Η επιλογή της Λέρου για την καλοκαιρινή περιοδεία του πρωθυπουργού είχε στόχευση. Σε ένα νησί που στα χρόνια της κρίσης του 2015 και του 2016 έγινε συνώνυμο της πίεσης στα ανατολικά σύνορα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επέλεξε να στήσει το πολιτικό του αφήγημα πάνω σε δύο λέξεις που η Πειραιώς δουλεύει συστηματικά εδώ και μήνες, την ασφάλεια και τη σταθερότητα. Όλα τα υπόλοιπα, τα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης, το ανακαινισμένο νοσοκομείο, ο τουρισμός που αντικατέστησε τις εικόνες των αφίξεων, παρουσιάστηκαν ως παράγωγα μιας απαράβατης, όπως την χαρακτήρισε ο ίδιος, προϋπόθεσης.
Η αντιπαραβολή με το 2019 και το μήνυμα για τα σύνορα
«Εδώ στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου γνωρίζετε πολύ καλά πόσο είχατε πονέσει από την πολιτική μιας άλλης κυβέρνησης που θεωρούσε ότι η θάλασσα δεν έχει σύνορα», είπε ο πρωθυπουργός, προσθέτοντας ότι πλέον «η Ελλάδα προστατεύει έμπρακτα τα σύνορά της, οι ροές έχουν μειωθεί σημαντικά και αντί να αντικρίσουμε την εικόνα του 2019 με πολλούς πρόσφυγες και μετανάστες βλέπουμε πολλούς επισκέπτες». Η αντιπαραβολή με το 2019 δεν είναι τυχαία, είναι το πιο δοκιμασμένο εργαλείο πόλωσης που διαθέτει η κυβερνητική επικοινωνία και δουλεύει καλύτeurα από παντού όταν εκφωνείται σε ένα ακριτικό νησί.
Το νομοθετικό πλαίσιο πίσω από το δόγμα «επιστροφή ή φυλακή»
Πίσω από τη ρητορική υπάρχει, ωστόσο, μια συγκεκριμένη νομοθετική αρχιτεκτονική που εξηγεί γιατί η κυβέρνηση αισθάνεται άνετα να μιλήσει τη γλώσσα του νόμου και της τάξης. Ο νόμος του περασμένου καλοκαιριού για τις επιστροφές εισήγαγε την ποινικοποίηση της παράνομης παραμονής με ποινή φυλάκισης δύο έως πέντε ετών, κατάργησε τη δυνατότητα νομιμοποίησης μέσω επτάχρονης παράνομης διαμονής, προέβλεψε διοικητική κράτηση έως και 24 μήνες και συντόμευσε την προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης στις 14 ημέρες. Ο Θάνος Πλεύρης το είχε συνοψίσει τότε στη Βουλή με τη φράση ότι η παράνομη παραμονή θεσμοθετείται ως αδίκημα και ότι όποιος απορρίπτεται θα έχει και κράτηση και ηλεκτρονική επιτήρηση και ποινικές κυρώσεις. Το δόγμα «επιστροφή ή φυλακή» έγινε έτσι το σκληρό υπόστρωμα του αφηγήματος που ο πρωθυπουργός ανακύκλωσε από τη Λέρο.
Οι αριθμοί που επικαλείται η κυβέρνηση και η ανοιχτή πρόκληση της Κρήτης
Τα νούμερα, τουλάχιστον στο Αιγαίο, στηρίζουν το επιχείρημα. Στο πρώτο εξάμηνο του 2026 καταγράφηκαν περίπου 12.500 θαλάσσιες αφίξεις έναντι σχεδόν 17.000 το αντίστοιχο διάστημα του 2025, μείωση της τάξης του 27%, με την εικόνα στο ανατολικό Αιγαίο σαφώς καλύτερη, ενώ οι επιστροφές αυξήθηκαν κατά περίπου 23%. Στη διαδρομή Τουρκίας προς ανατολικό Αιγαίο η πτώση των αφίξεων προσέγγισε το 60% με 65%. Αυτά είναι τα στοιχεία που κρατούν κυβερνητικές πηγές στα συρτάρια τους για κάθε αντιπαράθεση, και είναι λογικό να μην αφήνονται ανεκμετάλλευτα κατά τη διάρκεια της μακράς προεκλογικής εκστρατείας.
Η άλλη πλευρά της εικόνας βρίσκεται νοτιότερα. Η γραμμή Λιβύης προς Κρήτη παραμένει το ανοιχτό μέτωπο, με τον υπουργό Μετανάστευσης και Ασύλου να έχει προειδοποιήσει από τον Μάιο ότι δεν είναι αισιόδοξος πως θα υπάρξουν φέτος στο νότιο Αιγαίο οι μειώσεις που καταγράφονται στο ανατολικό. Εκεί η κυβέρνηση δίνει μάχη με προσωρινές δομές και σχεδιασμό για κλειστές ελεγχόμενες εγκαταστάσεις, και εκεί ακριβώς δοκιμάζεται στην πράξη το αφήγημα της απόλυτης θωράκισης.
Το βλέμμα στις εκλογές του 2027 και στην επόμενη τετραετία
Ο πρωθυπουργός πάντως και από τη Λέρο μίλησε ρητά για «εκλογές της άνοιξης του 2027» και συνέδεσε το αίτημα για αυτοδυναμία και πολιτική σταθερότητα όχι μόνο με τον απολογισμό της κυβέρνησης αλλά και με τη στόχευση για την επόμενη τετραετία με τον αναπτυξιακό χάρτη του 2030, βάζοντας παράλληλα στο τραπέζι τη διαπραγμάτευση για τον επόμενο κοινοτικό προϋπολογισμό και την ελληνική προεδρία της Ένωσης από την 1η Ιουλίου 2027. Είναι η γνωστή γραμμή του Μεγάρου Μαξίμου περί κύρους και εμπειρίας, με τον πήχη να μετατοπίζεται από το «τι κάναμε» στο «ποιος μπορεί να διαπραγματευτεί».
Η κριτική της αντιπολίτευσης και ο επόμενος σταθμός στο Αγαθονήσι
Στην αντιπολίτευση η ανάγνωση είναι διαφορετική. Από την Κουμουνδούρου έως τη Χαριλάου Τρικούπη το επιχείρημα είναι ότι η αυστηροποίηση εξυπηρετεί ακροδεξιά ακροατήρια χωρίς να λύνει το ζήτημα της διαχείρισης. Στο ΠΑΣΟΚ η δυσκολία είναι επίσης να αντιπαραθέσει κάτι πειστικό σε ένα πεδίο όπου η κυβέρνηση διαθέτει και τα νούμερα και τη μνήμη του 2015. Στο Αγαθονήσι, δεύτερο σταθμό της περιοδείας του πρωθυπουργού σήμερα, το μήνυμα αναμένεται παρόμοιο, με ακόμη πιο έντονο συνοριακό συμβολισμό.