Η κυβέρνηση κατέβηκε από τη Θεσσαλονίκη με ένα πολιτικό στοίχημα: ότι οι φοροελαφρύνσεις, οι αυξήσεις εισοδημάτων και οι παρεμβάσεις που ανακοινώθηκαν στη ΔΕΘ θα αρχίσουν σταδιακά να φαίνονται στην τσέπη των πολιτών και θα αλλάξουν το κλίμα μέχρι τις εκλογές.
Μόνο που υπάρχει ένας αντίπαλος που δεν ψηφίζει στην Ελλάδα, δεν εμφανίζεται στα τηλεοπτικά πάνελ και δεν διαβάζει τις δημοσκοπήσεις του Μαξίμου. Η διεθνής αγορά ενέργειας. Και αυτή τη στιγμή στέλνει προειδοποιητικά σήματα.
Το Brent επέστρεψε πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, φθάνοντας μέσα στην εβδομάδα ακόμη και κοντά στα 110 δολάρια, καθώς οι επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις και κρίσιμες θαλάσσιες οδούς στη Μέση Ανατολή εντείνουν τους φόβους για προβλήματα στην προσφορά. Την ίδια ώρα, το φυσικό αέριο στην Ευρώπη βρίσκεται στα υψηλότερα επίπεδα από τα τέλη του 2022, ενώ τα ευρωπαϊκά αποθέματα μπαίνουν στον χειμώνα σε ιδιαίτερα πιεσμένη θέση. Και κάπου εδώ αρχίζει το πραγματικό πρόβλημα της κυβέρνησης.
Η ΔΕΘ έκανε λογαριασμό χωρίς το… Ορμούζ
Οι εξαγγελίες του Κυριάκου Μητσοτάκη βασίζονται σε μια πολύ συγκεκριμένη πολιτική εξίσωση: περισσότερα διαθέσιμα χρήματα στα νοικοκυριά, μικρότερη φορολογική επιβάρυνση και σταδιακή αύξηση των πραγματικών εισοδημάτων.
Το κυβερνητικό σχέδιο περιλαμβάνει φοροελαφρύνσεις, αυξήσεις μισθών, ενισχύσεις σε συνταξιούχους και δημοσίους υπαλλήλους και στόχο για περαιτέρω αύξηση του κατώτατου και του μέσου μισθού τα επόμενα χρόνια. Ωραία στο χαρτί. Το πρόβλημα αρχίζει εάν ο πολίτης πάρει, για παράδειγμα, 50 ή 100 ευρώ περισσότερα τον μήνα και τα ξαναδώσει στο βενζινάδικο, στο σούπερ μάρκετ, στον λογαριασμό του ρεύματος και στη θέρμανση. Τότε η κυβέρνηση μπορεί να ανακοινώνει αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος και ο πολίτης να βλέπει… μείωση του διαθέσιμου πορτοφολιού. Και στην πολιτική, δυστυχώς ή ευτυχώς, ο λογαριασμός υπερισχύει του PowerPoint.
Η βενζίνη είναι μόνο η αρχή
Το ακριβό πετρέλαιο δεν σημαίνει μόνο ακριβότερη βενζίνη και πετρέλαιο θέρμανσης. Σημαίνει ακριβότερες μεταφορές. Ακριβότερη παραγωγή. Ακριβότερες πρώτες ύλες. Μεγαλύτερο κόστος για τις επιχειρήσεις. Και τελικά μεγαλύτερη πίεση στις τιμές των προϊόντων που φτάνουν στο ράφι. Ο κίνδυνος, δηλαδή, είναι να επιστρέψει ο γνωστός φαύλος κύκλος, ενέργεια – κόστος παραγωγής – τρόφιμα – πληθωρισμός – επιτόκια – οικογενειακός προϋπολογισμός. Ήδη οι ευρωπαϊκές αγορές ανησυχούν ότι η νέα ενεργειακή άνοδος μπορεί να αναζωπυρώσει τον πληθωρισμό και να αναγκάσει τις κεντρικές τράπεζες να διατηρήσουν ή ακόμη και να αυξήσουν τα επιτόκια. Και αυτό είναι δεύτερο χτύπημα. Γιατί ο πολίτης μπορεί ταυτόχρονα να πληρώνει περισσότερο για το ρεύμα, περισσότερο για τη βενζίνη και περισσότερο για το στεγαστικό του δάνειο. Τριπλέτα που δύσκολα αντιμετωπίζεται με μία φοροελάφρυνση.
