Δεκατέσσερις ώρες διαπραγματεύσεων, συγκρούσεις μεταξύ των ισχυρότερων ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και ένας πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που βρέθηκε αντιμέτωπος με πρωτοφανή αμφισβήτηση. Η Σύνοδος Κορυφής της 15ης Οκτωβρίου στις Βρυξέλλες ανέδειξε τα βαθιά ρήγματα στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς οι «27» δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε συγκεκριμένες αποφάσεις για την αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας, την αναβολή του νέου συστήματος εμπορίας ρύπων και τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό.
Η πρώτη ημέρα ολοκληρώθηκε με ένα κείμενο συμπερασμάτων, αλλά χωρίς τη μεγάλη πολιτική συμφωνία που περίμεναν αρκετές κυβερνήσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να εξετάσει πρόσθετες παρεμβάσεις, οι διαφωνίες για την ενεργειακή μετάβαση παραμένουν ανοιχτές και η σύγκρουση για τη διανομή των ευρωπαϊκών πόρων μεταφέρεται στον Νοέμβριο.
Το POLITICO περιγράφει μια Σύνοδο στην οποία η έλλειψη συνεννόησης εξελίχθηκε σε ανοιχτή δυσαρέσκεια απέναντι στον Αντόνιο Κόστα. Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό μέσο, που επικαλείται 16 διπλωμάτες και αξιωματούχους με γνώση των συζητήσεων, οι κυβερνήσεις έφτασαν στα όρια των αντοχών τους, καθώς οι διαπραγματεύσεις παρατείνονταν χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Για την Ελλάδα, η αποτίμηση είναι σύνθετη. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης κατάφερε να αναδείξει την ανάγκη ευρωπαϊκής απάντησης στην ενεργειακή κρίση και να ενισχύσει τις σχετικές αναφορές στα συμπεράσματα. Δεν εξασφάλισε, ωστόσο, τη συγκεκριμένη δημοσιονομική ευελιξία που είχε ζητήσει, ούτε προέκυψε άμεση ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για τη στήριξη καταναλωτών και επιχειρήσεων.
EPA/OLIVIER MATTHYS
Τι δεν συμφώνησαν οι «27» – Οι τέσσερις μεγάλες εκκρεμότητες
Παρά τις πολύωρες διαβουλεύσεις, τα ουσιαστικά μέτωπα παραμένουν ανοιχτά.
- Πρώτον, δεν αποφασίστηκε κοινό ευρωπαϊκό πακέτο αντιμετώπισης των υψηλών ενεργειακών τιμών. Οι ηγέτες περιορίστηκαν να ζητήσουν από την Κομισιόν να εξετάσει και, εφόσον χρειάζεται, να προτείνει πρόσθετα βραχυπρόθεσμα μέτρα.
- Δεύτερον, δεν εγκρίθηκε η αναβολή του ETS2 έως το 2030, την οποία επιδιώκει ομάδα κρατών που φοβάται νέες επιβαρύνσεις στη θέρμανση και στα καύσιμα.
- Τρίτον, δεν υπήρξε συμφωνία για τη δυνατότητα των κυβερνήσεων να διαθέσουν περισσότερους εθνικούς πόρους σε μέτρα στήριξης χωρίς πρόσθετους δημοσιονομικούς περιορισμούς, όπως είχε ζητήσει η Αθήνα.
Τέταρτον, οι διαπραγματεύσεις για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028–2034 δεν απέδωσαν συμβιβασμό, με τις χώρες που επιδιώκουν περιορισμό δαπανών να συγκρούονται με εκείνες που ζητούν προστασία της αγροτικής πολιτικής και των κονδυλίων συνοχής.
Το γεγονός ότι εγκρίθηκαν συμπεράσματα δεν αναιρεί τις εκκρεμότητες. Η ουσιαστική δοκιμασία θα είναι η μετατροπή των πολιτικών διατυπώσεων σε συγκεκριμένες νομοθετικές και οικονομικές αποφάσεις.
