Ριζικές ανατροπές στον τρόπο διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών αναμένεται να επιφέρει το επόμενο διάστημα η επίσημη ενεργοποίηση του νέου ευρωπαϊκού πλαισίου, επηρεάζοντας άμεσα τα κράτη της πρώτης γραμμής.
Από τις 12 Ιουνίου τίθεται σταδιακά σε εφαρμογή το νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, φέρνοντας σαρωτικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση και ιδιαίτερα χώρες όπως η Ελλάδα, θα διαχειρίζονται τις παράτυπες αφίξεις. Το νέο πλαίσιο βασίζεται σε δύο κεντρικούς άξονες: τον υποχρεωτικό προέλεγχο (screening) όλων όσοι εισέρχονται παράτυπα και την επιτάχυνση των διαδικασιών ασύλου μέσω fast-track συνοριακών διαδικασιών με αυστηρά χρονοδιαγράμματα.
Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, χαρακτήρισε το νέο πλαίσιο ως ένα αναγκαίο εργαλείο προστασίας των ευρωπαϊκών συνόρων, δίνοντας έμφαση στον ξεκάθαρο διαχωρισμό προσφύγων και παράνομων μεταναστών. Μιλώντας μάλιστα στη Βουλή, στην Αθήνα, με αφορμή την πρόσφατη αυξημένη πίεση και τις 600 αφίξεις που καταγράφηκαν μέσα σε μία ημέρα στην Κρήτη, ο υπουργός έστειλε ένα ιδιαίτερα αυστηρό μήνυμα προειδοποιώντας για τη λήψη εξαιρετικά σκληρών μέτρων αν αυτή η κατάσταση γίνει ο κανόνας. Ο κ. Πλεύρης ξεκαθάρισε ότι όσοι έχουν πιθανότητες να λάβουν άσυλο θα μεταφέρονται σε ανοιχτές δομές, ενώ οι υπόλοιποι θα παραμένουν σε κλειστές δομές υπό κράτηση, με την εξέταση του αιτήματός τους να ολοκληρώνεται εντός 12 εβδομάδων.
Ο υποχρεωτικός προέλεγχος και ο ψηφιακός πυρήνας του Eurodac
Το πρώτο μεγάλο κεφάλαιο της μεταρρύθμισης αφορά το υποχρεωτικό screening στα σύνορα πριν θεωρηθεί ότι οι νεοεισερχόμενοι έχουν περάσει στην ευρωπαϊκή επικράτεια. Στο στάδιο αυτό θα πραγματοποιείται εξακρίβωση ταυτότητας, λήψη βιομετρικών δεδομένων, έλεγχος ασφαλείας και υγειονομικός έλεγχος. Κεντρικό ρόλο αποκτά το νέο Eurodac, το οποίο επεκτείνεται σημαντικά για την ενισχυμένη παρακολούθηση των μετακινήσεων εντός της ΕΕ.
Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο Διοικητής της Ελληνικής Υπηρεσίας Ασύλου, Μάριος Καλέας, επεσήμανε ότι η χώρα μας βρίσκεται σε σαφώς καλύτερη επιχειρησιακή ετοιμότητα σε σχέση με το παρελθόν. Σημείωσε ότι το νέο screening «κουμπώνει» πάνω σε υπάρχουσες ψηφιακές υποδομές, ωστόσο αναγνώρισε ότι η πλήρης εφαρμογή του συστήματος αποτελεί μια σύνθετη διαδικασία που απαιτεί επιπλέον προσωπικό και τη στενή συνεργασία της Αστυνομίας, του Λιμενικού, του Frontex και του EUAA. Κατά τον ίδιο, η πραγματική πρόκληση είναι η ταχύτητα και η αξιοπιστία, ώστε το κράτος να γνωρίζει μέσα σε λίγες ημέρες το προφίλ όσων εισέρχονται.
Η πρόκληση της αλληλεγγύης και οι ανησυχίες των νομικών
Το δεύτερο σκέλος αφορά τη «γρήγορη πρώτη κρίση» για τις αιτήσεις ασύλου που θεωρούνται προδήλως αβάσιμες, οι οποίες θα τελεσιδικούν εντός 12 εβδομάδων. Αν και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων εκφράζουν έντονες ανησυχίες μήπως η πίεση του χρόνου οδηγήσει σε βιαστικές ή τυποποιημένες απορρίψεις, ο κ. Καλέας ξεκαθάρισε ότι κάθε αίτηση θα εξακολουθεί να εξετάζεται ατομικά με βάση το διεθνές δίκαιο, διατηρώντας δικλείδες όπως η νομική συνδρομή και ο δικαστικός έλεγχος.
Σχετικά με τη χρήση των ευαίσθητων βιομετρικών δεδομένων, ο κ. Καλέας υπογράμμισε ότι η πρόσβαση είναι αυστηρά διαβαθμισμένη και προστατευμένη. Παράλληλα, αναφερόμενος στη γεωγραφική θέση χωρών όπως η Ελλάδα, η Κύπρος, η Μάλτα, η Ιταλία και η Ισπανία, υπήρξε ρεαλιστής τονίζοντας ότι θα συνεχίσουν να δέχονται τη μεγαλύτερη πίεση. Το μεγάλο στοίχημα για την Ευρώπη παραμένει το αν οι υπόλοιπες χώρες θα επιδείξουν έμπρακτη αλληλεγγύη μέσω μετεγκαταστάσεων, με το νέο Σύμφωνο να αποτελεί σε κάθε περίπτωση ένα πιο σταθερό και προβλέψιμο πλαίσιο για το μέλλον.