Γράφει ο Γιώργος Α. Βουλγαράκης
Στην ελληνική πολιτική πραγματικότητα , σπάνια γίνεται βαθύτερη ανάλυση των σημαντικών – από πλευράς χρονικών ορόσημων, τοποθετήσεων των πολιτικών , με όρους ρητορικής αξιολόγησης .
Αυτό συμβαίνει κυρίως διότι τα πολιτικά επιτελεία επικεντρώνονται κατά κανόνα σε μια – ας μου επιτραπεί ο όρος, «επιπόλαιη» προσέγγιση, με όρους αντιπαράθεσης, και υποτιμούν την ανάγνωση πίσω από τις γραμμές.
Εν ολίγοις, οι αναλύσεις γίνονται κυρίως με όρους επικαιρότητας, περιορίζονται σε μια βραχυπρόθεσμη αποτίμηση , παραβλέποντας έτσι τη μεγάλη εικόνα, δηλαδή τη στόχευση που επιδιώκει.
Αυτό ωστόσο, είναι πέρα για πέρα λάθος. Στην πολιτική άλλωστε έχει αποδειχτεί κατ’ επανάληψη ,ότι οι μόνοι που δεν επανέρχονται είναι οι κλινικά νεκροί πολιτικοί. Με λίγα λόγια, στην πολιτική δεν υπάρχει η λέξη «ποτέ» !
Για όσους λοιπόν προσεγγίζουν την πολιτική με όρους «βάθους», η ρητορική αξιολόγηση της ομιλίας του Αλέξη Τσίπρα , δεν ήταν μία συνηθισμένη δημόσια παρέμβαση.
Η πρώτη παρατήρηση είναι ότι οΤσίπρας εξέπεμψε ένα σαφές στίγμα μετάβασης.
Δεν θυμίζει σε τίποτα τον παλιό, παθιασμένο ρήτορα που συνήθιζε να ανεβάζει τους τόνους, να χειρονομεί έντονα και να δημιουργεί πολιτικό ηλεκτρισμό στην αίθουσα.
Η μορφή που παρακολουθήσαμε χθες ήταν μια διαφορετική εκδοχή του εαυτού του: πιο ήρεμη, πιο θεσμική, πιο μετρημένη. Και αυτή η αλλαγή δεν αφορά μόνο το ύφος· αντανακλά μια βαθύτερη πολιτική επανατοποθέτηση ( repositioning) , ίσως και μια συνειδητή ανακατεύθυνση του δημόσιου ρόλου του.
Η ρητορική του υπήρξε πάντα καθρέφτης της της συγκυρίας αλλά και της ιστορικής στιγμής αναφοράς.
Την περίοδο 2012–2015, η φωνή του λειτουργούσε ως αγωγός μιας κοινωνίας στα όρια. Ήταν θυμός, ηθική καταγγελία, ελπίδα και υπόσχεση.
Οι ομιλίες εκείνης της εποχής κυριαρχούνταν από υψηλή ένταση, σαφείς διαχωριστικές γραμμές και έντονο πάθος. Ο Τσίπρας τότε πρόβαλε τον εαυτό του όχι ως διάδοχο αλλά ως ανατροπέα. Η προφορά του, οι παύσεις (ή καλύτερα η απουσία τους), η γρήγορη ροή των επιχειρημάτων του, όλα συντονίζονταν με έναν σκοπό: να ξυπνήσουν το ακροατήριο.
Ο σημερινός Τσίπρας είναι διαφορετικός. Η ομιλία του χαρακτηρίστηκε από χαμηλό τόνο, επιτηδευμένη ηρεμία και προσεκτικά ζυγισμένες παύσεις. Δεν υπήρξε ίχνος επιθετικότητας, ούτε καν υπαινιγμός προς πρόσωπα.
Αυτό από μόνο του είναι ένα ρητορικό μήνυμα: «η αξιοπρέπεια είναι πλέον η δύναμή μου».
Σε μια περίοδο βαθιάς εσωκομματικής έντασης, ο ίδιος επέλεξε να μιλήσει σαν να βρίσκεται πάνω από το συγκρουσιακό περιβάλλον. Όχι για να αγνοήσει τις εντάσεις, αλλά για να στείλει ένα μήνυμα: «η ενότητα δεν χτίζεται με κραυγές αλλά με αποστασιοποίηση και υπέρβαση ».
Στην παρέμβαση του διακρίνονται όλες – μία προς μία, οι αρχές της ρητορικής , γεγονός που επιβεβαιώνει ξεκάθαρα την στρατηγική ενός rebranding , δομημένου πολύ μεθοδικά.
Το Έθος (ethos) που έχει ωριμάσει. Δεν είναι το ethos του αντισυστημικού, αλλά του « έμπειρου » που έχει κυβερνήσει, που έχει διαχειριστεί κρίσεις, που έχει δει το πολιτικό κόστος εκ των έσω.
Αυτή η θεσμικότητα φάνηκε και στη γλώσσα του σώματος: σταθερή στάση, περιορισμένες χειρονομίες, αργότερος ρυθμός, χαμηλή εκφραστικότητα. Ένα ύφος που λέει: έχω υπάρξει στην κορυφή και δεν χρειάζομαι πια να φωνάζω για να ακουστώ.