Το παρασκήνιο του POLITICO: Η Μελόνι, ο Μερτς και η σύγκρουση για το ETS2
Η εντονότερη αντιπαράθεση της Συνόδου ξέσπασε γύρω από το νέο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, το ETS2, που προβλέπεται να εφαρμοστεί από το 2028 στις οδικές μεταφορές και στη θέρμανση των κτιρίων.
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι, με την υποστήριξη της Πολωνίας, της Ουγγαρίας, της Τσεχίας και της Σλοβακίας, επέμεινε στην ανάγκη περαιτέρω αναβολής. Οι συγκεκριμένες κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι η επιβολή κόστους στις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα μπορεί να οδηγήσει σε νέες ανατιμήσεις, σε μια περίοδο κατά την οποία οι καταναλωτές αντιμετωπίζουν ήδη υψηλές ενεργειακές δαπάνες.
Απέναντί τους βρέθηκαν η Γερμανία, η Γαλλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ολλανδία και οι σκανδιναβικές χώρες, οι οποίες υπερασπίστηκαν τη διατήρηση του υφιστάμενου σχεδιασμού.
Σύμφωνα με το POLITICO, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς εμφανίστηκε ιδιαίτερα ενοχλημένος από τη στάση της Μελόνι, καθώς το Βερολίνο θεωρούσε ότι η ιταλική επιμονή οδηγούσε τις διαπραγματεύσεις σε αδιέξοδο.
Οι διαφωνίες δεν περιορίστηκαν στην πολιτική ουσία. Η συζήτηση μετατράπηκε σε αντιπαράθεση για τις ίδιες τις διατυπώσεις των συμπερασμάτων, με αλλεπάλληλες τροποποιήσεις και διαφορετικές προτάσεις από τις εθνικές αντιπροσωπείες.
Το αποτέλεσμα ήταν να παραταθούν οι συνομιλίες πέρα από τα μεσάνυχτα, χωρίς να επιτευχθεί η αναβολή που ζητούσε η ιταλική πλευρά.
EPA/OLIVIER MATTHYS
Ο Αντόνιο Κόστα στο στόχαστρο – Η αμφισβήτηση και η υπεράσπισή του
Το POLITICO εστιάζει ιδιαίτερα στην πολιτική φθορά που υπέστη ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων.
Οι συζητήσεις για το ETS2 περιπλέχθηκαν σε τέτοιο βαθμό ώστε ο Κόστα αναγκάστηκε να ακυρώσει την προγραμματισμένη συνέντευξη Τύπου και να μεταφέρει τη συνέχεια των συνομιλιών μετά το δείπνο των ηγετών.
Ευρωπαίοι διπλωμάτες, οι οποίοι μίλησαν ανώνυμα στο POLITICO, περιέγραψαν τη διαδικασία ως χαοτική και υποστήριξαν ότι ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου δεν κατάφερε να διαχειριστεί αποτελεσματικά τις αντικρουόμενες προτάσεις.
Μάλιστα, ορισμένοι τον συνέκριναν δυσμενώς ακόμη και με τον προκάτοχό του, Σαρλ Μισέλ, ενώ άλλοι ανέφεραν ότι θα προτιμούσαν μια προσέγγιση περισσότερο κοντά στον τρόπο λειτουργίας του Ντόναλντ Τουσκ.
Η κριτική έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς ο Κόστα αναμένεται να διεκδικήσει νέα θητεία στην προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου το 2027.
Ωστόσο, η δυσαρέσκεια δεν ήταν καθολική. Ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ Ντε Βέβερ, υπερασπίστηκε τον Κόστα, χαρακτηρίζοντάς τον ικανό και διορατικό διαπραγματευτή.
Άλλοι διπλωμάτες απέδωσαν την ευθύνη στις κυβερνήσεις που επιχείρησαν να επαναφέρουν προς διαπραγμάτευση ήδη συμφωνημένους κανόνες, με ιδιαίτερη αναφορά στην Ιταλία και στις χώρες του Βίσεγκραντ.
Η εικόνα που προκύπτει είναι ότι η κρίση δεν αφορά αποκλειστικά τον συντονισμό της Συνόδου. Αντανακλά τη δυσκολία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να διαμορφώσει κοινή οικονομική και ενεργειακή πολιτική όταν οι εθνικές προτεραιότητες αποκλίνουν τόσο έντονα.
