Η ελληνική οικονομία μπορεί να εμφανίζει θετικούς μακροοικονομικούς δείκτες και υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα, όμως στο επίπεδο της πραγματικής αγοράς η εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη. Οι επιχειρήσεις λειτουργούν σε περιβάλλον αυξανόμενης πίεσης, όπου η καθυστέρηση πληρωμών δεν αποτελεί πλέον εξαίρεση αλλά καθημερινή πρακτική.
Το Βαρόμετρο Πρακτικών Β2Β Πληρωμών 2026 της Atradius αποτυπώνει με σαφήνεια αυτή την πραγματικότητα: σχεδόν οκτώ στις δέκα πληρωμές τιμολογίων μεταξύ επιχειρήσεων πραγματοποιούνται εκπρόθεσμα, ενώ οι δύο στις τρεις συναλλαγές γίνονται με πίστωση. Πίσω από αυτούς τους αριθμούς κρύβεται μια οικονομία που παλεύει να χρηματοδοτήσει τη λειτουργία της όχι με επαρκή κεφάλαια αλλά με συνεχή μετάθεση υποχρεώσεων.
Η ρευστότητα στερεύει
Η μειωμένη ρευστότητα αποτελεί τη βασική αιτία των καθυστερήσεων. Το 66% των επιχειρήσεων αποδίδει εκεί το πρόβλημα, ενώ ακολουθούν τραπεζικές καθυστερήσεις, εσωτερικές εγκρίσεις και προβλήματα στις ηλεκτρονικές πλατφόρμες πληρωμών.
Η εικόνα γίνεται πιο ανησυχητική καθώς περισσότερες από τις μισές επιχειρήσεις δηλώνουν ότι βλέπουν τα περιθώρια ρευστότητάς τους να συρρικνώνονται. Μία στις τέσσερις περιορίζει επενδύσεις, αρκετές δυσκολεύονται να εξυπηρετήσουν προμηθευτές και σημαντικό ποσοστό αντιμετωπίζει προβλήματα ακόμη και στη διαχείριση των ταμειακών ροών.
Πρόκειται για μια οικονομική αλυσίδα όπου η καθυστέρηση του ενός μετατρέπεται σε πρόβλημα του επόμενου.
Το φορολογικό βάρος και η προκαταβολή φόρου
Ωστόσο, η κρίση ρευστότητας δεν εξηγείται μόνο από τις διεθνείς συνθήκες ή τις αδυναμίες της αγοράς. Συνδέεται άμεσα και με τη δομή του ελληνικού φορολογικού συστήματος.
Οι επιχειρήσεις δεν καλούνται μόνο να πληρώσουν φόρο για τα κέρδη που έχουν ήδη πραγματοποιήσει. Υποχρεώνονται ταυτόχρονα σε προκαταβολή φόρου για την επόμενη χρήση, σε καταβολή Φόρου Προστιθέμενης Αξίας ανεξάρτητα από το αν έχουν εισπράξει τα τιμολόγιά τους, σε ασφαλιστικές εισφορές, δημοτικά τέλη και σειρά ακόμη σταθερών επιβαρύνσεων.
Εδώ ακριβώς γεννιέται ένα από τα βασικά παράδοξα της ελληνικής αγοράς: πολλές επιχειρήσεις φορολογούνται και επιβαρύνονται ταμειακά πριν καν εισπράξουν τα χρήματα από τις συναλλαγές τους.
Η προκαταβολή φόρου λειτουργεί ως μηχανισμός πρόωρης αφαίρεσης ρευστότητας από μια αγορά που ήδη στενάζει από τις καθυστερήσεις πληρωμών. Σε περιόδους αβεβαιότητας και υψηλού κόστους δανεισμού, αυτό μετατρέπεται σε πρόσθετη πίεση για μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις που συχνά χρηματοδοτούν την επιβίωσή τους από το ίδιο τους το ταμείο.
Ο φαύλος κύκλος μισθών και κατανάλωσης
Η πίεση όμως δεν σταματά στις επιχειρήσεις. Μεταφέρεται αναπόφευκτα και στην αγορά εργασίας.
Οι μισθοί δεν αυξάνονται αυτόματα με κυβερνητικές εξαγγελίες ή διοικητικές αποφάσεις. Αυξάνονται όταν υπάρχουν ανταγωνιστικές, παραγωγικές και κερδοφόρες επιχειρήσεις που μπορούν να δημιουργήσουν μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία.
Μια επιχείρηση που λειτουργεί με ασφυκτική ρευστότητα, καθυστερημένες εισπράξεις, υψηλό ενεργειακό κόστος και αυξημένες φορολογικές υποχρεώσεις δύσκολα μπορεί να σχεδιάσει γενναίες μισθολογικές αυξήσεις ή να επενδύσει σε ανθρώπινο δυναμικό.
Και εδώ εμφανίζεται ο δεύτερος φαύλος κύκλος της ελληνικής οικονομίας.
Χωρίς ανταγωνιστικές επιχειρήσεις, οι μισθοί παραμένουν χαμηλοί. Χωρίς ικανοποιητικούς μισθούς όμως – ιδιαίτερα σε συνθήκες έντονης ακρίβειας – περιορίζεται η κατανάλωση και αποδυναμώνεται η πελατειακή βάση των ίδιων των επιχειρήσεων.
Με απλά λόγια, η αγορά στερείται αυτό που χρειάζεται περισσότερο: πελάτες με πραγματική αγοραστική δύναμη.
Η ακρίβεια σε τρόφιμα, ενέργεια, στέγαση και υπηρεσίες λειτουργεί ως μόνιμος μηχανισμός διάβρωσης του διαθέσιμου εισοδήματος. Το αποτέλεσμα είναι ότι ακόμη και επιχειρήσεις με υγιή δραστηριότητα συναντούν όρια στη ζήτηση.
Η οικονομία της αναμονής
Το ελληνικό επιχειρηματικό περιβάλλον κινδυνεύει έτσι να εγκλωβιστεί σε μια «οικονομία της αναμονής». Οι επιχειρήσεις περιμένουν να πληρωθούν, αναβάλλουν επενδύσεις, συγκρατούν μισθολογικές αυξήσεις και λειτουργούν με αμυντική λογική.
Ταυτόχρονα οι εργαζόμενοι, πιεσμένοι από την ακρίβεια, περιορίζουν κατανάλωση και αγορές. Η αγορά συνεχίζει να λειτουργεί, αλλά με μειωμένη δυναμική και χαμηλές προσδοκίες.
Η ανάπτυξη όμως δεν χτίζεται πάνω στην αναβολή. Χρειάζεται ρευστότητα, φορολογική προβλεψιμότητα, ανταγωνιστικές επιχειρήσεις και κοινωνία με πραγματική αγοραστική δύναμη.
Γιατί το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι οι επιχειρήσεις καθυστερούν να πληρώσουν. Είναι ότι ένα ολόκληρο οικονομικό οικοσύστημα αρχίζει να θεωρεί φυσιολογικό να λειτουργεί υπό διαρκή πίεση και περιορισμένες αντοχές.