Όσο τα κόμματα αποσαφηνίζουν τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες θα συμμετείχαν σε μια κυβέρνηση συνεργασίας, τόσο απομακρύνεται η πιθανότητα σχηματισμού της. Η συζήτηση για την επόμενη ημέρα των εκλογών αποκαλύπτει ένα πολιτικό παράδοξο. Υπάρχουν υποψήφιοι πρωθυπουργοί, προγράμματα διακυβέρνησης και προσκλήσεις συνεννόησης, αλλά απουσιάζουν οι διαθέσιμοι εταίροι. Εφόσον οι σημερινοί αποκλεισμοί παραμείνουν αμετακίνητοι, μια κάλπη χωρίς αυτοδυναμία κινδυνεύει να αποτελέσει απλώς τον προθάλαμο της επόμενης.
Τσίπρας: Πρώτα η πρωτιά, μετά η αναζήτηση συμμάχων
Η χθεσινή συνέντευξη Τύπου του Αλέξη Τσίπρα στη Θεσσαλονίκη ανέδειξε αυτή την αντίφαση. Ο πρώην πρωθυπουργός συνέδεσε την προσπάθεια συγκρότησης κυβέρνησης με την εξασφάλιση της πρώτης διερευνητικής εντολής, δηλώνοντας ότι τότε θα εξαντλήσει τις δυνατότητες συνεργασίας στη βάση προγράμματος αλλαγής πολιτικής. Παράλληλα, αντιμετώπισε ως αποδεκτό ενδεχόμενο τις δεύτερες εκλογές. Η ακριβής διατύπωσή του αφορά, επομένως, την πρωτιά ως αφετηρία της κυβερνητικής του πρωτοβουλίας αποκλείοντας έτσι το σενάριο της κυβέρνησης ηττημένων.
Η πόρτα του ΠΑΣΟΚ παραμένει κλειστή
Το ερώτημα είναι σε ποιους θα απευθυνθεί με πιθανότητες θετικής απάντησης. Το ΠΑΣΟΚ διεκδικεί κυβέρνηση με δικό του κορμό και εκλογική πρωτιά, απορρίπτοντας τον ρόλο συμπληρώματος άλλου πολιτικού σχεδίου. Όσο αυτή η γραμμή παραμένει, μια πρόσκληση Τσίπρα προσκρούει στη στρατηγική Ανδρουλάκη. Και η σημερινή επίθεση της Χαριλάου Τρικούπη στον πρώην πρωθυπουργό για την αλλαγή στάσης του στις συνεργασίες επιβεβαιώνει πόσο απέχει η προεκλογική αντιπαράθεση από μια προγραμματική προσέγγιση.
Η πραγματική μάχη είναι για την ηγεμονία στην Κεντροαριστερά
Πίσω από τις διαφωνίες βρίσκεται η μάχη για την ηγεσία της Κεντροαριστεράς. Εάν το ΠΑΣΟΚ αποδεχόταν κυβέρνηση υπό τον Τσίπρα, θα αναγνώριζε την πρωτοκαθεδρία του ανταγωνιστή του στον χώρο. Εάν εκείνος δεχόταν αντίστοιχο ρόλο υπό τον Ανδρουλάκη, θα έπρεπε να εξηγήσει τη μετατόπιση από τη διεκδίκηση της πρώτης θέσης. Το πρόβλημα, συνεπώς, αφορά και την πολιτική επιβίωση των στρατηγικών που σήμερα υπηρετούν οι δύο πλευρές.
ΚΚΕ, Πλεύση και ΣΥΡΙΖΑ δεν λύνουν την εξίσωση
Οι υπόλοιπες επιλογές δεν προσφέρουν προφανή διέξοδο. Το ΚΚΕ δεν αποτελεί διαθέσιμο εταίρο για μια τέτοια κυβέρνηση. Η σύγκρουση με τη Ζωή Κωνσταντοπούλου καθιστά εξαιρετικά δύσκολη μια συνεννόηση με την Πλεύση Ελευθερίας. Ο ΣΥΡΙΖΑ, ακόμη και εφόσον εξασφαλίσει κοινοβουλευτική παρουσία, δεν μπορεί να θεωρείται εκ των προτέρων επαρκής αριθμητικός σύμμαχος. Στη μέτρηση της Interview που δημοσιοποιήθηκε στις αρχές Σεπτεμβρίου καταγραφόταν στο 2,8% της εκτίμησης αποτελέσματος και στην χθεσινή δημοσκόπηση της GPO στο 1,3% . Προσέγγιση κομμάτων στα δεξιά της ΝΔ, εξάλλου, θα ερχόταν σε ευθεία αντίφαση με το προοδευτικό πλαίσιο της πρότασης Τσίπρα.