EPA/OLIVIER HOSLET
Η ελληνική παρέμβαση: Τι διεκδίκησε ο Μητσοτάκης και τι έμεινε εκτός
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε προσέλθει στις Βρυξέλλες ζητώντας μεγαλύτερη ευρωπαϊκή ανταπόκριση στην ενεργειακή κρίση και ουσιαστικές αλλαγές στους μηχανισμούς που επηρεάζουν το κόστος παραγωγής και κατανάλωσης ενέργειας.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες του POLITICO από Έλληνα αξιωματούχο, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης προειδοποίησε: «Χωρίς μια σημαντική αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, κινδυνεύουμε με αποβιομηχάνιση της Ευρώπης».
Η παρέμβασή του επικεντρώθηκε στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, καθώς επιχειρήσεις που λειτουργούν με υψηλό ενεργειακό κόστος βρίσκονται αντιμέτωπες με ανταγωνιστές από οικονομίες όπου οι αντίστοιχες επιβαρύνσεις είναι χαμηλότερες.
Η ελληνική θέση δεν αμφισβητεί συνολικά τους στόχους απανθρακοποίησης. Ζητά, όμως, προσαρμογές στο σύστημα εμπορίας ρύπων ώστε η ενεργειακή μετάβαση να μην επιδεινώνει τις οικονομικές πιέσεις.
Παράλληλα, ο πρωθυπουργός διεκδίκησε μεγαλύτερη ευελιξία εντός του ευρωπαϊκού δημοσιονομικού πλαισίου, ώστε οι κυβερνήσεις να μπορούν να προχωρούν σε προσωρινές και στοχευμένες ενισχύσεις.
Η Αθήνα έθεσε επίσης το ζήτημα αξιοποίησης πρόσθετων εσόδων από τον ΦΠΑ, τα οποία δημιουργούνται σε περιόδους υψηλού πληθωρισμού, για τη χρηματοδότηση μέτρων ανακούφισης. Το συγκεκριμένο αίτημα δεν πέρασε στα τελικά συμπεράσματα. Αντίθετα, το κείμενο αναγνωρίζει την ανάγκη να ληφθούν υπόψη οι διαφορετικές ενεργειακές συνθήκες των κρατών-μελών και ζητά από την Κομισιόν να εξετάσει περαιτέρω μέτρα.
Πρόκειται για πολιτική αναγνώριση του προβλήματος, αλλά όχι για έγκριση της δημοσιονομικής διευκόλυνσης που επιδίωκε η ελληνική κυβέρνηση.
Μητσοτάκης από Σύνοδο Κορυφής ΕΕ: «Να υπάρξει ευρωπαϊκή απάντηση στο κόστος ενέργειας, ζητάω πρόσθετη ευελιξία για να στηρίξουμε επιχειρήσεις και νοικοκυριά»newpost.grΤο ETS2 και ο κίνδυνος νέων αυξήσεων σε βενζίνη και θέρμανση
Η αντιπαράθεση για το ETS2 δεν αποτελεί μια αποκλειστικά θεσμική διαφωνία στις Βρυξέλλες. Συνδέεται άμεσα με το κόστος ζωής των Ευρωπαίων πολιτών.
Ο μηχανισμός προβλέπει την επιβολή κόστους στις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα που σχετίζονται με τα καύσιμα μεταφορών και θέρμανσης.
Οι προμηθευτές καυσίμων θα επιβαρύνονται με το κόστος των δικαιωμάτων εκπομπών και μέρος αυτής της επιβάρυνσης μπορεί να μετακυλιστεί στους καταναλωτές.
Συνεπώς, η εφαρμογή του μπορεί να επηρεάσει τις τιμές της βενζίνης, του πετρελαίου κίνησης και του πετρελαίου θέρμανσης. Η τελική επίπτωση θα εξαρτηθεί από την τιμή των δικαιωμάτων, τις συνθήκες της αγοράς και τα αντισταθμιστικά μέτρα.
