Η παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Καστελλόριζο, στη Ρω και στη Στρογγύλη είχε ισχυρό συμβολισμό. Η επόμενη κίνηση, όμως, δεν θα γίνει στη στεριά. Θα γίνει στη θάλασσα. Και εκεί θα φανεί εάν η Αθήνα μπορεί να μετατρέψει τα μηνύματα προς την Άγκυρα σε πολιτική πράξη.
Ο πρωθυπουργός επέλεξε να βρεθεί για τρεις ημέρες στο ανατολικότερο άκρο της χώρας, σε μια περίοδο κατά την οποία οι ελληνοτουρκικές σχέσεις έχουν αρχίσει ξανά να δοκιμάζονται. Η επίσκεψη προκάλεσε έντονη κινητικότητα στα τουρκικά μέσα ενημέρωσης, με τη Hürriyet και το CNN Türk να συνδέουν ευθέως την παρουσία του με τη διαμάχη για τις θαλάσσιες ζώνες και να επαναφέρουν τις πάγιες τουρκικές ενστάσεις για την επήρεια του Καστελλόριζου.
Η Αθήνα θέλησε να στείλει το μήνυμα ότι η ελληνική κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν μπαίνουν σε συζήτηση. Μόνο που το δύσκολο μέρος αρχίζει τώρα. Το «Marmara» άνοιξε ξανά τον χάρτη
Λίγες ημέρες πριν από την επίσκεψη Μητσοτάκη, η Τουρκία είχε εκδώσει NAVTEX για το ερευνητικό «TÜBİTAK Marmara» νοτιοδυτικά του Καστελλόριζου, προκαλώντας άμεση ελληνική αντι-NAVTEX.
Η Αθήνα αμφισβήτησε την αρμοδιότητα της τουρκικής πλευράς να εκδίδει οδηγίες για συγκεκριμένες περιοχές και επανέφερε στο προσκήνιο το ζήτημα του ποιος έχει δικαιοδοσία και δικαιώματα στην περιοχή. Δεν πρόκειται για τεχνική διαφορά.
Πίσω από κάθε NAVTEX βρίσκεται ο πραγματικός πυρήνας της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης: υφαλοκρηπίδα, ΑΟΖ, επήρεια των νησιών και ο τρόπος με τον οποίο η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει τις δικές της διεκδικήσεις σε τετελεσμένα επί του πεδίου. Το Καστελλόριζο βρίσκεται ακριβώς πάνω σε αυτή τη γραμμή. Και αυτό εξηγεί γιατί η παρουσία του Έλληνα πρωθυπουργού προκάλεσε τέτοια αντίδραση στην άλλη πλευρά του Αιγαίου.
Το πραγματικό τεστ λέγεται GSI
Το επόμενο μεγάλο τεστ, όμως, δεν είναι το «Marmara». Είναι το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου. Ο Great Sea Interconnector αποτελεί πλέον πολύ περισσότερα από ένα ενεργειακό έργο. Είναι μια ευρωπαϊκή υποδομή, η οποία όμως περνά μέσα από μία από τις πιο ευαίσθητες γεωπολιτικά περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου.
Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης δήλωσε στις 9 Σεπτεμβρίου ότι, για πρώτη φορά από το 2012, το έργο βρίσκεται «πολύ κοντά» στο στάδιο της έναρξης, αποδίδοντας ιδιαίτερη σημασία και στην είσοδο γαλλικού επενδυτικού παράγοντα στο εγχείρημα.
Την ίδια ώρα, πληροφορίες αναφέρουν ότι προετοιμάζεται νέα NAVTEX τον Οκτώβριο για έρευνες βυθού που συνδέονται με το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου.
Και εκεί τελειώνουν οι εύκολες δηλώσεις. Γιατί όταν ερευνητικό πλοίο βγει ξανά στην περιοχή, η Αθήνα θα πρέπει να αποδείξει στην πράξη ότι ένα ευρωπαϊκό έργο μπορεί να προχωρήσει χωρίς να χρειάζεται προηγουμένως την πολιτική ανοχή της Άγκυρας.
Το προηγούμενο της Κάσου
Αυτό είναι το σημείο που κάνει το GSI πολιτικά τόσο ευαίσθητο. Η εμπειρία των προηγούμενων ερευνών στην περιοχή Κάσου–Καρπάθου άφησε πίσω της ερωτήματα για το πόσο εύκολα μπορεί η Τουρκία, με την παρουσία πολεμικών πλοίων και την αμφισβήτηση των ελληνικών θέσεων, να επηρεάσει τον χρόνο και τον τρόπο εκτέλεσης ενός έργου.
Η επόμενη φάση επομένως δεν θα κριθεί από τις ανακοινώσεις. Θα κριθεί από το εάν τα πλοία θα μπορέσουν να πραγματοποιήσουν τις έρευνες που προβλέπονται, στο σημείο που προβλέπονται και για όσο χρόνο απαιτείται. Χωρίς υποχώρηση από τον αρχικό σχεδιασμό.
Τα «ήρεμα νερά» έχουν πλέον διαφορετικό νόημα
Η στρατηγική Αθήνας–Άγκυρας τα τελευταία χρόνια στηρίχθηκε στη λογική ότι οι δύο χώρες μπορούν να περιορίζουν τις εντάσεις ακόμη και αν δεν λύνουν τη βασική τους διαφορά. Η Αθήνα εξακολουθεί να επιμένει ότι η μία διαφορά που μπορεί να παραπεμφθεί σε διεθνή δικαιοδοσία είναι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.
Η Τουρκία, όμως, δεν έχει εγκαταλείψει ούτε τη «Γαλάζια Πατρίδα» ούτε τις ενστάσεις για την επήρεια ελληνικών νησιών. Οι αντιδράσεις στην επίσκεψη Μητσοτάκη το επιβεβαιώνουν. Τουρκικά μέσα όχι μόνο παρουσίασαν την επίσκεψη ως πολιτικό μήνυμα, αλλά επανέφεραν ευθέως τον ισχυρισμό ότι η πλήρης επήρεια του Καστελλόριζου στις θαλάσσιες ζώνες περιορίζει υπερβολικά τα τουρκικά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Άρα τα «ήρεμα νερά» μπορούν να αντέξουν μόνο όσο δεν δοκιμάζονται στην πράξη τα σημεία της διαφωνίας. Το GSI μπορεί να αλλάξει ακριβώς αυτό.
Από τον συμβολισμό στην εφαρμογή
Η επίσκεψη Μητσοτάκη στο Καστελλόριζο ήταν αναμφίβολα κίνηση υψηλού εθνικού συμβολισμού. Ακόμη και κυβερνητικά στελέχη περιέγραψαν έτσι την παρουσία του πρωθυπουργού στην περιοχή. Ο συμβολισμός, όμως, έχει αξία μόνο όταν ακολουθείται από εφαρμογή πολιτικής.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι εάν ένας Έλληνας πρωθυπουργός μπορεί να επισκεφθεί το Καστελλόριζο, τη Ρω ή τη Στρογγύλη. Αυτό είναι αυτονόητο.
Το πραγματικό ερώτημα είναι εάν η Ελλάδα μπορεί να προχωρήσει σε ενεργειακές και ερευνητικές δραστηριότητες που θεωρεί απολύτως νόμιμες, χωρίς κάθε φορά μια τουρκική αντίδραση να αλλάζει τον επιχειρησιακό σχεδιασμό. Εκεί θα κριθεί η επόμενη ημέρα. Γιατί από το Καστελλόριζο το μήνυμα δόθηκε. Στο καλώδιο θα φανεί αν το μήνυμα μπορεί να γίνει πράξη.