Σε κρίσιμη καμπή εισέρχεται η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, καθώς εκδόθηκε η NAVTEX για την επανέναρξη των ερευνών βυθού, με το γαλλικής σημαίας πλοίο Abeille Marengo να παραμένει στο Ηράκλειο. Η επανεκκίνηση του Great Sea Interconnector (GSI) αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία, καθώς το έργο διέρχεται από θαλάσσιες περιοχές στις οποίες η Τουρκία προβάλλει δικές της αξιώσεις, ενώ η προηγούμενη προσπάθεια ερευνών είχε οδηγηθεί σε διακοπή το 2024.
Η ελληνική κυβέρνηση προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο τουρκικών αντιδράσεων, επιχειρώντας παράλληλα να διασφαλίσει ότι οι εργασίες θα προχωρήσουν χωρίς νέα εμπλοκή. Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η γαλλική συμμετοχή στο έργο και οι επαφές του Παρισιού με την Άγκυρα, χωρίς ωστόσο να υπάρχει μέχρι στιγμής δέσμευση για στρατιωτική συνοδεία του ερευνητικού πλοίου.
Την ίδια στιγμή, η Αθήνα βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δεύτερο διπλωματικό μέτωπο στον ΟΗΕ. Η υποψηφιότητα του Τούρκου διπλωμάτη Φεριντούν Σινιρλίογλου για τη θέση του Γενικού Γραμματέα του Οργανισμού κατέγραψε ιδιαίτερα αρνητική επίδοση στην όγδοη άτυπη ψηφοφορία του Συμβουλίου Ασφαλείας, συγκεντρώνοντας μόλις τρεις ψήφους ενθάρρυνσης, οκτώ αποθάρρυνσης και τέσσερα μέλη που δεν εξέφρασαν γνώμη. Η ελληνική διπλωματία είχε προηγουμένως ενεργοποιήσει τις επαφές της, επιδιώκοντας να αποτρέψει την ενίσχυση μιας υποψηφιότητας που η Αθήνα αντιμετωπίζει με επιφυλάξεις λόγω των θέσεων της Άγκυρας στο Κυπριακό και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Great Sea Interconnector: Εκδόθηκε η NAVTEX – Αντίστροφη μέτρηση για τις έρευνες
Η NAVTEX, η οποία εκδόθηκε, καθορίζει τη θαλάσσια περιοχή και το χρονικό διάστημα διεξαγωγής των ερευνών, ανοίγοντας πλέον τον δρόμο για την επανεκκίνησή τους. Σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, το ερευνητικό πλοίο αναμένεται να ξεκινήσει τις εργασίες μέσα στο προσεχές διάστημα, αρχικά σε περιοχές εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων.
Πριν από την έναρξη των εργασιών, ολοκληρώθηκε η γνωμοδοτική διαδικασία της διυπουργικής Επιτροπής Χορήγησης Αδειών Ερευνών Θαλάσσης (ΕΧΑΕΘ), η οποία συντονίζεται από το υπουργείο Εξωτερικών και εξετάζει τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση της σχετικής άδειας.
Μετά την ολοκλήρωση των απαιτούμενων εγκρίσεων και την υποβολή του σχετικού αιτήματος από την εταιρεία του έργου, ακολούθησε η έκδοση της NAVTEX από την Υδρογραφική Υπηρεσία του Πολεμικού Ναυτικού, κατόπιν της απαραίτητης έγκρισης από τον υπουργό Εξωτερικών, Γιώργο Γεραπετρίτη.
Το πλοίο Abeille Marengo βρίσκεται στο λιμάνι του Ηρακλείου από τις 27 Οκτωβρίου, έχοντας καταπλεύσει από την Ιταλία. Πρόκειται για γαλλικής σημαίας πλοίο υποστήριξης υπεράκτιων εργασιών, το οποίο θα χρησιμοποιηθεί για τις υποθαλάσσιες έρευνες που απαιτούνται πριν από την εγκατάσταση του καλωδίου.
