Στην τελική ευθεία μπαίνει η διαμόρφωση του οικονομικού πακέτου που θα παρουσιάσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης στη ΔΕΘ, με το Μέγαρο Μαξίμου και το οικονομικό επιτελείο να επιχειρούν μέχρι την τελευταία στιγμή να αξιοποιήσουν κάθε διαθέσιμο ευρώ δημοσιονομικού χώρου.
Η κεντρική φιλοσοφία είναι πλέον εμφανής, αντί για ένα εντυπωσιακό μέτρο που θα αφορά περιορισμένο αριθμό πολιτών, η κυβέρνηση επιδιώκει να απλώσει τις παρεμβάσεις σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο τμήμα της κοινωνίας, με ιδιαίτερο βάρος στη μεσαία τάξη.
Δημόσιοι υπάλληλοι, συνταξιούχοι, οικογένειες με παιδιά, τρίτεκνοι, ελεύθεροι επαγγελματίες, μικρομεσαίοι, αγρότες και νέοι που αντιμετωπίζουν το στεγαστικό πρόβλημα βρίσκονται στον βασικό χάρτη των παρεμβάσεων.
Ταυτόχρονα, όμως, χρειάζεται μία κρίσιμη διάκριση, άλλο είναι το συνολικό οικονομικό αποτύπωμα των μέτρων και άλλο το πραγματικά νέο δημοσιονομικό χρήμα. Μέρος του πακέτου αφορά ήδη ψηφισμένες ή προγραμματισμένες παρεμβάσεις, ενώ ο πρόσθετος δημοσιονομικός χώρος είναι αυτός που θα καθορίσει τελικά πόσο μακριά μπορεί να πάει η κυβέρνηση στις νέες εξαγγελίες.
Δημόσιοι υπάλληλοι: Νέα αύξηση και το σενάριο του «μισού 13ου»
Στους βασικούς αποδέκτες του πακέτου μπαίνουν πλέον και οι δημόσιοι υπάλληλοι. Το πρώτο δεδομένο είναι η νέα οριζόντια αύξηση στους βασικούς μισθούς του Δημοσίου από τον Απρίλιο του 2027, μέσω της σύνδεσής τους με την αύξηση του κατώτατου μισθού.
Τον Απρίλιο του 2026, όταν ο κατώτατος μισθός αυξήθηκε από τα 880 στα 920 ευρώ, οι βασικοί μισθοί στο Δημόσιο αυξήθηκαν κατά 40 ευρώ μικτά τον μήνα. Εφόσον το 2027 ο κατώτατος κινηθεί τελικά προς τα 970-980 ευρώ, όπως προβλέπουν τα βασικά σενάρια, προκύπτει αντίστοιχα νέα αύξηση της τάξης των 50-60 ευρώ μικτά στους βασικούς μισθούς.
Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο, πολύ πιο πολιτικά ενδιαφέρον σενάριο. Στις τελευταίες συζητήσεις έχει επανέλθει η ιδέα μιας πρόσθετης ενίσχυσης των δημοσίων υπαλλήλων, η οποία περιγράφεται ως ένα είδος «μισού 13ου μισθού».
Δεν πρόκειται αυτή τη στιγμή για κλειδωμένη εξαγγελία και χρειάζεται προσοχή: η πλήρης επιστροφή 13ου και 14ου μισθού έχει πολύ μεγάλο μόνιμο δημοσιονομικό κόστος και δεν αποτελεί το βασικό κυβερνητικό σενάριο. Εάν τελικά υπάρξει κίνηση, πιθανότερη θεωρείται μια μερική ή σταδιακή εισοδηματική ενίσχυση. Οι δημόσιοι υπάλληλοι μπορούν παράλληλα να έχουν πρόσθετο όφελος από τις οριζόντιες φορολογικές παρεμβάσεις για τους μισθωτούς.
Συνταξιούχοι: Τρεις διαφορετικές παρεμβάσεις
Οι συνταξιούχοι αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες ομάδες στις οποίες στοχεύει το πακέτο. Στο τραπέζι βρίσκεται η ενίσχυση της μόνιμης ετήσιας οικονομικής στήριξης που καταβάλλεται τον Νοέμβριο, με τα σενάρια να ανεβάζουν το ποσό σημαντικά υψηλότερα.
