Τα ελληνοτουρκικά περνούν πλέον, με τρόπο ίσως πιο άμεσο από ποτέ αυτή την περίοδο, μέσα στην εσωτερική πολιτική αντιπαράθεση. Και μάλιστα την ίδια στιγμή που η Αθήνα καλείται να περάσει από τις δηλώσεις στις πράξεις, με την πόντιση του ηλεκτρικού καλωδίου Ελλάδας–Κύπρου να εξελίσσεται σε πραγματικό τεστ των ελληνικών θέσεων απέναντι στην Τουρκία.
Η αφετηρία της πολιτικής φωτιάς ήταν η δήλωση του υπουργού Δικαιοσύνης Γιώργου Φλωρίδη, ο οποίος συνέδεσε ευθέως την κυβερνητική σταθερότητα μετά τις επόμενες εκλογές με τον κίνδυνο εξωτερικής απειλής.
Ο Γιώργος Φλωρίδης υποστήριξε ότι στις επόμενες εκλογές θα τεθεί το δίλημμα εάν μια χώρα που βρίσκεται σε «εθνική διακινδύνευση» θα κυβερνηθεί ή θα μείνει ακυβέρνητη και πρόσθεσε ότι, στην περίπτωση ακυβερνησίας, «θα γίνει το ντου από απέναντι». Για να στηρίξει το επιχείρημά του αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στον Έβρο του 2020 αλλά και στην κρίση των Ιμίων.
Το ΠΑΣΟΚ σήκωσε το γάντι
Η αντίδραση του ΠΑΣΟΚ ήταν άμεση και ιδιαίτερα σκληρή. Ο εκπρόσωπος Τύπου Κώστας Τσουκαλάς κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι μετατρέπει ουσιαστικά τον φόβο μιας τουρκικής επιβουλής σε προεκλογικό επιχείρημα.
Η Χαριλάου Τρικούπη υποστήριξε ότι με τη δήλωση αυτή η κυβέρνηση λέει στους πολίτες πως η εκλογική τους επιλογή μπορεί να οδηγήσει σε εθνικό κίνδυνο και έκανε λόγο για «επικίνδυνα μονοπάτια». Ο Τσουκαλάς κάλεσε προσωπικά τον Κυριάκο Μητσοτάκη να μην επιτρέπει στους υπουργούς του να «παίζουν με τα εθνικά θέματα», καταλήγοντας ότι «η πατρίδα είναι πάνω από το μικροκομματικό συμφέρον». Το ενδιαφέρον είναι ότι η αντίδραση δεν έμεινε στην αντιπολίτευση.
Το Μαξίμου πήρε αποστάσεις από τον Φλωρίδη
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης φρόντισε αργότερα να αποσυνδέσει το ενδεχόμενο θερμού επεισοδίου από το αποτέλεσμα των εκλογών. Ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχει κάποια ένδειξη πως η Τουρκία θα προκαλέσει θερμό επεισόδιο εξαιτίας ενδεχόμενης ακυβερνησίας, παίρνοντας έτσι σαφείς αποστάσεις από τη διατύπωση του υπουργού Δικαιοσύνης.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η πρώτη πολιτική είδηση πίσω από τη δήλωση, αν το επιχείρημα του Φλωρίδη αποτελούσε κεντρική κυβερνητική γραμμή, δύσκολα θα ερχόταν λίγες ώρες αργότερα ο κυβερνητικός εκπρόσωπος να το περιορίσει.
Άρα έχουμε περισσότερο μία εξαιρετικά βαριά πολιτική εκτίμηση ενός υπουργού παρά ένα επίσημο δόγμα του Μαξίμου.
Γιατί όμως η συζήτηση γίνεται τώρα; Διότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις βρίσκονται ξανά σε μια περίοδο ελεγχόμενης αλλά πραγματικής έντασης. Και εδώ μπαίνει το καλώδιο. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης δήλωσε σήμερα κατηγορηματικά ότι η πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου θα πραγματοποιηθεί, σημειώνοντας ότι αποτελεί και ευρωπαϊκή υποχρέωση και ότι θα προχωρήσει σύμφωνα με τον προγραμματισμό της εταιρείας. Λίγες ημέρες νωρίτερα είχε χρησιμοποιήσει ακόμα πιο σαφή γλώσσα, η Ελλάδα, είπε, δεν πρόκειται να ζητήσει άδεια από την Τουρκίαγια το έργο. Εδώ σταματά η θεωρία.
Η ώρα του καλωδίου
Η πόντιση του Great Sea Interconnector δεν είναι μόνο ένα ενεργειακό έργο. Είναι ταυτόχρονα τεστ γεωπολιτικής ισχύος. Το έργο αποτελεί ευρωπαϊκό project, αφορά την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου και έχει ενισχυθεί θεσμικά και επενδυτικά, μεταξύ άλλων με την είσοδο της γαλλικής Meridiam στο σχήμα του Great Sea Interconnector. Όμως η πραγματική δυσκολία δεν βρίσκεται στα γραφεία των εταιρειών. Βρίσκεται στη θάλασσα. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι τι θα συμβεί όταν τα ερευνητικά και τεχνικά πλοία επιχειρήσουν να εκτελέσουν εργασίες σε περιοχές όπου η Τουρκία αμφισβητεί ελληνικές και κυπριακές θέσεις για τις θαλάσσιες ζώνες.
Εκεί η Αθήνα θα πρέπει να αποδείξει στην πράξη αυτό που δηλώνει εδώ και μήνες, ότι δεν αναγνωρίζει τουρκικό δικαίωμα παρεμπόδισης νόμιμων εργασιών και ότι η μόνη διαφορά που αναγνωρίζει προς επίλυση με την Τουρκία αφορά την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.