Οι εργασίες περιλαμβάνουν χαρτογράφηση του βυθού, γεωλογικές και γεωφυσικές μετρήσεις, χρήση ηχοβολιστικών και μαγνητικών συστημάτων, υποθαλάσσια απεικόνιση και δειγματοληψίες. Στόχος είναι να προσδιοριστούν με ακρίβεια τα χαρακτηριστικά του θαλάσσιου πυθμένα και να επιλεγεί η κατάλληλη διαδρομή για την ασφαλή πόντιση και προστασία του καλωδίου.
Το πλοίο οφείλει να ενημερώσει τις αρμόδιες υπηρεσίες του Πολεμικού Ναυτικού τουλάχιστον 72 ώρες πριν από την έναρξη των εργασιών, ενώ προβλέπεται και καθημερινή ενημέρωση κατά τη διάρκειά τους.
Το 60% των ερευνών έχει ολοκληρωθεί – Το δύσκολο τμήμα απομένει
Η επανέναρξη των εργασιών έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ένα σημαντικό μέρος των απαιτούμενων ερευνών έχει ήδη πραγματοποιηθεί, αλλά το πιο ευαίσθητο γεωπολιτικά τμήμα της διαδρομής εξακολουθεί να εκκρεμεί.
Σύμφωνα με τα στοιχεία προόδου που παρουσιάστηκαν στην κυπριακή πλευρά, έχει ολοκληρωθεί περίπου το 60% των θαλάσσιων ερευνών, ενώ απομένει το 40%, το οποίο αφορά το τμήμα της διαδρομής όπου καταγράφονται οι τουρκικές αντιρρήσεις.
Η προηγούμενη προσπάθεια προώθησης των ερευνών είχε διακοπεί το 2024, έπειτα από την ένταση που προκλήθηκε στην περιοχή της Κάσου. Η νέα αποστολή του Abeille Marengo καλείται, επομένως, να συνεχίσει μια διαδικασία που παραμένει εκκρεμής εδώ και περίπου δύο χρόνια.
Το έργο προβλέπει την κατασκευή υποθαλάσσιας ηλεκτρικής διασύνδεσης που θα συνδέει την Κρήτη με την Κύπρο και, στη συνέχεια, το κυπριακό σύστημα με το ευρωπαϊκό δίκτυο μέσω Ελλάδας. Η αρχική μεταφορική του ικανότητα προβλέπεται να φτάνει το 1.000 MW, ενώ η ολοκλήρωσή του θα άρει την ηλεκτρική απομόνωση της Κύπρου, η οποία παραμένει το μοναδικό κράτος-μέλος της ΕΕ χωρίς ηλεκτρική διασύνδεση με άλλο κράτος-μέλος.
Σε εταιρικό επίπεδο, η Great Sea Interconnector S.A. ανήκει κατά 66% στη γαλλική Meridiam και κατά 34% στον ΑΔΜΗΕ. Η Meridiam εισήλθε ως πλειοψηφικός μέτοχος με τη συμφωνία της 5ης Αυγούστου 2026, ενώ η γαλλική Nexans έχει αναλάβει την κατασκευή και εγκατάσταση του υποβρύχιου καλωδίου. Ο ΑΔΜΗΕ διατηρεί τον ρόλο του φορέα υλοποίησης του έργου.
Η ναυτική οδηγία καλύπτει ολόκληρη τη διαδρομή του καλωδίου, έως τα όρια της κυπριακής ΑΟΖ. Οι έρευνες στα βόρεια της Κρήτης έχουν ήδη ολοκληρωθεί, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των εργασιών που απομένουν αφορά τη θαλάσσια περιοχή ανατολικά της Κάσου, μέχρι την κυπριακή ΑΟΖ.
