Κυβέρνηση συνεργασίας θέλει το 52% – Αλλά ποιος μπορεί να κυβερνήσει με ποιον; – Η νέα δημοσκόπηση, οι ανεξάρτητοι βουλευτές και το αδιέξοδο των μετεκλογικών συνεργασιών 

Ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά ευρήματα της νέας δημοσκόπησης της Metron Analysis για το MEGA δεν αφορά αποκλειστικά την εκλογική επιρροή των κομμάτων, αλλά τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες επιθυμούν να κυβερνηθεί η χώρα μετά τις επόμενες εκλογές.

Το 52% των ερωτηθέντων προτιμά κυβερνήσεις συνεργασίας, έναντι 45% που επιλέγει αυτοδύναμες κυβερνήσεις. Πρόκειται για μεταβολή τεσσάρων ποσοστιαίων μονάδων σε σχέση με τον Οκτώβριο, όταν το αντίστοιχο ποσοστό υπέρ των συνεργασιών βρισκόταν στο 48%.

Ωστόσο, η προτίμηση για συνεργασίες δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη αισιοδοξία για τη δυνατότητα σχηματισμού κυβέρνησης. Αντιθέτως, το 64% εκτιμά ότι θα χρειαστούν επαναληπτικές εκλογές. Εδώ ακριβώς βρίσκεται το πολιτικό παράδοξο, οι περισσότεροι πολίτες δηλώνουν ότι επιθυμούν συνεργασίες, αλλά σχεδόν δύο στους τρεις δεν πιστεύουν ότι θα προκύψει κυβέρνηση από την πρώτη εκλογική αναμέτρηση.

Οι αριθμοί που δυσκολεύουν την αυτοδυναμία

Στην εκτίμηση ψήφου της Metron Analysis, η Νέα Δημοκρατία βρίσκεται στο 29,5%, η ΕΛ.Α.Σ. στο 15,3% και το ΠΑΣΟΚ στο 13,3%.

Ακολουθούν το ΚΚΕ με 6,2%, η Ελληνική Λύση με 5,5%, η Πλεύση Ελευθερίας με 5,3%, η Φωνή Λογικής με 4,9%, η Ελπίδα για τη Δημοκρατία με 4,8% και η Συμμαχία Ελλήνων με 3,2%.

Με βάση την προβολή των εδρών που συνοδεύει τη δημοσκόπηση, η ΝΔ συγκεντρώνει 120 έδρες, η ΕΛ.Α.Σ. 47 και το ΠΑΣΟΚ 41.

Αυτό σημαίνει ότι, στο συγκεκριμένο υποθετικό κοινοβουλευτικό σενάριο, η Νέα Δημοκρατία απέχει 31 έδρες από την απόλυτη πλειοψηφία των 151.

Από τους συνδυασμούς δύο κομμάτων, η συνεργασία ΝΔ και ΠΑΣΟΚ θα συγκέντρωνε 161 έδρες. Η αριθμητική δυνατότητα, ωστόσο, δεν αποτελεί από μόνη της πολιτική συμφωνία.

Άλλωστε, μια δημοσκοπική κατανομή εδρών δεν είναι πρόβλεψη του εκλογικού αποτελέσματος. Οι πραγματικοί κοινοβουλευτικοί συσχετισμοί θα εξαρτηθούν από την ψήφο των πολιτών, τα κόμματα που θα περάσουν το όριο εισόδου στη Βουλή και την εφαρμογή του εκλογικού νόμου.

Η Νέα Δημοκρατία και το δίλημμα της αυτοδυναμίας

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης εξακολουθεί να θέτει ως βασικό πολιτικό στόχο την αυτοδύναμη κυβέρνηση, συνδέοντάς την με τη σταθερότητα και τη δυνατότητα εφαρμογής ενός ενιαίου κυβερνητικού προγράμματος. Το επιχείρημα της ΝΔ είναι ότι μια μονοκομματική κυβέρνηση μπορεί να λαμβάνει αποφάσεις χωρίς τις συνεχείς διαπραγματεύσεις που συχνά συνοδεύουν τους κυβερνητικούς συνασπισμούς.

