Η δημοσκοπική του συρρίκνωση δεν είναι το πρόβλημα· είναι η φυσική συνέπεια μιας βαθύτερης πολιτικής και ιδεολογικής απογύμνωσης.
Κάποτε ο ΣΥΡΙΖΑ εμφανίστηκε ως το όχημα μιας κοινωνίας που ζητούσε ελπίδα. Υποσχέθηκε ρήξεις, δικαιοσύνη, αξιοπρέπεια και μια διαφορετική σχέση ανάμεσα στον πολίτη και την εξουσία. Είτε συμφωνούσε είτε διαφωνούσε κανείς μαζί του, διέθετε ένα αφήγημα. Ένα πολιτικό όραμα. Μια σαφή ταυτότητα.
Σήμερα, όμως, τι ακριβώς εκπροσωπεί;
Η δημόσια συζήτηση δεν αφορά την οικονομία, το δημογραφικό, την παραγωγική ανασυγκρότηση, την εξωτερική πολιτική ή τη θέση της Ελλάδας σε έναν κόσμο που αλλάζει βίαια. Αφορά πρόσωπα, εσωκομματικούς συσχετισμούς, ομάδες επιρροής και προσωπικές στρατηγικές. Ένα κόμμα που γεννήθηκε για να αμφισβητήσει το παλιό πολιτικό σύστημα μοιάζει πλέον να έχει εγκλωβιστεί στις χειρότερες παθογένειές του.
Η παραίτηση του Σωκράτη Φάμελλου από την ηγεσία και η νέα διαδικασία διαδοχής δεν αποτελούν λύση. Είναι ακόμη ένα επεισόδιο μιας κρίσης που διαρκεί χρόνια. Από την αποχώρηση του Αλέξη Τσίπρα και την ταραχώδη περίοδο που ακολούθησε μέχρι τις διασπάσεις και τη σημερινή εσωστρέφεια, ο ΣΥΡΙΖΑ δείχνει να αναζητά όχι απλώς νέο πρόεδρο αλλά λόγο ύπαρξης.
Η Ιστορία, όμως, δεν χαρίζεται στα κόμματα που χάνουν την ταυτότητά τους.
Κανένα πολιτικό σχήμα δεν επιβίωσε επειδή άλλαζε αρχηγούς. Επιβίωσε επειδή εξέφραζε μια κοινωνική ανάγκη. Επειδή απαντούσε στα ερωτήματα της εποχής του. Όταν πάψει να το κάνει, μετατρέπεται σε έναν εκλογικό μηχανισμό χωρίς ψυχή. Και οι μηχανισμοί, όσο άρτια κι αν είναι οργανωμένοι, δεν εμπνέουν κοινωνίες.
Οι δημοσκοπήσεις αποτυπώνουν αυτήν ακριβώς την πραγματικότητα. Δεν καταγράφουν μόνο απώλεια ψήφων. Καταγράφουν απώλεια εμπιστοσύνης. Ένα μεγάλο μέρος των πολιτών που κάποτε πίστεψε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ μπορούσε να εκφράσει μια διαφορετική προοπτική είτε αναζήτησε αλλού πολιτική έκφραση είτε επέλεξε την αποχή και την αδιαφορία.
Πάνω από όλες αυτές τις εξελίξεις εξακολουθεί να αιωρείται η σκιά του Αλέξη Τσίπρα. Ακόμη και σήμερα, κάθε συζήτηση για το μέλλον του κόμματος καταλήγει αναπόφευκτα στο ερώτημα αν και πότε θα επιστρέψει. Πρόκειται για μια αντίφαση σχεδόν υπαρξιακή: ένα κόμμα που αναζητεί το μέλλον του εξακολουθεί να εξαρτάται από το παρελθόν του.
Η Αριστερά ιστορικά γεννήθηκε ως φορέας ιδεών. Ως δύναμη κοινωνικής κριτικής και ανανέωσης. Όταν όμως οι ιδέες υποχωρούν και στη θέση τους κυριαρχεί η διαχείριση των εσωτερικών ισορροπιών, τότε η πολιτική μετατρέπεται σε άσκηση επιβίωσης και όχι δημιουργίας.
Το πραγματικό δίλημμα για τον ΣΥΡΙΖΑ, επομένως, δεν είναι ποιος θα εκλεγεί πρόεδρος. Είναι αν μπορεί να ξαναγίνει φορέας πολιτικής πρότασης ή αν θα συνεχίσει να ανακυκλώνει τα ίδια πρόσωπα, τις ίδιες αντιπαραθέσεις και τις ίδιες αυταπάτες.
Η κρίση του ΣΥΡΙΖΑ δεν αφορά μόνο ένα κόμμα. Αφορά συνολικά την ποιότητα της δημοκρατίας. Γιατί μια δημοκρατία χωρίς ισχυρή, αξιόπιστη και δημιουργική αντιπολίτευση φτωχαίνει. Και όταν η αντιπολίτευση αδυνατεί να παράγει πολιτική, η κοινωνία μένει χωρίς εναλλακτική, χωρίς δημιουργική αντιπαράθεση, χωρίς ελπίδα ότι η πολιτική μπορεί να είναι κάτι περισσότερο από τη διαχείριση της καθημερινότητας.
Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη ήττα του ΣΥΡΙΖΑ να μην είναι η απώλεια των ποσοστών του. Είναι ότι έπαψε να γεννά προσδοκίες. Και όταν ένα πολιτικό κόμμα παύει να εμπνέει, η εκλογική του συρρίκνωση δεν είναι η αρχή της κρίσης. Είναι απλώς η επιβεβαίωσή της.