Μετά την έκδοση της NAVTEX, το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo, που παραμένει στο λιμάνι του Ηρακλείου, αναμένεται να αποπλεύσει άμεσα με προορισμό την περιοχή των ερευνών.
Η γαλλική ενημέρωση της Άγκυρας και τα περιθώρια αντίδρασης της Τουρκίας
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που εξετάζει η Αθήνα είναι ο τρόπος με τον οποίο θα ενημερωθεί η Τουρκία για την έναρξη των ερευνών, μετά την έκδοση της NAVTEX. Η Γαλλία έχει αναλάβει σχετική επικοινωνία με την Άγκυρα, στο πλαίσιο της συμμετοχής γαλλικών εταιρειών στο έργο.
Η ελληνική θέση είναι ότι η ενημέρωση της Τουρκίας έχει αποκλειστικά χαρακτήρα διπλωματικής επικοινωνίας και δεν συνιστά αίτημα άδειας ή αναγνώριση δικαιώματος της Άγκυρας να εγκρίνει τις έρευνες σε περιοχές ελληνικής δικαιοδοσίας.
Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στις 5 Νοεμβρίου μεταξύ της Γαλλίδας πρέσβειρας στην Τουρκία, Ιζαμπέλ Ντιμόν, και του Τούρκου υφυπουργού Εξωτερικών και επικεφαλής της Διεύθυνσης Ευρωπαϊκής Ένωσης, Μεχμέτ Κεμάλ Μποζάι.
Η συνάντηση εντάσσεται στις επαφές που βρίσκονται σε εξέλιξη για το ζήτημα, με την Αθήνα να αναμένει να διαπιστώσει εάν η γαλλική πλευρά έχει εξασφαλίσει συνθήκες που θα επιτρέψουν την απρόσκοπτη συνέχιση των ερευνών.
Πάντως, σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, δεν προβλέπεται η αποστολή γαλλικού πολεμικού πλοίου για τη συνοδεία του Abeille Marengo. Αυτό σημαίνει ότι η γαλλική εμπλοκή στο έργο, παρά τη σημαντική οικονομική και επιχειρηματική της διάσταση, δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε στρατιωτική παρουσία στην περιοχή.
Η Αθήνα έχει εξετάσει διαφορετικά σενάρια για την αντίδραση της Τουρκίας. Το πρώτο αφορά την ομαλή διεξαγωγή των ερευνών χωρίς ουσιαστική παρεμπόδιση. Το δεύτερο προβλέπει πιθανές παρεμβάσεις μέσω ασυρμάτου ή άλλες κινήσεις αμφισβήτησης, χωρίς περαιτέρω κλιμάκωση. Το τρίτο και σοβαρότερο αφορά την προσπάθεια φυσικής παρεμπόδισης του ερευνητικού πλοίου, ενδεχόμενο που θα μπορούσε να δημιουργήσει συνθήκες έντασης στην περιοχή.
Η ελληνική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι έχει καταρτίσει επιχειρησιακά σχέδια για την αντιμετώπιση πιθανών εμποδίων. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης έχει διαμηνύσει ότι η Ελλάδα θα προχωρήσει στις αναγκαίες ενέργειες προκειμένου να υλοποιηθεί το έργο, εφόσον υπάρξει απόπειρα παρεμπόδισης.
Η στάση της Άγκυρας θα αποτελέσει, συνεπώς, καθοριστικό παράγοντα για την πορεία των ερευνών, καθώς, παρά την έκδοση της NAVTEX, το μεγάλο στοίχημα παραμένει η ολοκλήρωση των εργασιών σε ολόκληρη την προβλεπόμενη διαδρομή.
ΟΗΕ: Μόλις τρεις ψήφοι ενθάρρυνσης για τον Σινιρλίογλου
Παράλληλα με τις εξελίξεις στο πεδίο της ηλεκτρικής διασύνδεσης, η Αθήνα παρακολουθεί στενά τη διαδικασία επιλογής του επόμενου Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, καθώς η Τουρκία έχει καταθέσει την υποψηφιότητα του Φεριντούν Σινιρλίογλου.
Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας και νυν γενικός γραμματέας του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) συμπεριλήφθηκε για πρώτη φορά στην άτυπη ψηφοφορία του Συμβουλίου Ασφαλείας, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 5 Νοεμβρίου.
Το αποτέλεσμα ήταν ιδιαίτερα δυσμενές για την τουρκική υποψηφιότητα. Ο Σινιρλίογλου έλαβε μόλις τρεις ψήφους ενθάρρυνσης, οκτώ ψήφους αποθάρρυνσης και τέσσερα μέλη που δεν εξέφρασαν γνώμη.
Η καταγραφή αυτή τον τοποθέτησε αρκετά πίσω από τους υποψηφίους που προηγούνται στη διαδικασία. Η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν από την Κόστα Ρίκα συγκέντρωσε 12 ψήφους ενθάρρυνσης και τρεις αποθάρρυνσης, ο Ραφαέλ Γκρόσι από την Αργεντινή εννέα θετικές, τέσσερις αρνητικές και δύο χωρίς γνώμη, ενώ η Κάρολιν Ροντρίγκες Μπέρκετ από τη Γουιάνα έλαβε οκτώ θετικές, πέντε αρνητικές και δύο χωρίς γνώμη. Η Λάνα Νουσεϊμπέχ από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συγκέντρωσε επτά θετικές, έξι αρνητικές και δύο χωρίς γνώμη.
Η εικόνα της όγδοης άτυπης ψηφοφορίας έχει ως εξής:
- Ρεμπέκα Γκρίνσπαν: 12 ενθάρρυνσης, 3 αποθάρρυνσης.
- Ραφαέλ Γκρόσι: 9 ενθάρρυνσης, 4 αποθάρρυνσης, 2 χωρίς γνώμη.
- Κάρολιν Ροντρίγκες Μπέρκετ: 8 ενθάρρυνσης, 5 αποθάρρυνσης, 2 χωρίς γνώμη.
- Λάνα Νουσεϊμπέχ: 7 ενθάρρυνσης, 6 αποθάρρυνσης, 2 χωρίς γνώμη.
- Φεριντούν Σινιρλίογλου: 3 ενθάρρυνσης, 8 αποθάρρυνσης, 4 χωρίς γνώμη.
Πρέπει να σημειωθεί ότι η διαδικασία είναι άτυπη και δεν συνιστά επίσημη ψηφοφορία αποκλεισμού υποψηφίων. Επιπλέον, στη συγκεκριμένη ψηφοφορία χρησιμοποιήθηκαν μη χρωματιστά ψηφοδέλτια, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η ταυτοποίηση της ψήφου των πέντε μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας, τα οποία διαθέτουν δικαίωμα βέτο.
Επομένως, οι οκτώ ψήφοι αποθάρρυνσης αποτελούν σαφώς αρνητική καταγραφή για τον Τούρκο υποψήφιο, δεν αποδεικνύουν όμως από μόνες τους ότι κάποια συγκεκριμένη χώρα με δικαίωμα βέτο αντιτάχθηκε στην υποψηφιότητά του.
Η κινητοποίηση της Αθήνας και η διάσταση του Κυπριακού
Η Ελλάδα, ως εκλεγμένο μη μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας για τη διετία 2025-2026, συμμετέχει στη διαδικασία επιλογής του επόμενου Γενικού Γραμματέα. Η υποψηφιότητα Σινιρλίογλου έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για την Αθήνα, καθώς ο Τούρκος διπλωμάτης έχει διατελέσει υπουργός Εξωτερικών και έχει ασχοληθεί επί σειρά ετών με τις τουρκικές θέσεις για το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο και το Κυπριακό.