Από την άλλη πλευρά, τα δημοσκοπικά δεδομένα επαναφέρουν τη συζήτηση για το τι θα συμβεί εάν η αυτοδυναμία δεν επιτευχθεί. Η κυβέρνηση θα πρέπει τότε να αντιμετωπίσει το ερώτημα εάν θα επιδιώξει προγραμματική συμφωνία με άλλο κόμμα ή εάν θα θεωρήσει αναγκαία μια νέα εκλογική αναμέτρηση. Η διαφορά είναι ουσιαστική, καθώς η επιλογή συνεργασίας προϋποθέτει συμφωνίες για το κυβερνητικό πρόγραμμα, τη στελέχωση της κυβέρνησης και τις βασικές πολιτικές προτεραιότητες.

Το ΠΑΣΟΚ μπροστά στο ερώτημα των συνεργασιών

Για τον Νίκο Ανδρουλάκη, η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Το ΠΑΣΟΚ επιμένει στη διεκδίκηση της πρώτης θέσης στις εκλογές, υποστηρίζοντας ότι αποτελεί αυτόνομη κυβερνητική εναλλακτική πρόταση. Παράλληλα, η πολιτική του αντιπαράθεση με τη Νέα Δημοκρατία αφορά ζητήματα οικονομικής πολιτικής, θεσμών, διαφάνειας και λειτουργίας του κράτους. Η αριθμητική των 161 εδρών που προκύπτει από το υποθετικό σενάριο ΝΔ–ΠΑΣΟΚ δεν αναιρεί αυτές τις πολιτικές διαφορές.

Αντιθέτως, αναδεικνύει ένα ερώτημα που θα απασχολήσει την προεκλογική συζήτηση, ποιες προγραμματικές προϋποθέσεις θεωρεί κάθε κόμμα απαραίτητες για να συμμετάσχει σε μια κυβέρνηση συνεργασίας;

Η απάντηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν η κοινωνική προτίμηση για συνεργασίες δεν προσδιορίζει κατ’ ανάγκη και τα κόμματα που θα πρέπει να συνεργαστούν.

Η ΕΛ.Α.Σ. και το πρόβλημα της προοδευτικής πλειοψηφίας

Η παρουσία της ΕΛ.Α.Σ. του Αλέξη Τσίπρα στη δεύτερη θέση της δημοσκόπησης προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα στην εξίσωση. Η συζήτηση για μια προοδευτική κυβερνητική πλειοψηφία προϋποθέτει όχι μόνο πολιτικές συγκλίσεις αλλά και επαρκή κοινοβουλευτική δύναμη.

Στο συγκεκριμένο δημοσκοπικό σενάριο, οι 47 έδρες της ΕΛ.Α.Σ. και οι 41 του ΠΑΣΟΚ αθροίζουν μόλις 88. Ακόμη και η αριθμητική προσθήκη άλλων κοινοβουλευτικών δυνάμεων δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως δεδομένη συνεργασία, καθώς υπάρχουν ουσιαστικές διαφορές στις πολιτικές θέσεις και στις δημόσιες επιλογές των κομμάτων.

Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι απλώς η επίκληση μιας προοδευτικής κυβέρνησης, αλλά η παρουσίαση συγκεκριμένου προγράμματος και η αποσαφήνιση των δυνατών συνεργασιών.

Οι ανεξάρτητοι βουλευτές και η αναδιάταξη της Βουλής

Μια πρόσθετη παράμετρος είναι η αυξημένη παρουσία ανεξάρτητων βουλευτών κατά τη διάρκεια της τρέχουσας κοινοβουλευτικής περιόδου. Οι ανεξαρτητοποιήσεις και οι αλλαγές στις κοινοβουλευτικές ομάδες έχουν μεταβάλει τη σύνθεση της Βουλής σε σχέση με εκείνη που προέκυψε από τις εκλογές του 2023. Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει το ζήτημα της πολιτικής εκπροσώπησης και της σχέσης ανάμεσα στην εκλογική εντολή και στις μεταγενέστερες επιλογές των βουλευτών.

