Η Δευτέρα 31 Αυγούστου δεν αποτελεί απλώς ακόμη μία ημερομηνία στο πολυετές εξοπλιστικό πρόγραμμα της Ελλάδας. Στο Τελ Αβίβ αναμένεται να πέσουν οι υπογραφές για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», το ολοκληρωμένο σύστημα αεράμυνας και αντιβαλλιστικής προστασίας που φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο η χώρα εντοπίζει, αξιολογεί και αντιμετωπίζει τις σύγχρονες απειλές.
Η συμφωνία, συνολικού ύψους περίπου 3,1 δισ. ευρώ, θα υπογραφεί μεταξύ της Γενικής Διεύθυνσης Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων και της ισραηλινής SIBAT, με τη συμμετοχή των κατασκευαστικών εταιρειών. Από τη στιγμή που οι συμβάσεις θα τεθούν σε ισχύ, αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση των 35 μηνών για την ολοκλήρωση του προγράμματος.
Η σημασία, όμως, της συμφωνίας ξεπερνά κατά πολύ την αγορά ορισμένων ακόμη οπλικών συστημάτων. Η Ελλάδα επιχειρεί να περάσει από την εποχή των διάσπαρτων μέσων και των διαφορετικών «ομπρελών» σε ένα ενιαίο, πολυεπίπεδο και δικτυοκεντρικό σύστημα άμυνας.
Τα πέντε στρώματα της νέας ελληνικής άμυνας
Όπως εξήγησε ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας, η ονομασία δεν επιλέχθηκε τυχαία. Η ασπίδα του ομηρικού Αχιλλέα είχε πέντε επάλληλα στρώματα. Στην ίδια λογική, η σύγχρονη ελληνική «Ασπίδα» θα καλύπτει πέντε πεδία: τη θάλασσα, την ξηρά, τον αέρα, τον κυβερνοχώρο και το διάστημα.
Στο σύστημα θα εντάσσονται αεροσκάφη, πλοία, χερσαία μέσα, αυτόνομα συστήματα, αισθητήρες και δορυφόροι. Στην καρδιά της αρχιτεκτονικής θα βρίσκεται ένα ενοποιημένο σύστημα διοίκησης και ελέγχου, το οποίο θα συγκεντρώνει τις πληροφορίες, θα αξιολογεί και θα ιεραρχεί τις απειλές και θα προτείνει τον αποτελεσματικότερο τρόπο αντιμετώπισής τους.
Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει συστήματα όπως τα SPYDER All-in-One, Barak MX και David’s Sling, τα οποία καλύπτουν διαφορετικά ύψη και αποστάσεις εμπλοκής. Ο στόχος είναι η προστασία από μαχητικά αεροσκάφη, πυραύλους, βαλλιστικές απειλές, βαριά βλήματα, drones και επιθέσεις κορεσμού.
Με απλά λόγια, η Ελλάδα δεν αγοράζει μόνο πυραύλους. Αποκτά το επιχειρησιακό «νευρικό σύστημα» που θα συνδέει τα διαθέσιμα μέσα και θα επιτρέπει στις Ένοπλες Δυνάμεις να βλέπουν ταυτόχρονα την ίδια εικόνα του πεδίου.
Το μήνυμα προς την Άγκυρα
Η συμφωνία υπογράφεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι ελληνοτουρκικές σχέσεις δοκιμάζονται από τα θαλάσσια πάρκα, τις τουρκικές αξιώσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, τις απειλές για τη Ρόδο και τη διαρκή επιχείρηση της Άγκυρας να επιβάλει την παρουσία της σε κάθε ελληνική δραστηριότητα πέρα από τα χωρικά ύδατα.
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν στρέφεται επισήμως εναντίον συγκεκριμένης χώρας. Είναι, ωστόσο, προφανές ότι η ανάπτυξή της αλλάζει τον στρατιωτικό υπολογισμό της Τουρκίας. Περιορίζει την αποτελεσματικότητα μιας αιφνιδιαστικής αεροπορικής ή πυραυλικής ενέργειας και αυξάνει το κόστος οποιασδήποτε απόπειρας δημιουργίας τετελεσμένου.
Αυτό ακριβώς είναι η αποτροπή, όχι η υπόσχεση ότι θα γίνει πόλεμος, αλλά η πεποίθηση του αντιπάλου ότι δεν μπορεί να κερδίσει εύκολα όσα επιδιώκει.
Η Ελλάδα μέσα στη σύγκρουση Ισραήλ–Τουρκίας
Η επιλογή ισραηλινών συστημάτων αποκτά ιδιαίτερο γεωπολιτικό βάρος. Η στρατηγική σχέση Αθήνας–Τελ Αβίβ εμβαθύνεται την ώρα που οι σχέσεις Ισραήλ–Τουρκίας περνούν από τη ρητορική αντιπαράθεση σε σκληρό ανταγωνισμό ισχύος, κυρίως στη Συρία και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ελλάδα δεν έχει συμφέρον να εμφανιστεί ως πρόθυμος κρίκος ενός αντιτουρκικού μετώπου ούτε να επενδύσει πολιτικά σε μια ανοικτή σύγκρουση Άγκυρας και Τελ Αβίβ. Έχει, όμως, κάθε συμφέρον να αξιοποιήσει συμμαχίες που ενισχύουν την αποτρεπτική της ικανότητα, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η Μέση Ανατολή παραμένει ασταθής και οι απειλές από πυραύλους και μη επανδρωμένα συστήματα πολλαπλασιάζονται.
Το στοίχημα της ελληνικής συμμετοχής
Κρίσιμο τμήμα της συμφωνίας είναι η προβλεπόμενη συμμετοχή ελληνικών εταιρειών κατά 25%, με βιομηχανικό έργο που υπολογίζεται σε περισσότερα από 700 εκατ. ευρώ, καθώς και η μεταφορά πηγαίου κώδικα.
Εδώ θα κριθεί εάν η «Ασπίδα του Αχιλλέα» θα αποτελέσει πραγματική επένδυση στην ελληνική τεχνογνωσία ή ακόμη μία μεγάλη αγορά από το εξωτερικό. Η εγχώρια αμυντική βιομηχανία πρέπει να συμμετάσχει στην παραγωγή, στη συντήρηση και στη μελλοντική αναβάθμιση του συστήματος — όχι απλώς να παρακολουθήσει την εγκατάστασή του.
Η Ελλάδα αποκτά ένα ισχυρότερο τείχος προστασίας, αλλά μαζί αναλαμβάνει μεγαλύτερες ευθύνες. Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» την αναβαθμίζει από αμυντικό παρατηρητή σε κρίσιμο πυλώνα ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο. Το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο να υπογραφεί η συμφωνία, αλλά να υλοποιηθεί εγκαίρως, να ενσωματωθεί επιχειρησιακά και να μην αποδειχθεί ότι πίσω από το εντυπωσιακό όνομα κρύβεται ακόμη ένα εξοπλιστικό πρόγραμμα χωρίς πλήρη εθνική αξιοποίηση.