Με τη φράση του Κυριάκου Μητσοτάκη ότι «η θάλασσα λίγο αγριεύει» αποτυπώνεται ίσως καλύτερα η νέα φάση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Οι δίαυλοι επικοινωνίας παραμένουν ανοιχτοί και η Διακήρυξη των Αθηνών δεν έχει εγκαταλειφθεί, αλλά την ίδια στιγμή η Άγκυρα επαναφέρει με μεγαλύτερη ένταση παλιές διεκδικήσεις, η Αθήνα προετοιμάζει την επανεκκίνηση του Great Sea Interconnector και στρατιωτικές κινήσεις στις απέναντι ακτές του Αιγαίου μπαίνουν ξανά στο μικροσκόπιο. Όλα αυτά συμβαίνουν λίγες ημέρες πριν από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη.
Το ραντεβού που ακόμη δεν υπάρχει
Ο πρωθυπουργός ξεκαθάρισε ότι αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει προγραμματισμένη συνάντηση με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Δεν την απέκλεισε, όμως, σημειώνοντας ότι τέτοιες συναντήσεις μπορούν να κλειστούν ακόμη και την τελευταία στιγμή, εφόσον συμπέσουν τα προγράμματα των δύο ηγετών.
Αν τελικά πραγματοποιηθεί, πάντως, το πολιτικό φόντο θα είναι πολύ διαφορετικό από εκείνο της περιόδου της σχετικής «ηρεμίας».
Η Άγκυρα ξανανοίγει το θέμα των νησιών
Ο Χακάν Φιντάν επανέφερε ευθέως το τουρκικό αίτημα περί αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών, χαρακτηρίζοντας τη στρατιωτική παρουσία σε αυτά «απειλή για την Τουρκία». Η Αθήνα απορρίπτει τις τουρκικές αιτιάσεις ως στερούμενες νομικής βάσης και επικαλείται το δικαίωμα άμυνας της ελληνικής επικράτειας.
Η σκυτάλη πέρασε και στο τουρκικό υπουργείο Άμυνας. Ο εκπρόσωπός του επέκρινε ακόμη και την πρόσφατη επίσκεψη Μητσοτάκη στο Καστελλόριζο, υποστηρίζοντας ότι η παρουσία στρατιωτικών δυνάμεων και πολεμικού πλοίου στο νησί παραβιάζει, κατά την τουρκική θέση, το καθεστώς της Συνθήκης των Παρισίων.
Από το Καστελλόριζο στη Σάμο
Ταυτόχρονα επιβεβαιώθηκε από το τουρκικό υπουργείο Άμυνας η μεταφορά μονάδων της 51ης Ταξιαρχίας Καταδρομών στην περιοχή Söke, απέναντι από τη Σάμο. Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι πρόκειται για επιχειρησιακό σχεδιασμό που είχε εγκριθεί από τον Ιούνιο και αρνείται ότι αποτελεί αντίδραση στις πρόσφατες ελληνικές κινήσεις.
Η εξέλιξη, πάντως, παρακολουθείται από την Αθήνα, καθώς μια έμπειρη μονάδα καταδρομών μεταφέρεται από την ανατολική Τουρκία στις δυτικές ακτές του Αιγαίου. Δεν υπάρχουν στοιχεία που να τεκμηριώνουν ότι η μονάδα έχει συγκεκριμένη αποστολή εναντίον ελληνικών νησιών, αλλά η γεωγραφική μετακίνησή της έχει σαφή στρατιωτική σημασία.
Το Καστελλόριζο και η μάχη των NAVTEX
Είχε προηγηθεί η νέα εστία έντασης νότια του Καστελλόριζου. Η Τουρκία εξέδωσε NAVTEX για έρευνες του TÜBİTAK MARMARA από την 1η έως τις 15 Σεπτεμβρίου σε περιοχή που η Αθήνα θεωρεί ότι εμπίπτει στην ελληνική δυνητική υφαλοκρηπίδα. Η Ελλάδα απάντησε με αντι-NAVTEX από τον σταθμό του Ηρακλείου, υποστηρίζοντας ότι η Αττάλεια δεν είχε αρμοδιότητα να εκδώσει τη συγκεκριμένη οδηγία. Το περιστατικό έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή επαναφέρει στην πράξη –και όχι απλώς στη ρητορική– τη βασική διαφωνία Ελλάδας και Τουρκίας για τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το καλώδιο ως πραγματικό crash test
Το σημαντικότερο τεστ, όμως, βρίσκεται μπροστά. Η Αθήνα δηλώνει ότι μέσα στους επόμενους μήνες θα επανεκκινήσουν οι εργασίες για τον Great Sea Interconnector, την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου. Ο Μητσοτάκης έχει δηλώσει ότι η Τουρκία «δεν νομιμοποιείται» να εμποδίσει το έργο.
Η είσοδος της γαλλικής ως πλειοψηφικού επενδυτή προσθέτει μάλιστα και ευρωπαϊκή διάσταση στο έργο, ενώ οι επόμενες κινήσεις συζητήθηκαν και στη συνάντηση Μητσοτάκη–Μακρόν στο Παρίσι. Και εκεί μπορεί να δοκιμαστεί στην πράξη πόσο ανθεκτική είναι η ελληνοτουρκική αποκλιμάκωση. Γιατί άλλο οι ανοιχτοί δίαυλοι και άλλο τι συμβαίνει όταν ένα ερευνητικό πλοίο καλείται να δουλέψει σε θαλάσσια περιοχή που η Άγκυρα αμφισβητεί.
Διάλογος, αλλά χωρίς αυταπάτες
Ο ίδιος ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιμένει ότι η Διακήρυξη των Αθηνών εξακολουθεί να είναι χρήσιμη, επειδή κρατά θεσμοθετημένους τους διαύλους επικοινωνίας. Ταυτόχρονα δηλώνει ότι η Ελλάδα δεν απειλεί κανέναν αλλά δεν αποδέχεται απειλές και επαναφέρει ως κατοχυρωμένο δικαίωμα ακόμη και την επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 μίλια όταν η Αθήνα κρίνει ότι υπάρχει η κατάλληλη συγκυρία. Έτσι, εφόσον Μητσοτάκης και Ερντογάν βρεθούν τελικά απέναντι στη Νέα Υόρκη, το ερώτημα δεν θα είναι αν συνεχίζεται ο διάλογος. Θα είναι αν ο διάλογος μπορεί να αντέξει όταν από τις δηλώσεις περνάμε ξανά στη θάλασσα: στο καλώδιο, στις NAVTEX, στα νησιά και στις πραγματικές κινήσεις επί του πεδίου. Γιατί η «ηρεμία» στο Αιγαίο δεν θα κριθεί από το αν οι δύο ηγέτες θα φωτογραφηθούν μαζί στη Νέα Υόρκη. Θα κριθεί στο επόμενο πλοίο που θα βγει στη θάλασσα.