Νέο κληρονομικό δίκαιο: Οι αλλαγές σε κληρονομιές, για συζύγους, παιδιά, χρέη και διαθήκες

ΑΠΕ

Στην αξία της περιουσίας που κληρονομεί περιορίζεται πλέον η ευθύνη του κληρονόμου για τα χρέη του θανόντος, με το νέο κληρονομικό δίκαιο. Η μεταρρύθμιση αλλάζει επίσης την κατανομή της κληρονομιάς μεταξύ συζύγων και παιδιών, τη νόμιμη μοίρα και τις διαδικασίες για τις διαθήκες, ενώ εισάγει τις κληρονομικές συμβάσεις.

Το πλαίσιο θεσπίστηκε με τον νόμο 5303/2026 και εφαρμόζεται, κατά κανόνα, στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που πέθαναν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. Για θανάτους έως τις 15 Σεπτεμβρίου ισχύει το προηγούμενο καθεστώς, με ορισμένες εξαιρέσεις.

Τι αλλάζει στα χρέη και στη νόμιμη μοίρα

Τα χρέη του θανόντος δεν συνεπάγονται πλέον απεριόριστη ευθύνη για τον κληρονόμο: το όριο είναι η αξία όσων κληρονομεί. Έτσι αντιμετωπίζονται περιπτώσεις στις οποίες η αποδοχή κληρονομιάς οδηγούσε σε επιβάρυνση και της προσωπικής του περιουσίας για οφειλές του θανόντος.

Αλλάζει και το δικαίωμα στη νόμιμη μοίρα. Ο δικαιούχος αποκτά χρηματική αξίωση για την αξία που του αναλογεί, αντί να διεκδικεί υποχρεωτικά μερίδιο συνιδιοκτησίας σε συγκεκριμένο ακίνητο. Η ρύθμιση μπορεί να περιορίσει τη δημιουργία νέων περιπτώσεων αναγκαστικής συνιδιοκτησίας μεταξύ κληρονόμων, με ιδιαίτερη σημασία για τις οικογενειακές περιουσίες.

Το μερίδιο του συζύγου και η προστασία των συντρόφων

Όταν υπάρχουν παιδιά, το μερίδιο του επιζώντος συζύγου αυξάνεται από το ένα τέταρτο στο ένα τρίτο της κληρονομιάς. Τα υπόλοιπα δύο τρίτα μοιράζονται στα παιδιά. Όταν δεν υπάρχουν παιδιά, προβλέπεται κατανομή κατά 50% στον σύζυγο και κατά 50% στους άλλους συγγενείς, στο πλαίσιο της κληρονομικής διαδοχής.

Για παράδειγμα, σε κληρονομιά 150.000 ευρώ που αφήνει θανών με σύζυγο και δύο παιδιά, ο σύζυγος λαμβάνει 50.000 ευρώ και κάθε παιδί επίσης 50.000 ευρώ. Με το προηγούμενο πλαίσιο, στον σύζυγο θα αναλογούσαν 37.500 ευρώ και σε κάθε παιδί 56.250 ευρώ.

Προστασία προβλέπεται και για τους συντρόφους ελεύθερης συμβίωσης. Ο επιζών σύντροφος έχει δικαίωμα να παραμείνει στην κοινή κατοικία για εύλογο χρονικό διάστημα, χωρίς να πληρώνει ενοίκιο.

Οι διατυπώσεις για τις ιδιόγραφες διαθήκες

Οι ιδιόγραφες διαθήκες διατηρούνται, όπως και η δυνατότητα σύνταξης δημόσιας ή μυστικής διαθήκης. Για τις ιδιόγραφες προβλέπονται πρόσθετες διατυπώσεις, οι οποίες εξαρτώνται από το αν έχουν κατατεθεί προς φύλαξη, από το ποιοι είναι οι κληρονόμοι και από τον χρόνο δημοσίευσής τους.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η διετής προθεσμία από τον θάνατο. Αν η δημοσίευση γίνει εκπρόθεσμα, μπορεί να απαιτείται κήρυξη της διαθήκης ως κυρίας. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η διαθήκη ακυρώνεται αυτομάτως.

Κληρονομικές συμβάσεις και το αίτημα της ΠΟΜΙΔΑ

Ο νέος θεσμός των κληρονομικών συμβάσεων προβλέπει δυνατότητα εκ των προτέρων παραίτησης από κληρονομικά δικαιώματα, καθώς και μεταθανάτιες συμφωνίες μεταξύ κληρονόμων. Οι ρυθμίσεις έχουν ιδιαίτερη σημασία για την αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας.

Οι κληρονόμοι μπορούν να διευθετούν ζητήματα της περιουσίας που κληρονομούν μέσω κληρονομικής σύμβασης, η οποία μπορεί να μεταγράφεται ως αποδοχή κληρονομιάς, με αναδρομική ισχύ από τον χρόνο του θανάτου.

Η μεταθανάτια σύμβαση αποτέλεσε πρόταση των ιδιοκτητών, με το επιχείρημα ότι μπορεί να περιορίσει την ανάγκη δημιουργίας πλαστών διαθηκών μεταξύ κληρονόμων. Μέσω της ΠΟΜΙΔΑ έχουν επίσης ζητήσει να ισχύσει και για τις κληρονομικές συμβάσεις αφορολόγητο 800.000 ευρώ, αντί των 150.000 ευρώ που αποτελούν το βασικό αφορολόγητο για κληρονομιές της πρώτης φορολογικής κατηγορίας. Κατά την Ομοσπονδία, η αποδοχή του αιτήματος θα διευκολύνει την εφαρμογή του νέου θεσμού.