Ο μεγάλος άγνωστος Χ του χειμώνα
Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προειδοποιεί πλέον ότι η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου το 2026 μπορεί να μειωθεί περισσότερο από όσο υπολογιζόταν, καθώς οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές περιορίζουν τις ροές. Ταυτόχρονα, οι τιμές των διυλισμένων προϊόντων, ιδιαίτερα του diesel, έχουν αυξηθεί ακόμη ταχύτερα από το ίδιο το αργό πετρέλαιο. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για μια χώρα όπως η Ελλάδα.
Η ελληνική οικονομία μπορεί να εμφανίζει ανάπτυξη πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης και ισχυρότερα δημοσιονομικά μεγέθη, όμως παραμένει εξαιρετικά ευαίσθητη στο ενεργειακό κόστος. Μεταφορές, τουρισμός, γεωργία, βιομηχανία, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και νοικοκυριά επηρεάζονται σχεδόν ταυτόχρονα. Και γι’ αυτό ο ενεργειακός χειμώνας μπορεί πολύ γρήγορα να μετατραπεί από οικονομικό σε πολιτικό πρόβλημα.
Το Μαξίμου έχει έναν αντίπαλο που δεν μπορεί να ελέγξει
Εδώ βρίσκεται και το πολιτικό παράδοξο. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης μπορεί να αντιπαρατεθεί με τον Αλέξη Τσίπρα για το κόστος των προγραμμάτων. Μπορεί να συγκρουστεί με τον Νίκο Ανδρουλάκη για τη φορολογία. Μπορεί να απαντήσει στον Αντώνη Σαμαρά. Δεν μπορεί, όμως, να διαπραγματευτεί με το Brent. Ούτε να εκδώσει non paper κατά της τιμής του φυσικού αερίου. Και όσο πλησιάζει ο χειμώνας, αυτό ίσως αποδειχθεί το μεγαλύτερο πρόβλημα για την κυβερνητική στρατηγική. Διότι ολόκληρη η πολιτική επένδυση της ΔΕΘ βασίζεται στην αίσθηση ότι, «η οικονομία πηγαίνει καλύτερα και τώρα ήρθε η ώρα να το αισθανθεί ο πολίτης». Εάν όμως ο πολίτης αισθανθεί πρώτα τις διεθνείς αυξήσεις και μετά τις κυβερνητικές ελαφρύνσεις, η σειρά των πραγμάτων αντιστρέφεται.
Το πραγματικό τεστ δεν θα γίνει στη Βουλή
Για την κυβέρνηση, λοιπόν, το κρίσιμο διάστημα δεν είναι μόνο οι επόμενες δημοσκοπήσεις. Είναι ο Νοέμβριος, ο Δεκέμβριος και ο Ιανουάριος. Εκεί θα φανεί αν η αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος θα φτάσει πραγματικά στον πολίτη ή αν θα την «καταπιεί» πριν ακόμη εμφανιστεί η νέα ενεργειακή ακρίβεια. Γιατί μπορείς να εξηγήσεις στον πολίτη ότι ο πόλεμος βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Μπορείς να του εξηγήσεις ότι η Ελλάδα δεν καθορίζει την τιμή του πετρελαίου. Μπορείς να του εξηγήσεις ότι πρόκειται για διεθνή κρίση. Όλα σωστά. Μόνο που όταν φτάσει ο λογαριασμός, ο πολίτης δεν ψηφίζει στη Μέση Ανατολή. Ψηφίζει στην Ελλάδα. Και αυτός είναι ο λόγος που ο πιο επικίνδυνος αντίπαλος της κυβέρνησης μετά τη ΔΕΘ ίσως να μην λέγεται ούτε Τσίπρας ούτε Ανδρουλάκης ούτε Σαμαράς. Μπορεί να γράφει απλώς: 110 δολάρια το βαρέλι.