Παράλληλα προχωρεί η αντιμετώπιση της προσωπικής διαφοράς, ώστε περισσότεροι συνταξιούχοι να μπορούν να παίρνουν ολόκληρη την ετήσια αύξηση, ενώ εξετάζονται διορθώσεις και στην Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων.
Έτσι, για έναν συνταξιούχο μπορεί να λειτουργήσουν σωρευτικά τρεις παρεμβάσεις: ετήσια αύξηση σύνταξης, περιορισμός ή κατάργηση της επίπτωσης της προσωπικής διαφοράς και πρόσθετη οικονομική ενίσχυση.
Οικογένειες με παιδιά: Το δημογραφικό μπαίνει στο κέντρο
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στις οικογένειες με παιδιά. Στα σενάρια περιλαμβάνονται ενίσχυση του επιδόματος παιδιού Α21, μεγαλύτερη φορολογική ελάφρυνση ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών, παρεμβάσεις για βρεφονηπιακούς σταθμούς και πρόσθετη στεγαστική υποστήριξη νέων οικογενειών.
Η λογική είναι να αυξάνεται το όφελος όσο μεγαλώνει η οικογένεια, συνδέοντας τη φορολογική πολιτική με το δημογραφικό.
Τρίτεκνοι: Ένα από τα «κρυφά χαρτιά»
Μία από τις πληροφορίες που έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον αφορά τους τρίτεκνους. Εξετάζεται ουσιαστική διεύρυνση των δικαιωμάτων τους προς εκείνα που απολαμβάνουν οι πολύτεκνες οικογένειες, με πρόσβαση σε περισσότερες φορολογικές, κοινωνικές και άλλες διευκολύνσεις.
Το ακριβές εύρος της εξίσωσης μένει να φανεί στην ομιλία του πρωθυπουργού, όμως οι τρίτεκνοι εμφανίζονται ως μία από τις ομάδες που το Μαξίμου θέλει να σηματοδοτήσει ότι κερδίζουν από τη νέα πολιτική για το δημογραφικό.
Ελεύθεροι επαγγελματίες: Αλλαγές στο τεκμαρτό
Μεγάλο πολιτικό ενδιαφέρον έχει το μέτωπο των ελεύθερων επαγγελματιών, καθώς η τεκμαρτή φορολόγηση έχει προκαλέσει σημαντικές αντιδράσεις.
Η πλήρης κατάργηση του συστήματος δεν εμφανίζεται ως το επικρατέστερο σενάριο. Αντίθετα, εξετάζονται ουσιαστικές διορθώσεις και ένας μηχανισμός επιβράβευσης της φορολογικής συνέπειας.
Η λογική είναι ότι ένας επαγγελματίας με πλήρως καταγεγραμμένη δραστηριότητα μέσω POS, myDATA και ηλεκτρονικών συναλλαγών θα μπορεί να έχει ευνοϊκότερη φορολογική μεταχείριση και μικρότερη εξάρτηση από το τεκμαρτό εισόδημα. Στο τραπέζι βρίσκεται παράλληλα και νέα μείωση της προκαταβολής φόρου.
Μικρομεσαίες επιχειρήσεις: Προκαταβολή φόρου, τέλος επιτηδεύματος και εισφορές
Για τις επιχειρήσεις εξετάζεται ένα τριπλό πακέτο.
Πρώτον, περαιτέρω μείωση της προκαταβολής φόρου.
Δεύτερον, οριστική κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος και για τις κατηγορίες στις οποίες εξακολουθεί να εφαρμόζεται.
Τρίτον, νέα μείωση των ασφαλιστικών εισφορών.
Στον ευρύτερο κυβερνητικό σχεδιασμό παραμένει και η περαιτέρω μείωση του εταιρικού φόρου, αν και λόγω του σημαντικού δημοσιονομικού κόστους είναι πιθανότερο να παρουσιαστεί ως μέρος του οδικού χάρτη της επόμενης περιόδου και όχι ως άμεσο μέτρο ολόκληρο από την 1η Ιανουαρίου 2027.
Αγρότες: Η δεύτερη πιθανή έκπληξη
Οι αγρότες φαίνεται ότι μπαίνουν επίσης στο τελευταίο πακέτο των παρεμβάσεων.
