Με ένα σχεδόν τετράλεπτο τηλεοπτικό μήνυμα, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης άνοιξε επισήμως τη συζήτηση για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, περιγράφοντάς την ως μια αναγκαία θεσμική απάντηση στις προκλήσεις της εποχής. Στο επίκεντρο της τοποθέτησής του βρέθηκαν οι «τολμηρές και γενναίες αλλαγές» που –όπως υποστήριξε– απαιτούνται για να ενισχυθεί το κύρος των θεσμών και η εμπιστοσύνη των πολιτών.
Ο πρωθυπουργός έθεσε ευθέως το πλαίσιο της συζήτησης, συνδέοντας την αναθεώρηση όχι μόνο με χρόνιες παθογένειες του πολιτικού συστήματος, αλλά και με νέα δεδομένα, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η κλιματική κρίση, τα οποία –όπως τόνισε– δεν μπορούν να αγνοούνται από τον Καταστατικό Χάρτη της χώρας.
Οι βασικοί άξονες της κυβερνητικής πρότασης
Σύμφωνα με όσα αποκάλυψε ο πρωθυπουργός, η κυβερνητική πλειοψηφία προσανατολίζεται σε αλλαγές με σαφές πολιτικό και θεσμικό αποτύπωμα. Κεντρική θέση κατέχει η αναθεώρηση του άρθρου 86 περί ευθύνης υπουργών, με στόχο την άρση της πολιτικής ασυλίας και την ενίσχυση της λογοδοσίας.
Παράλληλα, στο τραπέζι μπαίνουν η ίδρυση μη κρατικών μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων, η καθιέρωση μίας και μόνο εξαετούς θητείας για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, καθώς και η ουσιαστικότερη συμμετοχή των δικαστών στην επιλογή της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στη δημοσιονομική διάσταση της αναθεώρησης. Ο κ. Μητσοτάκης μίλησε για ανάγκη συνταγματικών «δικλείδων ασφαλείας» που θα διασφαλίζουν τη μόνιμη δημοσιονομική ισορροπία και τη συνέπεια των κυβερνητικών επιλογών, ώστε –όπως είπε– «η χώρα να μην επιστρέψει ποτέ ξανά στα επικίνδυνα μονοπάτια του λαϊκισμού».
Δημόσιο και αξιολόγηση στο επίκεντρο
Ξεχωριστό βάρος έδωσε ο πρωθυπουργός στο ζήτημα του Δημοσίου, επαναφέροντας τη συζήτηση για την αξιολόγηση και τη μονιμότητα. Όπως ανέφερε, η δημόσια διοίκηση οφείλει να γίνει πιο φιλική και αποτελεσματική, με κινητήρια δύναμη τη διαρκή αξιολόγηση, ενώ ξεκαθάρισε ότι η έννοια της μονιμότητας «πρέπει να τεθεί σε νέα βάση».
Η τοποθέτηση αυτή προκάλεσε άμεσα πολιτικές αντιδράσεις, καθώς θεωρείται από την αντιπολίτευση προάγγελος βαθύτερων αλλαγών στο άρθρο 103 του Συντάγματος.
Πρόσκληση για συναινέσεις και πολιτικός διάλογος
Ο κ. Μητσοτάκης επιχείρησε να δώσει έναν συναινετικό τόνο, απευθύνοντας πρόσκληση σε κόμματα και πολίτες για έναν «εποικοδομητικό προβληματισμό». Υπογράμμισε ότι το ίδιο το Σύνταγμα επιβάλλει τη συναίνεση, εφόσον στόχος είναι οι μεγάλες και διαχρονικές αλλαγές, εκφράζοντας την ευχή η διαδικασία να αποτελέσει απάντηση στην πολιτική τοξικότητα και τη στείρα κομματική αντιπαράθεση.
Την ίδια στιγμή, στα χέρια των βουλευτών της Νέα Δημοκρατία βρίσκεται ήδη πρωθυπουργική επιστολή, με την οποία καλούνται να καταθέσουν προτάσεις και παρατηρήσεις έως το τέλος Φεβρουαρίου. Η κυβέρνηση σχεδιάζει να παρουσιάσει την ολοκληρωμένη της πρόταση εντός Μαρτίου, ώστε τον Απρίλιο να ξεκινήσει η κοινοβουλευτική διαδικασία.
Οι αντιδράσεις της αντιπολίτευσης
Οι αντιδράσεις από τα κόμματα της αντιπολίτευσης ήταν άμεσες και έντονες. Το ΠΑΣΟΚ ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται να δώσει «λευκή επιταγή», προαναγγέλλοντας δική του ολοκληρωμένη πρόταση. Ο Νίκος Ανδρουλάκης έθεσε ως κόκκινες γραμμές τη διατήρηση της μονιμότητας στο Δημόσιο και την αποσύνδεση της επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης από το Υπουργικό Συμβούλιο.
Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, διά του προέδρου του Σωκράτης Φάμελλος, μίλησε για υποκρισία και προειδοποίησε για «κερκόπορτες» που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν το κράτος δικαίου, ενώ το ΚΚΕ ξεκαθάρισε ότι δεν θα συναινέσει σε καμία αναθεώρηση, θεωρώντας τη διαδικασία εργαλείο μονιμοποίησης στρατηγικών επιλογών.
Αιχμηρά ήταν και τα σχόλια από την Ελληνική Λύση και τη Νέα Αριστερά, με την αντιπολίτευση συνολικά να δηλώνει ότι θα τοποθετηθεί πλήρως αφού παρουσιαστεί η τελική πρόταση της κυβέρνησης.
Πώς εξελίσσεται η διαδικασία της Αναθεώρησης
Η διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης είναι σύνθετη και απαιτεί αυξημένες πλειοψηφίες. Τον Απρίλιο αναμένεται να ξεκινήσουν οι εργασίες της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος. Η Ολομέλεια της Βουλής θα κληθεί να ψηφίσει δύο φορές, με απόσταση ενός μήνα, τις προτεινόμενες διατάξεις.
Το κρίσιμο όριο των 180 ψήφων καθορίζει και τη συνέχεια: αν ένα άρθρο συγκεντρώσει 180 ψήφους στην προτείνουσα Βουλή, τότε στην επόμενη αναθεωρητική Βουλή αρκεί απλή πλειοψηφία 151 βουλευτών. Αντίθετα, άρθρα που θα λάβουν 151 έως 179 ψήφους θα χρειαστούν 180 στην επόμενη Βουλή.