Σύμφωνα με διπλωματικές πληροφορίες που μεταδόθηκαν από ελληνικά μέσα ενημέρωσης, η Αθήνα ενεργοποίησε τις επαφές της με κράτη-μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις θέσεις των πέντε μόνιμων μελών. Παράλληλα, υπήρξε συντονισμός με τη Λευκωσία, καθώς η στάση της Τουρκίας απέναντι στα ψηφίσματα του ΟΗΕ για το Κυπριακό αποτελεί βασικό σημείο της ελληνικής επιχειρηματολογίας.
Η ελληνική αντίθεση δεν αφορά απλώς την εθνικότητα του υποψηφίου, αλλά συνδέεται με τις θέσεις της χώρας που τον προτείνει σε ζητήματα διεθνούς δικαίου και εφαρμογής των αποφάσεων των Ηνωμένων Εθνών.
Η άτυπη ψηφοφορία της 5ης Νοεμβρίου δεν κλείνει τη διαδικασία. Ο Σινιρλίογλου επρόκειτο να παρουσιάσει τις θέσεις του στη Γενική Συνέλευση στις 6 Νοεμβρίου, ενώ η συνάντησή του με τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας έχει προγραμματιστεί για τις 9 Νοεμβρίου. Η επιλογή του νέου Γενικού Γραμματέα θα γίνει τελικά από τη Γενική Συνέλευση, κατόπιν σύστασης του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η κοινή στάση Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ
Οι εξελίξεις γύρω από το καλώδιο και την υποψηφιότητα Σινιρλίογλου εντάσσονται σε μια ευρύτερη περίοδο διπλωματικής κινητικότητας στην Ανατολική Μεσόγειο. Στο επίκεντρο βρίσκεται και η πρόσφατη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου, να εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων δικαιοδοσιών.
Η απόφαση αυτή προκάλεσε την αντίδραση της Αθήνας, η οποία αμφισβητεί τη νομική ισχύ του μνημονίου έναντι τρίτων κρατών και υποστηρίζει ότι παραβλέπει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών, όπως αυτά απορρέουν από το Δίκαιο της Θάλασσας.
Στις 26 Οκτωβρίου, η Ελλάδα προχώρησε σε κοινή παρέμβαση στον ΟΗΕ μαζί με την Κύπρο, την Αίγυπτο, το Μπαχρέιν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στη σχετική δήλωση επισημάνθηκε ότι το μνημόνιο είναι ασύμβατο με τις θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς δικαίου και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος τρίτων κρατών.
Παράλληλα, στις 5 Νοεμβρίου, πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα τριμερής συνάντηση στον τομέα της άμυνας μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ. Στην κοινή τοποθέτηση των τριών πλευρών επαναβεβαιώθηκε η αντίθεσή τους στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, με την επισήμανση ότι δεν μπορεί να δημιουργεί υποχρεώσεις ή έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη. Στην ατζέντα βρέθηκαν επίσης η ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο, η προστασία των θαλάσσιων οδών και των κρίσιμων υποδομών, καθώς και η ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η τετραμερής αεροναυτική άσκηση EUNOMIA 7-26, με τη συμμετοχή Ελλάδας, Κύπρου, Γαλλίας και Ιταλίας, η οποία ολοκληρώθηκε στις 22 Οκτωβρίου στην Ανατολική Μεσόγειο. Κατά τη διάρκειά της πραγματοποιήθηκαν, μεταξύ άλλων, ασκήσεις θαλάσσιας απαγόρευσης, έρευνας και διάσωσης, προστασίας ενεργειακών υποδομών και ναυτικής αποτροπής.
Οι κινήσεις αυτές καταδεικνύουν ότι η ενεργειακή διασύνδεση δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο τεχνικό έργο, αλλά εντάσσεται σε ένα σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον, στο οποίο διασταυρώνονται ενεργειακά συμφέροντα, θαλάσσιες διεκδικήσεις και περιφερειακές συμμαχίες.
