Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έδωσε σήμερα στη δημοσιότητα την πολυαναμενόμενη έκθεση για το Κράτος Δικαίου στην Ελλάδα για το 2026. Το εκτελεστικό όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες καταγράφει περαιτέρω πρόοδο στην προστασία των δημοσιογράφων και στον θεσμοθετημένο διάλογο με την κοινωνία των πολιτών. Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι διαπιστώνουν αντίθετα πολύ περιορισμένη πρόοδο στην αυστηρή αντιμετώπιση της διαφθοράς και στη βελτίωση του νομοθετικού πλαισίου για το lobbying στην Αθήνα.
Η ευρωπαϊκή έκθεση απευθύνει τέσσερις συγκεκριμένες συστάσεις προς την ελληνική πολιτεία, μετατρέποντας τις παρατηρήσεις σε έναν σαφή οδικό χάρτη. Η πρώτη σύσταση αναγνωρίζει τα θετικά βήματα απέναντι στις καταχρηστικές αγωγές (SLAPP) κατά των δημοσιογράφων, καλώντας την κυβέρνηση να ολοκληρώσει τις σχετικές μεταρρυθμίσεις. Η δεύτερη παρατήρηση αφορά την κοινωνία των πολιτών, όπου ο θεσμικός διάλογος δεν έχει αποκτήσει ακόμα τον επιθυμητό, τακτικό χαρακτήρα. Η τρίτη σύσταση εστιάζει στην περιορισμένη παραγωγή τελεσίδικων δικαστικών αποφάσεων για υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου. Η τέταρτη σύσταση επικεντρώνεται στην άμεση ανάγκη αναθεώρησης του νομικού ορισμού για τους λομπίστες.
Η εικόνα στη Δικαιοσύνη και τη διαφθορά
Ο ευαίσθητος τομέας της Δικαιοσύνης παρουσιάζει αρκετά ενθαρρυντικά σημάδια βελτίωσης. Οι διορισμοί στις ανώτατες δικαστικές θέσεις πραγματοποιήθηκαν πλέον με βάση το νέο θεσμικό πλαίσιο. Η ψηφιοποίηση των ελληνικών δικαστηρίων και η εφαρμογή του ηλεκτρονικού φακέλου προχωρούν με ιδιαίτερα ταχείς ρυθμούς. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ωστόσο ότι οι μεγάλες καθυστερήσεις στην απονομή της δικαιοσύνης παραμένουν μια από τις σημαντικότερες, διαχρονικές προκλήσεις για τη χώρα.
Η ελληνική κυβέρνηση ολοκλήρωσε επιτυχώς το Εθνικό Σχέδιο Δράσης κατά της Διαφθοράς και προετοιμάζει ήδη τον νέο στρατηγικό σχεδιασμό. Οι αρχές θεσμοθέτησαν το ψηφιακό μητρώο υποθέσεων, το οποίο αναμένεται να τεθεί σε πλήρη λειτουργία την 1η Ιανουαρίου 2027. Το νέο ηλεκτρονικό σύστημα «e-Πόθεν» λειτουργεί κανονικά, αλλά οι πραγματικές διώξεις για σοβαρά εγκλήματα διαφθοράς διατηρούνται δυστυχώς σε πολύ χαμηλά επίπεδα.
Η ελευθερία του Τύπου και οι θεσμικοί έλεγχοι
Η έκθεση καταγράφει τη συνεχιζόμενη ενίσχυση του εποπτικού ρόλου και της κρατικής χρηματοδότησης του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ). Ο δημοσιογραφικός κλάδος αποκτά παράλληλα για πρώτη φορά ένα θεσμοθετημένο όργανο αυτορρύθμισης. Οι ευρωπαϊκές αρχές εκφράζουν ωστόσο τη διαρκή τους ανησυχία για την απόλυτη, πολιτική ανεξαρτησία της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης.
Οι θεσμικοί έλεγχοι και οι δημοκρατικές ισορροπίες βρίσκονται επίσης στο μικροσκόπιο των ευρωπαϊκών οργάνων. Η Ελλάδα ξεκίνησε τη διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης, βάζοντας στο τραπέζι κρίσιμα ζητήματα όπως η υπουργική ασυλία. Ο αυστηρός δικαστικός έλεγχος για τη χρήση λογισμικών παρακολούθησης (spyware) συνεχίζεται κανονικά από τις αρμόδιες εισαγγελικές αρχές.
Η αυστηρή σύνδεση με τα ευρωπαϊκά κονδύλια
Οι ευρωπαϊκές αρχές στέλνουν ταυτόχρονα ένα εξαιρετικά σαφές, οικονομικό μήνυμα προς όλα τα κράτη-μέλη. Η νέα έκθεση για το Κράτος Δικαίου θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στον σχεδιασμό του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα μελλοντικά εθνικά προγράμματα χρηματοδότησης (ΕΣΠΑ) θα λαμβάνουν πλέον σοβαρά υπόψη τους την ετήσια πρόοδο και τις συγκεκριμένες προκλήσεις κάθε χώρας κατά την τελική εκταμίευση των ευρωπαϊκών πόρων.