Η συναισθηματική του έκφραση (pathos) έχει επίσης αλλάξει. Το παρελθόν ήταν μια περίοδος όπου το πάθος λειτουργούσε ως καύσιμο. Ο Τσίπρας τότε χρησιμοποιούσε έντονες εκφράσεις, υψηλότερες κορυφώσεις και πιο αιχμηρές εικόνες.
Σήμερα το pathos του κινείται σε μια εντελώς διαφορετική διάσταση. Είναι παρηγορητικό, σχεδόν στοργικό. Δεν ξεσηκώνει· καθησυχάζει. Δεν υπόσχεται αλλαγές· υπόσχεται συνέπεια. Και αυτή η αλλαγή δεν είναι μικρή. Πολιτικά, σημαίνει ότι ο πρώην πρωθυπουργός δεν θέλει πλέον να εκφράσει την ανάγκη ανατροπής, αλλά την ανάγκη σταθερότητας στον προοδευτικό χώρο και μέσω αυτού , στην πολιτική ζωή συνολικά.
Στο επίπεδο της επιχειρηματολογίας (logos), η μεταμόρφωση είναι επίσης εμφανής. Οι ομιλίες του παρελθόντος βασίζονταν σε έντονη αντιπαράθεση, σε ρητορική σύγκρουση με την κυβέρνηση της εποχής, σε συγκεκριμένες δεσμεύσεις και σε ξεκάθαρο περιεχόμενο πολιτικής.
Το σημερινό του ύφος είναι πιο αφαιρετικό.
Επιλέγει τη «μεγάλη εικόνα» αντί του τεχνικού προγράμματος.
Δεν παρουσιάζει λύσεις, αλλά πλαίσιο.
Δεν μιλά ως διεκδικητής, αλλά ως παρατηρητής με ρόλο καθοδηγητή.
Αν το 2015 ήταν ο ρήτορας της ανατροπής, σήμερα είναι ο ομιλητής της υπευθυνότητας.
Η στρατηγική αυτή είναι εμφανής στις τεχνικές πειθούς που υιοθετεί:
Πρώτον, μετατοπίζει το πλαίσιο της συζήτησης μακριά από την εσωκομματική ένταση και προς την ευρύτερη ανάγκη δημοκρατικής σταθερότητας.
Δεύτερον, χρησιμοποιεί ενωτική γλώσσα —“εμείς”, “μαζί”, “η παράταξη”— αποφεύγοντας διαχωρισμούς και προσωπικές βολές.
Τρίτον, ενσωματώνει παύσεις και χαμηλούς τόνους που προσδίδουν βάρος, όχι οξύτητα.
Τέταρτον, κρατά μια καθαρή απόσταση από τον μικροκομματισμό, δείχνοντας πως η δική του φωνή θέλει να λειτουργήσει ως σημείο αναφοράς και όχι ως ακόμη ένας παίκτης στο εσωτερικό παιχνίδι.
Πέμπτον διαχωρίζεται διακριτικά, από πρόσωπα του παρελθόντος τοποθετώντας σε θέσεις διακεκριμένες μεν αλλά απόμακρες.
Όλα αυτά συνθέτουν μια νέα ρητορική ταυτότητα. Μια ταυτότητα που δεν προσπαθεί να επαναφέρει τον Τσίπρα στην ηγεσία, αλλά να τον κρατήσει σε θέση επιρροής.
Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: είμαι εδώ, όχι για να ηγηθώ ξανά, αλλά για να εγγυηθώ ότι κάτι μπορεί να ξαναχτιστεί σωστά από την αρχή. Είναι, με άλλα λόγια, μια μετάβαση από τον ρόλο του αρχηγού στον ρόλο του θεσμικού μέντορα.
Η ομιλία αυτή – είναι βέβαιο ότι δεν θα καταγραφεί ως μια φλογερή στιγμή πολιτικής μάχης. Θα γραφτεί όμως ως μια στιγμή επανατοποθέτησης.
Είναι φανερό ότι ο Αλέξης Τσίπρας δεν θέλει πιά να είναι ο ηγέτης που υπόσχεται την επόμενη ημέρα, αλλά ο πολιτικός που διεκδικεί να καθορίσει τους όρους της.
Ανεξάρτητα λοιπόν από το αν θα καταφέρει εν τέλει, να πετύχει τους στόχους που εδώ και καιρό έχει θέσει και μεθοδικά επιδιώκει , ανεξάρτητα από το αν κάποιος συμφωνεί η όχι με το περιεχόμενο της ομιλίας, η ρητορική της αποτίμηση είναι χωρίς αμφιβολία αριστοτεχνικά δομημένη.
Κι αυτή η μετατόπιση, ρητορικά και πολιτικά, είναι ίσως η πιο ενδιαφέρουσα πτυχή της παρουσίας του.
Το αν θα το καταφέρει η όχι, μένει να αποδειχτεί…
Ο Γιώργος Βουλγαράκης είναι π. Υπουργός- Ιδρυτής της “Rhetorica – The Public Speaking Lab”
The post Βουλγαράκης: Αλέξης Τσίπρας- Τότε και τώρα appeared first on Newpost.gr.