Η αποφυλάκιση του Ηλία Κασιδιάρη από τις φυλακές Δομοκού δεν κλείνει απλώς έναν δικαστικό κύκλο. Ανοίγει εκ νέου ένα πολιτικό μέτωπο που η Ελλάδα πίστεψε, ίσως βιαστικά, ότι είχε αφήσει πίσω της μετά την καταδίκη της Χρυσής Αυγής ως εγκληματικής οργάνωσης.
Ο πρώην βουλευτής της Χρυσής Αυγής, ο οποίος έχει καταδικαστεί για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης, πέρασε την Τρίτη την πύλη των φυλακών και έσπευσε αμέσως να δηλώσει ότι επιστρέφει στην «πρώτη γραμμή» και ότι δίπλα του υπάρχει «ισχυρό εθνικό κόμμα». Η πρόθεση πολιτικής επανόδου είναι σαφής, ακόμη κι αν η συμμετοχή του στις επόμενες εκλογές δεν είναι καθόλου αυτονόητη, συνταγματολόγοι επισημαίνουν ότι το εκλογικό κώλυμα εξακολουθεί να υφίσταται και ότι τον τελευταίο λόγο θα έχει ο Άρειος Πάγος.
Το πολιτικό ζήτημα, όμως, είναι ευρύτερο από το αν το όνομα «Ηλίας Κασιδιάρης» θα βρίσκεται τελικά σε κάποιο ψηφοδέλτιο. Είναι αν η Ακροδεξιά που εμφανίστηκε με βίαιο και ωμό τρόπο στα χρόνια της κρίσης εξαφανίστηκε πραγματικά ή αν απλώς μετασχηματίστηκε.
Δεκατρία χρόνια μετά τον Παύλο Φύσσα
Η χρονική συγκυρία έχει ιδιαίτερο συμβολισμό. Στις 18 Σεπτεμβρίου συμπληρώνονται 13 χρόνια από τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα στο Κερατσίνι.
Ο Φύσσας δολοφονήθηκε το 2013 από τον Γιώργο Ρουπακιά, ενώ γύρω του είχε κινητοποιηθεί ομάδα μελών της τοπικής οργάνωσης της Χρυσής Αυγής στη Νίκαια. Η δολοφονία αποτέλεσε το καθοριστικό γεγονός που επιτάχυνε τη μεγάλη δικαστική έρευνα για τη δράση της οργάνωσης. Επτά χρόνια αργότερα, τον Οκτώβριο του 2020, το δικαστήριο έκρινε τη Χρυσή Αυγή εγκληματική οργάνωση και καταδίκασε επτά πρώην βουλευτές της για τη διεύθυνσή της.
Η εικόνα της εποχής εκείνης ήταν σχετικά καθαρή, στρατιωτική πειθαρχία, τάγματα εφόδου, οργανωμένη βία, ναζιστική σημειολογία και μια κομματική δομή που αξιοποιούσε το Κοινοβούλιο ενώ παράλληλα λειτουργούσε ως εγκληματική οργάνωση. Σήμερα η εικόνα είναι διαφορετική.
Η Ακροδεξιά άλλαξε κοστούμι
Η σύγχρονη ευρωπαϊκή Ακροδεξιά σπανίως εμφανίζεται με την παλιά μορφή. Έμαθε να μιλά τη γλώσσα των εκλογών, των social media, της «αντισυστημικής ψήφου», της μετανάστευσης, της ασφάλειας, της woke ατζέντας, του δημογραφικού και της εθνικής ταυτότητας. Αυτό ακριβώς επιχειρεί να αξιοποιήσει και ο Κασιδιάρης όταν συνδέει πλέον την πολιτική επιστροφή του με τα «εθνικά κόμματα» που ενισχύονται στην Ευρώπη. Η αλλαγή αυτή έχει σημασία. Δεν σημαίνει ότι κάθε κόμμα στα δεξιά της ΝΔ αποτελεί συνέχεια της Χρυσής Αυγής κάτι τέτοιο θα ήταν πολιτικά και ιστορικά αυθαίρετο. Σημαίνει όμως ότι υπάρχει πλέον ένας ευρύτερος χώρος διαμαρτυρίας στα δεξιά του παραδοσιακού κεντροδεξιού κόμματος, στον οποίο ανταγωνίζονται διαφορετικές εκδοχές εθνικισμού, συντηρητισμού, λαϊκισμού και σκληρής αντιμεταναστευτικής πολιτικής. Και εκεί βρίσκεται η πραγματική πολιτική σημασία της επιστροφής Κασιδιάρη.
Ποιον μπορεί να πιέσει
Αν επιχειρήσει να επανέλθει ενεργά, δεν χρειάζεται καν να εκλεγεί για να προκαλέσει αναταράξεις. Μπορεί να επιχειρήσει να απορροφήσει το πιο ακραίο και αντισυστημικό τμήμα του δεξιού εκλογικού ακροατηρίου, να πιέσει σχηματισμούς που κινούνται ήδη δεξιότερα της ΝΔ και να υποχρεώσει ολόκληρο το πολιτικό σύστημα να ξανασυζητήσει τα όρια ανάμεσα στον ριζοσπαστικό εθνικισμό και τη συνταγματική δημοκρατική νομιμότητα. Το ερώτημα αφορά και τη Νέα Δημοκρατία. Όσο περισσότερο κατακερματίζεται ο χώρος στα δεξιά της, τόσο δυσκολότερη γίνεται η προσπάθεια επαναπατρισμού συντηρητικών ψηφοφόρων που έχουν απομακρυνθεί από αυτήν.
Αφορά όμως και τα κόμματα που ήδη απευθύνονται σε αυτό το κοινό, όποιος εμφανίζεται περισσότερο «αντισυστημικός» μπορεί να πιέσει εκείνον που μέχρι χθες κατείχε αυτή τη θέση.
Τι δεν άλλαξε
Δεκατρία χρόνια μετά τη δολοφονία Φύσσα, αυτό που δεν έχει αλλάξει είναι οι κοινωνικές συνθήκες πάνω στις οποίες μπορεί να αναπτυχθεί ένας τέτοιος πολιτικός λόγος, φόβος, οικονομική ανασφάλεια, οργή απέναντι στο πολιτικό σύστημα, μεταναστευτικό, αίσθημα εθνικής απειλής και βαθιά δυσπιστία προς τους θεσμούς. Αυτό που άλλαξε είναι η μέθοδος. Η νέα Ακροδεξιά επιδιώκει πολύ συχνότερα τη θεσμική νομιμοποίηση αντί της ανοιχτής σύγκρουσης με το δημοκρατικό πολίτευμα. Αντικαθιστά τα τάγματα εφόδου με αλγορίθμους, την κομματική περιφρούρηση με κοινότητες στα κοινωνικά δίκτυα και τη στρατιωτική αισθητική με μια γλώσσα που φιλοδοξεί να ακούγεται «κανονική». Γι’ αυτό και η αποφυλάκιση Κασιδιάρη δεν αφορά μόνο έναν άνθρωπο που βγήκε από τη φυλακή.
Αφορά το αν ένα πολιτικό ρεύμα που η ελληνική κοινωνία είδε στην πιο βίαιη εκδοχή του πριν από δεκατρία χρόνια μπορεί τώρα να επιχειρήσει να επιστρέψει με διαφορετικό πρόσωπο. Η Χρυσή Αυγή καταδικάστηκε από τη Δικαιοσύνη. Η πολιτική μάχη απέναντι στις ιδέες που την τροφοδότησαν, όμως, δεν τελείωσε ποτέ.