Το ρουσφέτι στην Ελλάδα δεν υπήρξε ποτέ μια απλή «παρανομία», αλλά, όπως μαρτυρούν τα αρχεία, μια βαθιά ριζωμένη κοινωνική πρακτική που διαπέρασε οριζόντια το πολιτικό σύστημα. Οι πελατειακές σχέσεις του εκάστοτε πολιτευτή με τον ψηφοφόρο κρατούν… χιλιάδες χρόνια.
Οι επιστολές κορυφαίων πολιτικών προσώπων, που έρχονται σήμερα στο φως από το NEWPOST, αποκαλύπτουν με γυμνό τρόπο πώς η προσωπική παρέμβαση υποκαθιστά μέχρι και σήμερα την αξιοκρατία. Από την Αθήνα μέχρι το Ηράκλειο και τη Θεσσαλονίκη, οι «εξυπηρετήσεις» αποτελούσαν (και αποτελούν) το βασικό «νόμισμα» μιας διαχρονικής σχέσης.
Η επιστολή Μητσοτάκη προς τον Τομ Πάππας
Στις 29 Μαΐου 1964, ο τότε Υπουργός Οικονομικών της Ένωσης Κέντρου, Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, αποστέλλει μια επιστολή από την Αθήνα προς τον πανίσχυρο επιχειρηματία Τομ Πάππας. Το περιεχόμενο για τον… μπάρμπα στην Κορώνη είναι σαφές:
«Αξιότιμε κ. Πάππας, Σας παρακαλώ θερμώς όπως ενδιαφερθήτε και προσληφθή ως Νομικός Σύμβουλος της Εταιρείας ο Δικηγόρος Θεσσαλονίκης κ. […]». Η επιστολή φέρει τη σφραγίδα του υπουργείου και μια χειρόγραφη σημείωση που τονίζει την επιθυμία του υπουργού: «Τον συνιστώ θερμώς». Πρόκειται για ένα κλασικό δείγμα διαμεσολάβησης της πολιτικής εξουσίας στον ιδιωτικό τομέα για την αποκατάσταση ενός «ημετέρου».
Το «ενδιαφέρον» του Γεωργίου Παπανδρέου
Λίγα χρόνια νωρίτερα, στις 17 Ιουλίου 1960, ο Γεώργιος Παπανδρέου απευθύνεται σε φίλο του Υπουργό για μια θέση στο δημόσιο. Το αίτημα αφορά την πρόσληψη ενός νέου στις φυλακές στο Ηράκλειο Κρήτης. Ο Παπανδρέου γράφει: «Φίλε κ. Υπουργέ, Σας παρακαλώ θερμώς όπως ενδιαφερθήτε διά την πρόσληψιν του […] εις την υπάρχουσαν κενήν θέσιν φύλακος εις τας φυλακάς Ηρακλείου – Κρήτης».
Ο «Γέρος της Δημοκρατίας» πλέκει το εγκώμιο του υποψηφίου, σημειώνοντας ότι πρόκειται για έναν φιλότιμο και εργατικό νέο, άξιο κάθε υποστήριξης, ενώ ενημερώνει πως τα δικαιολογητικά βρίσκονται ήδη στην αρμόδια Διεύθυνση.
Διορισμοί εκπαιδευτικών στον Λαγκαδά
Τον Ιούλιο του 1953, μια επιστολή από τη Θεσσαλονίκη προς τον Υπουργό Παιδείας της κυβέρνησης Παπάγου, Κωνσταντίνο Καλλία, αναδεικνύει την κοινωνική διάσταση που συχνά επενδυόταν το ρουσφέτι. Ο Α.Ν. Στράτος, από τη Γενική Διοίκηση Βορείου Ελλάδος, ζητά την τοποθέτηση μιας αριστούχου αποφοίτου της Παιδαγωγικής Ακαδημίας σε σχολεία στον Λαγκαδά.
Η επιχειρηματολογία του είναι συναισθηματική: «Πολύ σε παρακαλώ όπως τοποθετηθή εις υπάρχουσας κενάς θέσεις των Δημοτικών Σχολείων Λαγκαδά… καθ’ όσον τυγχάνει η μόνη προστάτις της οικογενείας της».
Η ανάλυση του Τύπου για το φαινόμενο
Οι εφημερίδες της εποχής, όπως φαίνεται σε δημοσίευμα του 1958 με τίτλο «Το ρουσφέτι», προσπαθούσαν να ερμηνεύσουν το φαινόμενο. Αναρωτιούνται αν πρόκειται για «παράνομη συναλλαγή» ή «κοινωνική ανάγκη».
Το άρθρο περιγράφει τις «δύο όψεις» του ζητήματος: την ηθική κατάπτωση της δημόσιας διοίκησης από τη μία, και την απελπισμένη αναζήτηση εργασίας από τους πολίτες από την άλλη. Η εικονογράφηση της εφημερίδας με τον πολίτη που παρακαλά τον πολιτικό στο γραφείο του παραμένει μια διαχρονική εικόνα της ελληνικής πολιτικής πραγματικότητας.