Το σενάριο Ανδρουλάκη και το εμπόδιο της πρωτιάς
Αν πρώτο αναδεικνυόταν το ΠΑΣΟΚ, θα υπήρχε θεωρητικά μεγαλύτερο περιθώριο πρωτοβουλιών προς το κόμμα Τσίπρα και τον ΣΥΡΙΖΑ, χωρίς αυτό να προεξοφλεί συμφωνία ή επαρκείς έδρες αφού ο κύριος Τσίπρας επιθυμεί να είναι αυτός ο βασικός κορμός μιας κυβέρνησης συνεργασίας. Το μεγαλύτερο εμπόδιο όμως προηγείται. Είναι η ίδια η πρωτιά. Η χθεσινή δημοσκόπηση της GPO τοποθετεί το ΠΑΣΟΚ τρίτο, πίσω από τη ΝΔ και την ΕΛΑΣ. Η κυβερνητική του προοπτική προϋποθέτει, επομένως, σημαντική ανατροπή των σημερινών συσχετισμών.
Νέα Δημοκρατία: Ο μοναδικός πιθανός εταίρος λέει ήδη «όχι»
Ανάλογο αδιέξοδο διαγράφεται για τη Νέα Δημοκρατία. Ο Παύλος Μαρινάκης, μιλώντας στην εκπομπή «Στο Κέντρο», στον Γιώργο Κουβαρά, προσδιόρισε το ΠΑΣΟΚ ως τη μοναδική δύναμη με την οποία θα μπορούσε να συζητηθεί συνεργασία. Ταυτόχρονα, όμως, υπενθύμισε τη συνεδριακή απόφαση που αποκλείει συγκυβέρνηση με τη ΝΔ, αμφισβητώντας πώς θα μπορούσε το ΠΑΣΟΚ του Νίκου Ανδρουλάκη να αλλάξει στάση. Η μόνη πόρτα που αναγνωρίζει η κυβέρνηση παραμένει κλειστή από την άλλη πλευρά.
Το αδιέξοδο γίνεται επιχείρημα υπέρ της αυτοδυναμίας
Η εικόνα αυτή ενισχύει πολιτικά το επιχείρημα Μητσοτάκη υπέρ της αυτοδυναμίας. Όσο οι αντίπαλοί του δεν παρουσιάζουν μια πειστική, κοινά αποδεκτή εναλλακτική πλειοψηφία, τόσο ευκολότερα το Μέγαρο Μαξίμου μεταφέρει τη συζήτηση από την κυβερνητική φθορά στο ερώτημα ποιος μπορεί τελικά να κυβερνήσει. Αυτό, βεβαίως, δεν εξασφαλίζει ούτε τις ψήφους ούτε τις έδρες που απαιτούνται.
Ή αλλάζουν οι αριθμοί ή αλλάζουν οι κόκκινες γραμμές
Με αμετάβλητες τις σημερινές δεσμεύσεις, απομένουν πρακτικά δύο δρόμοι: αυτοδύναμη κυβέρνηση από την πρώτη αναμέτρηση ή αποτυχία συνεννόησης και νέα προσφυγή στις κάλπες. Οι δεύτερες εκλογές, ωστόσο, δεν αποτελούν αυτόματη λύση. Μπορούν να μεταβάλουν τους συσχετισμούς, μπορούν όμως και να αναπαραγάγουν το αδιέξοδο. Για να προκύψει κυβέρνηση, θα πρέπει τελικά να αλλάξουν είτε οι αριθμοί είτε οι πολιτικές αποφάσεις. Διαφορετικά, οι πολίτες θα καλούνται να λύσουν ξανά και ξανά στην κάλπη αυτό που τα κόμματα αρνούνται να διαπραγματευθούν μεταξύ τους.