Από τα «ήρεμα νερά» στην ελεγχόμενη πίεση
Αυτό είναι και το δεύτερο επίπεδο του θέματος. Ελλάδα και Τουρκία δεν έχουν επιστρέψει στην ένταση του 2020. Δεν βρισκόμαστε σε κατάσταση ανοιχτής κρίσης. Όμως ούτε και τα «ήρεμα νερά» είναι τόσο ήρεμα όσο πριν από δύο χρόνια. NAVTEX, τουρκικές έρευνες, θαλάσσια χωροταξία, Καστελλόριζο, καλώδιο και αλληλοεπικαλυπτόμενες διεκδικήσεις δημιουργούν μία κατάσταση ελεγχόμενης πίεσης. Και ίσως αυτή να είναι σήμερα η πραγματική τουρκική τακτική: όχι ένα μεγάλο θερμό επεισόδιο, αλλά συνεχείς κινήσεις χαμηλότερης έντασης που αναγκάζουν την Αθήνα κάθε φορά να επιλέγει αν θα αντιδράσει, πόσο θα αντιδράσει και μέχρι πού θα τραβήξει το σχοινί.
Και κάπου εδώ εμφανίζεται η κάλπη
Το πολιτικά ευαίσθητο σημείο είναι ότι όλα αυτά συμβαίνουν καθώς η Ελλάδα μπαίνει σταδιακά σε προεκλογικό κύκλο. Η Νέα Δημοκρατία έχει ήδη βάλει πολύ ψηλά το δίλημμα της πολιτικής σταθερότητας και της αυτοδυναμίας. Η συζήτηση λοιπόν μπορεί πολύ εύκολα να μετακινηθεί από το, «ποιος μπορεί να σχηματίσει σταθερή κυβέρνηση;» στο, «ποιος μπορεί να προστατεύσει τη χώρα σε μια εθνική κρίση;» Και αυτή είναι πολύ μεγαλύτερη και πολύ πιο επικίνδυνη πολιτική μετατόπιση. Διότι άλλο είναι να υποστηρίζει ένα κόμμα ότι η αυτοδυναμία εξασφαλίζει μεγαλύτερη κυβερνητική αποτελεσματικότητα και άλλο να καλλιεργείται η εντύπωση ότι διαφορετικό εκλογικό αποτέλεσμα μπορεί να προκαλέσει επιθετική κίνηση της Τουρκίας. Γι’ αυτό και η αποστασιοποίηση Μαρινάκη από τον Φλωρίδη έχει ιδιαίτερη σημασία.
Το δύσκολο ερώτημα για την κυβέρνηση
Η κυβέρνηση έχει κάθε δικαίωμα να υποστηρίζει ότι σε μία δύσκολη γεωπολιτική περίοδο χρειάζεται ισχυρή κυβέρνηση. Το πραγματικό ερώτημα όμως είναι, μπορεί η εθνική ασφάλεια να γίνει προεκλογικό δίλημμα χωρίς να μετατραπεί σε φόβητρο; Γιατί, εάν το επιχείρημα γίνει «ψηφίστε μας γιατί διαφορετικά μπορεί να εκμεταλλευτεί η Τουρκία την πολιτική αστάθεια», τότε το όριο ανάμεσα στην πολιτική επιχειρηματολογία και στην κινδυνολογία γίνεται εξαιρετικά λεπτό.
Το δύσκολο ερώτημα και για την αντιπολίτευση
Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά. ΠΑΣΟΚ και υπόλοιπη αντιπολίτευση μπορούν δικαιολογημένα να καταγγέλλουν την εργαλειοποίηση των εθνικών θεμάτων. Θα πρέπει όμως ταυτόχρονα να απαντήσουν σε ένα πραγματικό ερώτημα, ποιο είναι το δικό τους σχέδιο διαχείρισης μιας ελληνοτουρκικής κρίσης ή μιας τουρκικής απόπειρας παρεμπόδισης του καλωδίου; Διότι στα εθνικά δεν αρκεί να λες ότι ο αντίπαλος κινδυνολογεί. Πρέπει να λες και τι θα έκανες εσύ αν αύριο ένα τουρκικό πολεμικό εμφανιστεί δίπλα σε πλοίο που πραγματοποιεί εργασίες για το καλώδιο.
Το πραγματικό crash test
Γι’ αυτό τελικά η μεγαλύτερη είδηση ίσως να μην είναι η δήλωση Φλωρίδη. Είναι το καλώδιο. Γιατί εκεί θα φανεί αν τα ελληνοτουρκικά μπορούν να παραμείνουν σε επίπεδο δηλώσεων και NAVTEX ή αν θα μεταφερθούν στο πεδίο. Και τότε το πολιτικό ερώτημα δεν θα είναι θεωρητικό. Θα είναι απολύτως συγκεκριμένο, αν η Τουρκία επιχειρήσει να εμποδίσει ένα ευρωπαϊκό έργο που η Ελλάδα δηλώνει ότι θα πραγματοποιηθεί χωρίς τουρκική άδεια, μέχρι πού είναι έτοιμη να φτάσει η Αθήνα; Και ίσως αυτό είναι το πραγματικό δίλημμα που αξίζει να συζητηθεί πριν από τις εκλογές. Όχι το «Μητσοτάκης ή ντου των Τούρκων». Αλλά το πολύ σοβαρότερο, ποια εθνική στρατηγική έχει η χώρα όταν η διπλωματία τελειώνει και αρχίζει η δοκιμή επί του πεδίου;