Ωστόσο, απαιτείται μια κρίσιμη διάκριση: οι ανεξάρτητοι βουλευτές συμμετέχουν κανονικά στις κοινοβουλευτικές διαδικασίες και μπορούν να υπερψηφίζουν ή να καταψηφίζουν μια κυβέρνηση, αλλά οι σημερινοί ανεξάρτητοι δεν μεταφέρονται αυτομάτως στην επόμενη Βουλή.

Η σύνθεση της επόμενης Βουλής θα καθοριστεί από τις εκλογές. Επομένως, η σημερινή κοινοβουλευτική ρευστότητα αποτελεί πολιτικό δεδομένο, όχι έτοιμη αριθμητική λύση για την επόμενη κυβέρνηση μετά τις εκλογές με αθρόα αποχώρηση βουλευτών από τα κόμματα τους για σχηματισμό κυβέρνησης.

Τι προβλέπει το Σύνταγμα εάν δεν υπάρχει αυτοδυναμία

Η απουσία αυτοδυναμίας δεν οδηγεί αυτομάτως σε δεύτερες εκλογές. Το άρθρο 37 του Συντάγματος προβλέπει διαδικασία διερευνητικών εντολών, αρχικά προς τον αρχηγό του πρώτου κόμματος και, εφόσον δεν υπάρξει αποτέλεσμα, προς τους αρχηγούς του δεύτερου και του τρίτου. Κάθε διερευνητική εντολή διαρκεί έως τρεις ημέρες.

Εάν οι διερευνητικές εντολές δεν αποδώσουν, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας καλεί τους πολιτικούς αρχηγούς προκειμένου να διερευνηθεί εκ νέου η δυνατότητα σχηματισμού κυβέρνησης.

Μόνον εάν επιβεβαιωθεί η αδυναμία συγκρότησης κυβέρνησης που να απολαμβάνει την εμπιστοσύνη της Βουλής, ακολουθεί η συνταγματικά προβλεπόμενη διαδικασία για νέες εκλογές. Επομένως, οι δεύτερες κάλπες δεν αποτελούν αυτόματη συνέπεια του εκλογικού αποτελέσματος, αλλά ενδεχόμενη κατάληξη μιας αποτυχημένης διαδικασίας σχηματισμού κυβέρνησης.

Το πολιτικό πρόβλημα πίσω από το 52%

Η νέα δημοσκόπηση καταγράφει παράλληλα ότι το 68% θεωρεί πως η χώρα κινείται προς τη λάθος κατεύθυνση, ενώ το 62% επιθυμεί πολιτική αλλαγή. Τα ευρήματα αυτά δεν μπορούν να ταυτιστούν μηχανικά με την προτίμηση για κυβερνήσεις συνεργασίας. Πρόκειται για διαφορετικές ερωτήσεις, που αποτυπώνουν διαφορετικές στάσεις. Αναδεικνύουν, ωστόσο, το περιβάλλον μέσα στο οποίο διαμορφώνεται η συζήτηση για την επόμενη ημέρα.

Από τη μία πλευρά βρίσκεται η επιδίωξη της αυτοδυναμίας. Από την άλλη, η αυξανόμενη κοινωνική αποδοχή των συνεργασιών. Και ανάμεσά τους παραμένουν οι πολιτικές διαφορές, οι προσωπικές και κομματικές στρατηγικές και οι περιορισμοί της κοινοβουλευτικής αριθμητικής.

Το βασικό ερώτημα που αναδεικνύει η Metron Analysis δεν είναι μόνο εάν οι πολίτες θέλουν κυβερνήσεις συνεργασίας. Είναι εάν τα κόμματα μπορούν να παρουσιάσουν αξιόπιστες προγραμματικές συμφωνίες και να εξηγήσουν με ποιους όρους θα μπορούσαν να κυβερνήσουν μαζί. Διότι η κάλπη καθορίζει τους συσχετισμούς, αλλά ο σχηματισμός κυβέρνησης απαιτεί πολιτικές αποφάσεις. Και η απόσταση ανάμεσα σε αυτά τα δύο είναι εκείνη που θα καθορίσει τη συζήτηση για την επόμενη ημέρα των εκλογών.