Σύμφωνα με ξεχωριστό ρεπορτάζ του POLITICO, η Ελλάδα συμμετέχει μαζί με την Ιταλία, την Πολωνία, την Τσεχία, την Ουγγαρία και τη Σλοβακία σε πρωτοβουλία για περαιτέρω μετάθεση της εφαρμογής του μηχανισμού, τουλάχιστον μέχρι το 2030.
Η πρωτοβουλία αυτή δεν εξασφάλισε τη συναίνεση των «27». Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται πλέον να επικαιροποιήσει την αξιολόγησή της και να εξετάσει πρόσθετες δικλίδες προστασίας.
Η δεύτερη μεγάλη σύγκρουση: Ο προϋπολογισμός έως το 2034
Πίσω από την ενεργειακή αντιπαράθεση εξελίσσεται μία ακόμη σκληρότερη διαπραγμάτευση, που αφορά τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2028–2034.
Οι κυβερνήσεις διαφωνούν τόσο για το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού όσο και για την κατανομή των πόρων.
Στο τραπέζι βρίσκεται πρόταση περίπου 1,62 τρισ. ευρώ, σύμφωνα με το υλικό των διαπραγματεύσεων, χωρίς όμως να υπάρχει συμφωνία.
Οι λεγόμενες «φειδωλές» χώρες, όπως η Γερμανία, η Ολλανδία και κράτη της βόρειας Ευρώπης, ζητούν μεγαλύτερη συγκράτηση δαπανών και περιορισμό των πρόσθετων εθνικών εισφορών.
Στην αντίθετη πλευρά, οι «Φίλοι της Συνοχής», μεταξύ των οποίων βρίσκεται η Ελλάδα, επιδιώκουν να προστατεύσουν τη χρηματοδότηση της περιφερειακής ανάπτυξης και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.
Η ελληνική κυβέρνηση θεωρεί ότι ενδεχόμενες περικοπές θα μπορούσαν να περιορίσουν σημαντικά τους διαθέσιμους πόρους για αγρότες, υποδομές και αναπτυξιακές παρεμβάσεις.
Σύμφωνα με το POLITICO, η διαχείριση του προϋπολογισμού αποτελεί ακόμη ένα πεδίο αμφισβήτησης για τον Αντόνιο Κόστα. Διπλωμάτες από βόρειες χώρες εκφράζουν την υποψία ότι ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου διάκειται ευνοϊκότερα προς τις θέσεις των νότιων κρατών.
Οι κατηγορίες αυτές παραμένουν εκτιμήσεις των συγκεκριμένων διπλωματικών πηγών και δεν συνιστούν αποδεδειγμένη μεροληψία.
Η επόμενη ημέρα: Τι πρέπει να αποφασίσει η Ευρώπη και πότε
Το βασικό πρόβλημα για την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ότι οι διαφωνίες της εκδηλώνονται σε μια περίοδο αυξανόμενων εξωτερικών πιέσεων.
Η ενεργειακή αναταραχή στη Μέση Ανατολή επιβαρύνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις, η ευρωπαϊκή βιομηχανία αντιμετωπίζει υψηλό κόστος παραγωγής και ο ανταγωνισμός με την Κίνα και τις Ηνωμένες Πολιτείες γίνεται εντονότερος.
Παράλληλα, οι εξελίξεις στον πόλεμο της Ουκρανίας και οι κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ στις σχέσεις με τη Ρωσία προσθέτουν νέες αβεβαιότητες στο ευρωπαϊκό περιβάλλον ασφαλείας.
Η επόμενη ημέρα των Βρυξελλών ανοίγει τρία παράλληλα μέτωπα.
Στο ενεργειακό, η Κομισιόν καλείται να εξετάσει πρόσθετα βραχυπρόθεσμα μέτρα, τις δυνατότητες κρατικών ενισχύσεων, την ενίσχυση της παραγωγικής δυναμικότητας των διυλιστηρίων και πιθανές παρεμβάσεις στο ρυθμιστικό πλαίσιο.
Στο ETS2, η Επιτροπή πρέπει να αξιολογήσει εκ νέου τις επιπτώσεις του μηχανισμού και τις προτάσεις για την προστασία νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Μέχρι να υπάρξει διαφορετική νομοθετική απόφαση, το ισχύον χρονοδιάγραμμα παραμένει το σημείο αναφοράς.
Στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, ο Αντόνιο Κόστα αναλαμβάνει να γεφυρώσει τις αποκλίσεις πριν από την ειδική Σύνοδο που έχει προγραμματιστεί για τις 26 Νοεμβρίου 2026.
Το επόμενο διάστημα θεωρείται καθοριστικό, καθώς στόχος είναι να επιτευχθεί πολιτικός συμβιβασμός μέχρι το τέλος του έτους, πριν οι εθνικές εκλογικές αναμετρήσεις του 2027 περιορίσουν ακόμη περισσότερο τα περιθώρια συμφωνίας.
Το πολιτικό συμπέρασμα: Μια Ευρώπη που αναγνωρίζει το πρόβλημα, αλλά διαφωνεί για τη λύση
Η πρώτη ημέρα της Συνόδου Κορυφής αποκάλυψε ένα πρόβλημα βαθύτερο από τις διαφωνίες για ένα σύστημα εμπορίας ρύπων ή για τον επιμερισμό των ευρωπαϊκών κονδυλίων.
Οι κυβερνήσεις συμφωνούν ότι η ενεργειακή ακρίβεια απειλεί την ανταγωνιστικότητα και επιβαρύνει τους πολίτες. Διαφωνούν, όμως, για το ποιος θα αναλάβει το κόστος της αντιμετώπισής της και πόσο πρέπει να μεταβληθούν οι ήδη συμφωνημένες ευρωπαϊκές πολιτικές.
Η Ιταλία και οι σύμμαχοί της επιδιώκουν μεγαλύτερη αναβολή του νέου μηχανισμού ρύπων. Η Γερμανία και άλλες κυβερνήσεις υπερασπίζονται τη διατήρηση του χρονοδιαγράμματος. Η Ελλάδα επιμένει ότι απαιτούνται μεγαλύτερα περιθώρια οικονομικής στήριξης και αλλαγές που θα προστατεύουν την ευρωπαϊκή βιομηχανία.
Παρόμοιες αντιθέσεις κυριαρχούν και στον προϋπολογισμό, όπου οι κυβερνήσεις καλούνται να χρηματοδοτήσουν νέες προτεραιότητες χωρίς να εγκαταλείψουν τις παραδοσιακές πολιτικές συνοχής και αγροτικής ανάπτυξης.
Το POLITICO αναδεικνύει αυτήν ακριβώς τη δυσκολία μέσα από την πολιτική δοκιμασία του Αντόνιο Κόστα: Ένας πρόεδρος που ανέλαβε να εξασφαλίζει συμβιβασμούς ανάμεσα στους «27» βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με κυβερνήσεις οι οποίες αμφισβητούν τόσο τη διαχείριση των διαπραγματεύσεων όσο και τις προτεραιότητες της Ένωσης.
Για την Αθήνα, το αποτέλεσμα δεν συνιστά ούτε ολοκληρωμένη επιτυχία ούτε πλήρη απόρριψη των θέσεών της. Η ανάγκη πρόσθετων μέτρων καταγράφεται επισήμως, αλλά οι βασικές ελληνικές δημοσιονομικές διεκδικήσεις δεν έχουν ακόμη ικανοποιηθεί.
Η Σύνοδος συνεχίζεται την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου, με το βάρος να μεταφέρεται πλέον στην εφαρμογή των συμπερασμάτων και στις επόμενες διαπραγματεύσεις.
Το ουσιαστικό ερώτημα για την Ευρώπη παραμένει αναπάντητο: Μπορούν οι «27» να αντιμετωπίσουν από κοινού μια ενεργειακή και οικονομική κρίση όταν δεν έχουν συμφωνήσει ποιος θα πληρώσει το κόστος;
Η απάντηση δεν δόθηκε στο πρώτο 14ωρο των Βρυξελλών. Και οι αποφάσεις που αναβλήθηκαν ίσως αποδειχθούν σημαντικότερες από εκείνες που τελικά καταγράφηκαν στα συμπεράσματα.