Οι πληροφορίες συγκλίνουν προς ειδική φορολογική ελάφρυνση, χωρίς ακόμη να έχει αποσαφηνιστεί ο ακριβής μηχανισμός.
Πρόκειται για παρέμβαση με ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς η κυβέρνηση θέλει να αποκαταστήσει μέρος της σχέσης της με τον αγροτικό κόσμο μετά τις κινητοποιήσεις και την πίεση από το αυξημένο κόστος παραγωγής.
Επομένως το αγροτικό μέτρο παραμένει ένα από τα σημεία στα οποία μπορεί να κρύβεται έκπληξη της τελευταίας στιγμής.
Κατώτατος μισθός: Προς τα 970-980 ευρώ
Ο κυβερνητικός στόχος των 950 ευρώ για τον κατώτατο μισθό το 2027 φαίνεται πλέον περισσότερο ως κατώφλι παρά ως τελικός αριθμός.
Τα βασικά σενάρια ανεβάζουν τον κατώτατο στην περιοχή των 970-980 ευρώ, ενώ η τελική απόφαση θα εξαρτηθεί από την πορεία της οικονομίας και τη διαδικασία καθορισμού του νέου μισθού.
Η σημασία του αριθμού είναι διπλή: αφορά άμεσα εκατοντάδες χιλιάδες εργαζομένους του ιδιωτικού τομέα και ταυτόχρονα επηρεάζει τις οριζόντιες αυξήσεις των βασικών μισθών στο Δημόσιο.
Στέγη: Νέα χρηματοδοτικά εργαλεία
Το στεγαστικό παραμένει μία από τις μεγαλύτερες κοινωνικές πιέσεις και το Μαξίμου αναζητεί πρόσθετες παρεμβάσεις.
Μεταξύ των σεναρίων βρίσκεται νέο χρηματοδοτικό εργαλείο με χαμηλότοκα δάνεια για αγορά κατοικίας, κυρίως για νέους και νέες οικογένειες.
Παράλληλα εξετάζονται πρόσθετα φορολογικά κίνητρα για να επιστρέψουν κλειστά ακίνητα στη μακροχρόνια μίσθωση, καθώς και παρεμβάσεις που θα αυξήσουν την προσφορά κατοικιών.
Ακρίβεια και ενέργεια: Το δύσκολο μέτωπο
Η ακρίβεια παραμένει η μεγάλη πολιτική αδυναμία της κυβέρνησης και για αυτό αναζητούνται μέτρα που να έχουν άμεσο αντίκτυπο στο διαθέσιμο εισόδημα.
Εξετάζεται ενίσχυση του επιδόματος θέρμανσης και διατήρηση δημοσιονομικής εφεδρείας για ενδεχόμενη παρέμβαση στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας εφόσον υπάρξει νέα έξαρση.
Στα τρόφιμα η κυβέρνηση επιχειρεί παράλληλα να διευρύνει τις συμφωνίες με την αγορά για μειώσεις τιμών σε περισσότερους κωδικούς προϊόντων.
Φορολογική συνέπεια: Να ανταμείβεται αυτός που πληρώνει
Ένα ακόμη στοιχείο της νέας φιλοσοφίας είναι η επιβράβευση των συνεπών φορολογουμένων.
Η κυβέρνηση εξετάζει εργαλεία ώστε πολίτες και επιχειρήσεις που δηλώνουν ηλεκτρονικά τις συναλλαγές τους και εκπληρώνουν σταθερά τις φορολογικές τους υποχρεώσεις να αποκτούν συγκεκριμένα φορολογικά οφέλη.
Ειδικά για τους ελεύθερους επαγγελματίες αυτό μπορεί να συνδεθεί άμεσα με τη μεταρρύθμιση της τεκμαρτής φορολόγησης.
Ιδιωτικό χρέος: Ρυθμίσεις για νοικοκυριά και μικρομεσαίους
Στην ευρύτερη οικονομική ατζέντα περιλαμβάνονται και παρεμβάσεις για το ιδιωτικό χρέος.
