Την ανάγκη να διατηρεί η χώρα επαρκή δημοσιονομικό χώρο για παρεμβάσεις σε περίπτωση νέων κρίσεων υπογραμμίζει το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο (ΕΔΣ), στη Φθινοπωρινή Έκθεσή του για τις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας.
Παρά την πρόοδο των τελευταίων ετών, χρόνιες αδυναμίες εξακολουθούν να περιορίζουν τις αντοχές της, ενώ η άνοδος του ενεργειακού κόστους επαναφέρει τον κίνδυνο επίμονου πληθωρισμού.
Χαμηλή παραγωγικότητα και κατά κεφαλήν ΑΕΠ, περιορισμένη ιδιωτική αποταμίευση, ελλειμματικό εξωτερικό ισοζύγιο, επενδυτική υστέρηση και διαρθρωτική ανεργία συνθέτουν 5 βασικά μέτωπα που αναδεικνύονται στην έκθεση.
Την ίδια στιγμή, το υψηλό δημόσιο χρέος και οι αυξημένες ανάγκες για αμυντικές δαπάνες καθιστούν ακόμη πιο απαιτητική τη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών.
Χαμηλή παραγωγικότητα και κατά κεφαλήν ΑΕΠ
Η διατήρηση της αναπτυξιακής δυναμικής αποτελεί, σύμφωνα με το ΕΔΣ, τη βασική μακροοικονομική πρόκληση, μετά την ολοκλήρωση της ανάκαμψης από την κρίση της προηγούμενης δεκαετίας και ενόψει της λήξης της χρηματοδότησης μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης.
Η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από χαμηλή παραγωγικότητα της εργασίας και χαμηλό κατά κεφαλήν ΑΕΠ. Το Συμβούλιο δίνει έμφαση στην αύξηση της παραγωγικότητας, στην υιοθέτηση υφιστάμενων τεχνολογιών και στην προώθηση διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, ώστε η ανάπτυξη να αποκτήσει μεγαλύτερη διάρκεια.
Περιορισμένη ιδιωτική αποταμίευση
Η χαμηλή ιδιωτική αποταμίευση παραμένει μία από τις χρόνιες αδυναμίες που επισημαίνει η έκθεση. Πρόκειται για ένα ακόμη ανοιχτό μέτωπο σε μια περίοδο κατά την οποία οι πληθωριστικές πιέσεις επιβαρύνουν τα πραγματικά εισοδήματα και αυξάνουν το κόστος διαβίωσης.
Το ΕΔΣ τονίζει ότι η διαφύλαξη των αποτελεσμάτων των τελευταίων ετών πρέπει να συνδυάζεται με την ετοιμότητα αντιμετώπισης νέων πιέσεων, ιδιαίτερα όταν αυτές προέρχονται από το διεθνές περιβάλλον.
Εξωτερικό έλλειμμα
Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παραμένει ελλειμματικό, παρά τη βελτίωση του ισοζυγίου αγαθών και υπηρεσιών κατά περίπου 2,4 δισ. ευρώ, την οποία καταγράφει η έκθεση.
Η πρόοδος, επομένως, δεν έχει εξαλείψει τη συγκεκριμένη μακροοικονομική ανισορροπία. Παράλληλα, οι γεωπολιτικοί κλυδωνισμοί στις τιμές του πετρελαίου επιβαρύνουν την οικονομική δραστηριότητα και ενισχύουν την πίεση στο κόστος διαβίωσης.
Επενδυτική υστέρηση
Οι επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ εξακολουθούν να υπολείπονται του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για το Δημοσιονομικό Συμβούλιο, κρίσιμο ζητούμενο των επόμενων ετών είναι να διατηρηθεί η επενδυτική δυναμική μετά τη λήξη των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Στο πλαίσιο αυτό, η δημοσιονομική σταθερότητα συνδέεται με την εμπιστοσύνη στη χώρα, τη συγκράτηση του κόστους δανεισμού και την ενίσχυση τόσο των εγχώριων όσο και των ξένων επενδύσεων.
Ανεργία πάνω από τον μ.ο. της Ευρωζώνης
Παρότι η ανεργία μειώνεται, παραμένει υψηλότερη από τον μέσο όρο της ευρωζώνης. Η έκθεση αποδίδει αυτή την απόκλιση σε διαρθρωτικούς παράγοντες, αναδεικνύοντας ότι η βελτίωση των μεγεθών δεν έχει ακόμη εξαλείψει τις αδυναμίες της αγοράς εργασίας.
Η αντιμετώπισή τους εντάσσεται στο ευρύτερο στοίχημα για μια οικονομία με υψηλότερη παραγωγικότητα και διατηρήσιμη μακροχρόνια ανάπτυξη.
Επίμονος πληθωρισμός λόγω ενέργειας
Ιδιαίτερη προειδοποίηση διατυπώνεται για τις πληθωριστικές πιέσεις, οι οποίες επανήλθαν το 2026, κυρίως λόγω της ενέργειας. Το ΕΔΣ επισημαίνει τον κίνδυνο η διατήρηση υψηλών ενεργειακών τιμών να επηρεάσει ευρύτερα την οικονομία.
«Αν οι τιμές της ενέργειας παραμείνουν υψηλές, ο κίνδυνος είναι το κόστος να μετακυλιστεί ευρύτερα στις τιμές και να οδηγήσει σε έναν επίμονο πληθωρισμό», αναφέρει.
Δημοσιονομικός «κουμπαράς» για τις δύσκολες στιγμές
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το Συμβούλιο ζητά να διατηρούνται περιθώρια παρέμβασης, χωρίς να τίθενται σε κίνδυνο η δημοσιονομική σταθερότητα και η βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους. Η ανάγκη ενίσχυσης των αμυντικών δαπανών προσθέτει νέες απαιτήσεις στο δημοσιονομικό πλαίσιο.
Βασική προϋπόθεση, σύμφωνα με την έκθεση, είναι η συγκράτηση της αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών εντός των προβλεπόμενων ορίων. Στόχος είναι να διαφυλαχθούν η εμπιστοσύνη και η αναπτυξιακή δυναμική, αλλά και να υπάρχει δυνατότητα αποτελεσματικής στήριξης των πιο ευάλωτων νοικοκυριών και επιχειρήσεων όταν χρειαστεί.
Οι κρίσεις απαιτούν και ευρωπαϊκή απάντηση
Το ΕΔΣ υπενθυμίζει ότι οι διαδοχικές υγειονομικές, ενεργειακές και γεωπολιτικές κρίσεις ανέδειξαν την ανάγκη συντονισμένης ευρωπαϊκής απόκρισης. Ως χαρακτηριστικά παραδείγματα αναφέρει την ενεργοποίηση της γενικής ρήτρας διαφυγής και τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Οι δυσκολίες εξισορρόπησης των δημοσιονομικών στόχων και των κοινωνικών αναγκών καταγράφονται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως δείχνει η απόρριψη του προσχεδίου προϋπολογισμού του 2027 από τη γαλλική Εθνοσυνέλευση, σε κλίμα κοινωνικών αντιδράσεων.
Για την Ελλάδα, το ζητούμενο που θέτει το Συμβούλιο είναι διπλό: να μετατραπεί η ανθεκτικότητα των τελευταίων ετών σε διατηρήσιμη ανάπτυξη και, ταυτόχρονα, να διασφαλιστούν τα δημοσιονομικά περιθώρια για την αντιμετώπιση της επόμενης κρίσης.
