Μήνυμα με αποδέκτη την Άγκυρα έστειλε ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, απαντώντας στα δημοσιεύματα που εμφανίζουν την Τουρκία να προωθεί νομοθετική πρωτοβουλία συνδεδεμένη με το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας». Ο επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας υπογράμμισε ότι κάθε μονομερής δραστηριότητα, όταν επιχειρεί να μετατρέψει εθνικούς σχεδιασμούς σε διεθνή δεδομένα, είναι καταδικασμένη να αποτύχει.
Η τοποθέτηση του κ. Γεραπετρίτη κινείται σε δύο άξονες. Από τη μία πλευρά, η Αθήνα απορρίπτει κάθε προσπάθεια μονομερούς παραγωγής τετελεσμένων σε ζητήματα που, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, απαιτούν διμερή ή πολυμερή συνεννόηση. Από την άλλη, επιμένει ότι η Ελλάδα δεν εγκλωβίζεται σε αντιδράσεις, αλλά επιλέγει να κινείται θεσμικά, μέσα από την Ευρωπαϊκή Ένωση, τα Ηνωμένα Έθνη και τα διεθνή φόρα στα οποία έχει λόγο και ρόλο.
Ο υπουργός Εξωτερικών σημείωσε ότι μέτρα τα οποία λαμβάνονται μονομερώς από ένα κράτος έχουν μόνο εσωτερική ισχύ και δεν παράγουν διεθνές αποτέλεσμα. Πρόκειται για θέση με ευρύτερη σημασία, καθώς η Αθήνα επιδιώκει να καταστήσει σαφές προς κάθε κατεύθυνση ότι οι θαλάσσιες ζώνες, η υφαλοκρηπίδα και η ΑΟΖ δεν αποτελούν πεδίο εσωτερικής νομοθέτησης, αλλά αντικείμενο διεθνούς δικαίου, κανόνων και συμφωνιών.
Η Αθήνα απαντά με θεσμική ψυχραιμία
Ο κ. Γεραπετρίτης τόνισε ότι η Ελλάδα διαθέτει πολλούς τρόπους αντίδρασης, όμως προτιμά να ενεργεί με σχέδιο. Η διατύπωση αυτή δείχνει τη γραμμή της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής απέναντι στην Τουρκία. Η Αθήνα δεν επιδιώκει την επιστροφή σε συνθήκες έντασης, αλλά δεν αποδέχεται και την υποβάθμιση ζητημάτων κυριαρχικών δικαιωμάτων σε επίπεδο πολιτικής ρητορικής.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο υπουργός Εξωτερικών χαρακτήρισε οπισθοδρόμηση μια πιθανή επιστροφή στην ένταση, μετά την προσπάθεια των τελευταίων ετών για επαναπροσδιορισμό των σχέσεων Ελλάδας και Τουρκίας. Υπενθύμισε ότι έχουν υπάρξει απτά αποτελέσματα, όπως η μείωση των παραβιάσεων του ελληνικού εναέριου χώρου και η μείωση των παράνομων μεταναστευτικών εισόδων στην Ελλάδα.
Ωστόσο, αναγνώρισε ότι η βασική διαφορά παραμένει. Πρόκειται για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών, με επίκεντρο την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ. Κατά τον ίδιο, χωρίς λύση σε αυτό το ζήτημα δεν μπορεί να υπάρξει μακροπρόθεσμη και βιώσιμη ειρήνη στην περιοχή.
Το διεθνές δίκαιο ως κόκκινη γραμμή
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά του κ. Γεραπετρίτη στο δίκαιο της θάλασσας. Ο υπουργός Εξωτερικών σημείωσε ότι η Τουρκία έχει επιλέξει να μην υπογράψει και να μην κυρώσει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, ωστόσο οι κρίσιμες διατάξεις της αποτελούν μέρος του διεθνούς δικαίου και δεσμεύουν ευρύτερα τη διεθνή έννομη τάξη.
Με τον τρόπο αυτό, η ελληνική πλευρά επιχειρεί να αποσυνδέσει τη συζήτηση από την τουρκική εσωτερική πολιτική και να τη μεταφέρει στο πεδίο της διεθνούς νομιμότητας. Η ουσία του μηνύματος είναι ότι κανένα εθνικό αφήγημα, καμία εσωτερική νομοθετική πράξη και καμία πολιτική διακήρυξη δεν μπορεί να υποκαταστήσει τους κανόνες που διέπουν τις θαλάσσιες ζώνες.
Η αναφορά στη «Γαλάζια Πατρίδα» αποκτά έτσι ειδικό βάρος. Για την Αθήνα, το συγκεκριμένο δόγμα δεν αντιμετωπίζεται ως απλή ρητορική, αλλά ως πλαίσιο που, εφόσον επιχειρηθεί να αποκτήσει θεσμική μορφή, θα πρέπει να κριθεί με βάση το διεθνές δίκαιο και όχι με βάση τους εσωτερικούς πολιτικούς συσχετισμούς της Τουρκίας.
Ανοιχτοί δίαυλοι χωρίς υποχώρηση στις αρχές
Παρά την αυστηρή τοποθέτηση, ο Γιώργος Γεραπετρίτης επέμεινε στην ανάγκη διατήρησης ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας με την Τουρκία. Ανέφερε ότι δεν υπάρχει ακόμη συμφωνία ως προς το πεδίο της συζήτησης για τις θαλάσσιες ζώνες, όμως η επικοινωνία παραμένει αναγκαία.
Η φράση του ότι το όραμά του είναι «μια γειτονιά ειρήνης και ηρεμίας» συμπυκνώνει τη βασική επιδίωξη της ελληνικής διπλωματίας. Η Ελλάδα θέλει σταθερότητα, συνεργασία και ειρήνη, χωρίς όμως να αποδέχεται μονομερείς ερμηνείες ή κινήσεις που θίγουν το πλαίσιο του διεθνούς δικαίου.
Ο υπουργός Εξωτερικών άνοιξε επίσης το κάδρο πέρα από την Τουρκία, αναφερόμενος στη Λιβύη και στα Δυτικά Βαλκάνια. Επισήμανε ότι η Ελλάδα έχει αναπτύξει λειτουργικές σχέσεις και με τις δύο πλευρές της Λιβύης, ενώ συμμετέχει ενεργά στη συζήτηση για την ευρωπαϊκή πορεία των Δυτικών Βαλκανίων. Το μήνυμα είναι ότι η Αθήνα επιδιώκει ρόλο σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο και στην ευρύτερη περιοχή.