Εξετάζονται βελτιώσεις στον εξωδικαστικό μηχανισμό, διευκόλυνση ρυθμίσεων και αλλαγές που θα επιτρέπουν σε περισσότερα νοικοκυριά και μικρομεσαίους να διαχειρίζονται ληξιπρόθεσμες οφειλές χωρίς να αποκλείονται από την οικονομική δραστηριότητα.
Ποιοι είναι τελικά οι κερδισμένοι
Η μεγάλη ομπρέλα του πακέτου είναι η μεσαία τάξη, αλλά μέσα σε αυτήν υπάρχουν σαφείς ομάδες-στόχοι:
- · Δημόσιοι υπάλληλοι, με νέα οριζόντια αύξηση και πιθανή πρόσθετη ενίσχυση.
- · Συνταξιούχοι, με αυξήσεις, προσωπική διαφορά και ετήσια οικονομική ενίσχυση.
- · Οικογένειες με παιδιά και ιδιαίτερα τρίτεκνοι, μέσω φορολογίας, επιδομάτων και κοινωνικών παροχών.
- · Ελεύθεροι επαγγελματίες και μικρομεσαίοι, μέσω διορθώσεων στο τεκμαρτό, προκαταβολής φόρου και εισφορών.
- · Αγρότες, για τους οποίους αναμένεται ειδική παρέμβαση.
- · Μισθωτοί, μέσω του νέου κατώτατου και των φορολογικών αλλαγών.
- · Νέοι και νέες οικογένειες, κυρίως μέσω του στεγαστικού.
Τα τέσσερα «κρυφά χαρτιά» μέχρι την ομιλία
Το μεγαλύτερο μέρος του πακέτου έχει πλέον αρχίσει να διαμορφώνεται. Αυτό που δεν έχει κλείσει είναι το μέγεθος ορισμένων παρεμβάσεων.
Τέσσερα μέτωπα χρειάζονται παρακολούθηση μέχρι την τελευταία στιγμή:
- · Πρώτον, εάν θα ανακοινωθεί πράγματι πρόσθετη ενίσχυση των δημοσίων υπαλλήλων που θα μπορεί πολιτικά να παρουσιαστεί ως «μισός 13ος μισθός».
- · Δεύτερον, ποια ακριβώς φορολογική ελάφρυνση θα δοθεί στους αγρότες.
- · Τρίτον, πόσο βαθιά θα φτάσουν οι αλλαγές στο τεκμαρτό των ελεύθερων επαγγελματιών.
- · Τέταρτον, ποιο θα είναι το νέο στεγαστικό εργαλείο και ποιοι θα μπορούν να το χρησιμοποιήσουν.
Αυτά είναι τα σημεία όπου μπορεί να βρίσκεται η πραγματική έκπληξη της ΔΕΘ.
Πακέτο σε δύο χρόνους
Η φετινή ΔΕΘ δεν σχεδιάζεται μόνο ως παρουσίαση μέτρων για το 2027. Το Μέγαρο Μαξίμου επιχειρεί να τη μετατρέψει σε αφετηρία ενός συνολικότερου οικονομικού σχεδίου μέχρι το 2030.
Ο πρώτος χρόνος αφορά όσα μπορούν να φανούν σχετικά γρήγορα στην τσέπη: συντάξεις, μισθοί, φοροελαφρύνσεις, ενισχύσεις οικογενειών και διορθώσεις για επαγγελματίες.
Ο δεύτερος αφορά τις δεσμεύσεις της επόμενης περιόδου: περαιτέρω μειώσεις φόρων και εισφορών, στέγη, επενδύσεις, παραγωγικότητα και αύξηση των εισοδημάτων.
Και αυτό είναι ίσως το βασικό πολιτικό μήνυμα που επιχειρεί να εκπέμψει η κυβέρνηση: όχι ένα μεγάλο προεκλογικό “δώρο”, αλλά πολλές διαφορετικές παρεμβάσεις που επιχειρούν να φτάσουν σε όσο το δυνατόν περισσότερες κοινωνικές ομάδες.
Το μεγάλο τεστ, βέβαια, θα είναι διαφορετικό, όχι πόσα μέτρα θα ανακοινωθούν στη ΔΕΘ, αλλά πόσα πραγματικά ευρώ θα δει κάθε νοικοκυριό στην τσέπη του.