Στην πολιτική υπάρχουν δύο έννοιες που χρησιμοποιούνται περισσότερο από κάθε άλλη: η ηθική και η εντιμότητα. Και ίσως γι’ αυτό έχουν χάσει μεγάλο μέρος της αξίας τους. Όταν μια πολιτική παράταξη αρχίζει να επαναλαμβάνει ως δόγμα ότι «ο Αλέξης Τσίπρας είναι ο πιο έντιμος πρωθυπουργός της Μεταπολίτευσης», δεν διατυπώνει απλώς μια θετική γνώμη για τον αρχηγό της. Διατυπώνει ταυτόχρονα μια βαριά κρίση για όλους όσοι προηγήθηκαν.
Διότι, αν κάποιος είναι ο «πιο έντιμος», τι σημαίνει αυτό για τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, τον Ανδρέα Παπανδρέου, τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, τον Κώστα Σημίτη, τον Κώστα Καραμανλή, τον Γιώργο Παπανδρέου και τον Αντώνη Σαμαρά; Ότι όλοι αυτοί υστερούσαν σε εντιμότητα; Ότι η Ιστορία της Μεταπολίτευσης περίμενε τον Αλέξη Τσίπρα για να γνωρίσει την πολιτική αρετή;
Η δημοκρατία, όμως, δεν λειτουργεί με αγιογραφίες. Και η εντιμότητα δεν απονέμεται με κομματικές ανακοινώσεις.
Υπάρχει μια απλή αλλά θεμελιώδης αρχή: ο έντιμος πολιτικός δεν είναι μόνο εκείνος που δεν πλουτίζει από την εξουσία. Είναι και εκείνος που δεν εξαπατά τους πολίτες. Που δεν τους υπόσχεται πράγματα τα οποία γνωρίζει ότι δεν μπορεί να πραγματοποιήσει. Που δεν οικοδομεί την εκλογική του νίκη πάνω σε προσδοκίες τις οποίες αργότερα θα εγκαταλείψει.
Οι πολίτες θυμούνται ακόμη τις εξαγγελίες του 2015. Την υπόσχεση για κατάργηση των μνημονίων, τη διαβεβαίωση ότι ο ΕΝΦΙΑ θα αποτελούσε παρελθόν, τη ρητορική περί άμεσης ανατροπής της λιτότητας. Η πραγματικότητα εξελίχθηκε διαφορετικά. Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ υπέγραψε νέο πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής, ο ΕΝΦΙΑ παρέμεινε σε ισχύ και η χώρα συνέχισε να εφαρμόζει περιοριστικές πολιτικές.
Κάποιος μπορεί να υποστηρίξει ότι οι συνθήκες άλλαξαν, ότι οι διεθνείς πιέσεις ήταν ασφυκτικές ή ότι οι επιλογές ήταν αναγκαστικές. Αυτή είναι μια θεμιτή πολιτική θέση. Δεν αλλάζει, όμως, το γεγονός ότι υπήρξε μεγάλη απόσταση ανάμεσα στις προεκλογικές δεσμεύσεις και στην κυβερνητική πράξη.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία.
Η πολιτική εντιμότητα δεν μετριέται μόνο από τις προθέσεις. Μετριέται και από την αξιοπιστία. Από το αν ο πολίτης μπορεί να πιστέψει ότι ο λόγος του πολιτικού έχει αντίκρισμα. Διότι χωρίς αξιοπιστία, η δημοκρατία μετατρέπεται σε διαγωνισμό εντυπώσεων και η προεκλογική περίοδος σε άσκηση δημιουργικής φαντασίας.
Κανένας πρωθυπουργός της Μεταπολίτευσης δεν υπήρξε αλάνθαστος. Όλοι πήραν αποφάσεις που κρίθηκαν, άλλες δικαιώθηκαν και άλλες απορρίφθηκαν από την Ιστορία. Κανείς, όμως, δεν μπορεί να διεκδικεί το μονοπώλιο της ηθικής. Πολύ περισσότερο όταν η ίδια η πολιτική του διαδρομή περιλαμβάνει τόσο μεγάλες αντιφάσεις ανάμεσα στις υποσχέσεις και στα αποτελέσματα.
Στην Ελλάδα έχουμε συχνά την τάση να μετατρέπουμε τους πολιτικούς είτε σε σωτήρες είτε σε δαίμονες. Και οι δύο προσεγγίσεις είναι εξίσου προβληματικές. Η δημοκρατία απαιτεί μέτρο, κρίση και μνήμη.
Γιατί η μνήμη είναι ο μεγαλύτερος εχθρός της πολιτικής μυθολογίας.
Οι πολίτες δεν έχουν ανάγκη από πολιτικούς που αυτοανακηρύσσονται οι πιο έντιμοι. Έχουν ανάγκη από πολιτικούς που μιλούν με ειλικρίνεια, αναλαμβάνουν την ευθύνη των αποφάσεών τους και σέβονται τη νοημοσύνη εκείνων που τους εμπιστεύονται.
Η εντιμότητα, τελικά, δεν είναι παράσημο που απονέμεται από τους φίλους σου. Είναι η απόσταση ανάμεσα σε όσα υποσχέθηκες και σε όσα έκανες. Και αυτήν την απόσταση δεν τη μετρούν οι κομματικοί μηχανισμοί. Τη μετρά η Ιστορία και, πριν από αυτήν, η μνήμη των πολιτών.