Το στοιχείο είναι αποκαλυπτικό και ταυτόχρονα εξοργιστικό: από τις 221 συλλήψεις για πυρκαγιές, οι 195 —σχεδόν 88%— αφορούν αμέλεια. Δηλαδή, πίσω από ένα τεράστιο μέρος των εστιών δεν βρίσκεται πάντα ο οργανωμένος εμπρηστής, αλλά ο γνωστός εθνικός τύπος της «δουλειάς πέντε λεπτών»: αυτός που θα κάψει ξερά χόρτα μέσα στον Αύγουστο, θα κάνει ηλεκτροκόλληση με μποφόρ, θα πετάξει αποτσίγαρο στο δρόμο, θα καθαρίσει πρόχειρα το οικόπεδο αφού πρώτα το έχει αφήσει ζούγκλα.
Όμως εδώ χρειάζεται προσοχή. Η επίκληση της ατομικής αμέλειας δεν μπορεί να γίνει άλλοθι για να μικρύνει η κυβερνητική ευθύνη. Το κράτος δεν υπάρχει μόνο για να συλλαμβάνει μετά. Υπάρχει κυρίως για να προλαβαίνει πριν. Αν κάθε χρόνο ξέρουμε ότι κάποιοι θα κάνουν θερμές εργασίες μέσα σε συνθήκες ακραίου κινδύνου, τότε το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος άναψε τη φωτιά. Είναι ποιος έλεγξε, ποιος απαγόρευσε, ποιος επέβαλε πρόστιμα εγκαίρως, ποιος καθάρισε, ποιος επιθεώρησε, ποιος συντόνισε, ποιος προστάτευσε.
Η κυβέρνηση κρίνεται ακριβώς εκεί: στην πρόληψη, στους ελέγχους, στη δασική διαχείριση, στους καθαρισμούς, στην Πολιτική Προστασία, στην ταχύτητα αντίδρασης, στην αυστηρή εφαρμογή του νόμου. Δεν αρκεί να ανακοινώνεις συλλήψεις όταν έχει ήδη καεί το βουνό. Το πραγματικό κράτος δεν φαίνεται μόνο στο 112 και στα εναέρια μέσα. Φαίνεται στο αν η παρανομία φοβάται πριν γίνει πυρκαγιά.
Από την άλλη, ας μην κοροϊδευόμαστε. Υπάρχει και κοινωνική συνενοχή. Υπάρχει ο πολίτης που απαιτεί κράτος όταν κινδυνεύει το σπίτι του, αλλά δεν θέλει έλεγχο όταν αυθαιρετεί στο οικόπεδό του. Υπάρχει ο δήμος που θυμάται τους καθαρισμούς όταν μυρίσει καμένο. Υπάρχει ο ιδιοκτήτης που αφήνει τα ξερόχορτα μέχρι να γίνουν προσάναμμα. Υπάρχει ο επαγγελματίας που θεωρεί την απαγόρευση «υπερβολή». Και υπάρχει ένα πολιτικό σύστημα που επί δεκαετίες χάιδεψε αυτή την κουλτούρα, γιατί η αυστηρότητα δεν έφερνε ψήφους.
Η κλιματική κρίση δημιουργεί ένα πολύ πιο επικίνδυνο περιβάλλον. Κάνει τα δάση πιο εύφλεκτα, τους ανέμους πιο καταστροφικούς, τις φωτιές πιο γρήγορες και ανεξέλεγκτες. Δεν μπορεί όμως να είναι το καθολικό συγχωροχάρτι ούτε για την κυβέρνηση ούτε για την κοινωνία. Γιατί όταν το κλίμα γίνεται πιο ακραίο, το κράτος οφείλει να γίνεται πιο σοβαρό και ο πολίτης πιο υπεύθυνος.
Δεν υπάρχει Canadair που να νικά συλλογικά την ανοησία. Αλλά δεν υπάρχει και σοβαρό κράτος που να ανακαλύπτει την ανοησία μόνο αφού γίνει στάχτη.
Η αλήθεια είναι διπλή και γι’ αυτό ενοχλητική: η φωτιά μπορεί να ξεκινά από την αμέλεια ενός ανθρώπου, αλλά η καταστροφή μεγαλώνει μέσα στα κενά ενός κράτους. Και όσο η κυβέρνηση θα δείχνει μόνο τον απρόσεκτο πολίτη, και ο πολίτης θα δείχνει μόνο την ανίκανη κυβέρνηση, η στάχτη θα συνεχίσει να γράφει κάθε καλοκαίρι το ίδιο ρεπορτάζ.
Η κλιματική κρίση ανάβει το σκηνικό. Το σπίρτο συχνά το κρατά ο γνωστός άγνωστος: ο Έλληνας της «δουλειάς πέντε λεπτών». Αλλά την ευθύνη να μην γίνει αυτή η ανοησία εθνική τραγωδία την έχει το κράτος. Και αυτό, όσο κι αν ενοχλεί, λέγεται κυβερνητική ευθύνη.