Το υπουργείο Παιδείας απέτρεψε εγκαίρως μια νέα εστία έντασης με την Εκκλησία στο θέμα των ιερών εικόνων στις αίθουσες των δικαστηρίων και στο ζήτημα του μαθήματος της Ηθικής. Έδειξε με άμεσες ενέργειες ότι το κυβερνητικό στρατόπεδο προτίμησε τη γραμμή της συνεννόησης. Υπενθυμίζεται ότι μετά την ψήφιση του νόμου για την ισότητα στον γάμο για τα ομόφυλα ζευγάρια, που είχαν προκαλέσει ένα προσωρινό ρήγμα, οι σχέσεις Εκκλησίας και Κράτους είχαν αποκλιμακωθεί.
Η δημόσια τοποθέτηση του Αρχιεπισκόπου Ιερωνύμου ότι όσα ανακοινώθηκαν από το υπουργείο Παιδείας «μας αναπαύουν» είχε περιεχόμενο που επιδέχεται ερμηνειών. Σύμφωνα με καλά πληροφορημένες πηγές, στη συγκεκριμένη φάση, η Εκκλησία εκτιμά πως η κυβέρνηση δεν επιχείρησε να μεταβάλει τις βασικές ισορροπίες στα ζητήματα που αφορούν τον ρόλο της Ορθοδοξίας στον δημόσιο χώρο και στη σχολική εκπαίδευση.
H Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού απέστειλε υπόμνημα προς το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους, σχετικά με την προσφυγή της Ένωσης Αθέων στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), η οποία αφορά την παρουσία Ιερών Εικόνων στις αίθουσες των δικαστηρίων. Η προσφυγή είχε κατατεθεί το 2020, με την Ένωση Αθέων να ζητά την απομάκρυνση των εικόνων, επικαλούμενη την προστασία του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη. Αντίστοιχο αίτημα είχε υποβληθεί και στο Συμβούλιο της Επικρατείας, το οποίο είχε απορριφθεί με την απόφαση 71/2019 της Ολομέλειας. Σύμφωνα με το υπόμνημα (αρ. πρωτ. 18022/Θ2/13.2.2026), η διατήρηση των Ιερών Εικόνων στις δικαστικές αίθουσες δεν συνιστά προσβολή του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη. Όπως επισημαίνεται, πρόκειται για μια μακρόχρονη πρακτική που ανάγεται στην ίδρυση του νεότερου ελληνικού κράτους και συνδέεται με την πολιτισμική και ιστορική ταυτότητα της χώρας, καθώς και με τον ρόλο της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Το μήνυμα του υπουργείου Παιδείας
Το υπουργείο Παιδείας επέλεξε να κινηθεί σε δύο άξονες με τρόπο που περιόρισε τον κίνδυνο αντιπαράθεσης. Ο πρώτος αφορά την παρουσία των ιερών εικόνων στα δικαστήρια. Η γραμμή που προβλήθηκε ήταν πως οι εικόνες συνδέονται με την ιστορική και πολιτισμική παράδοση της χώρας και δεν προσβάλλουν τη θεσμική λειτουργία της Δικαιοσύνης. Πρόκειται για μια προσέγγιση που μεταφέρει τη συζήτηση από το στενά δικαιωματικό πεδίο στο επίπεδο της ιστορικής συνέχειας και της δημόσιας ταυτότητας του ελληνικού κράτους. Ο δεύτερος άξονας αφορά το μάθημα των Θρησκευτικών και το εναλλακτικό μάθημα της Ηθικής. Και εδώ το υπουργείο δεν επέλεξε να ανοίξει μια νέα συζήτηση ανατροπής. Αντιθέτως, κράτησε τη γραμμή του υπάρχοντος πλαισίου, υπογραμμίζοντας τη διακριτή αντιμετώπιση του μαθήματος των Θρησκευτικών και του μαθήματος της Ηθικής.
Γιατί το θέμα είχε πολιτικό βάρος
Το συγκεκριμένο πεδίο αφορά μεταξύ άλλων ζητήματα ταυτότητας, παράδοσης, εκπαίδευσης και σχέσεων Πολιτείας και Εκκλησίας. Για αυτό και κάθε παρέμβαση αποκτά βαρύτερο φορτίο από αυτό που φαίνεται με την πρώτη ματιά. Αν η κυβέρνηση υιοθετούσε πιο επιθετική στάση, το θέμα θα μπορούσε να εξελιχθεί σε δημόσιο σημείο σύγκρουσης, με πολιτικές και ιδεολογικές προεκτάσεις που θα ξεπερνούσαν κατά πολύ το αρχικό του αντικείμενο. Η αποφυγή αυτής της εξέλιξης δείχνει ότι υπήρξε επιλογή πολιτικής διαχείρισης. Η κυβέρνηση δεν αναζήτησε ένα νέο πεδίο αναμέτρησης με την Εκκλησία. Σε μια συγκυρία όπου η πολιτική ατζέντα είναι ήδη επιβαρυμένη, ένα ακόμη μέτωπο με έντονο συναισθηματικό και ταυτοτικό περιεχόμενο θα είχε περιορισμένα οφέλη και αυξημένο κόστος.
Η σημασία της δήλωσης Ιερωνύμου
Η δήλωση του Αρχιεπισκόπου είχε ειδικό βάρος επειδή λειτούργησε ως δημόσιο σήμα αποκλιμάκωσης. Δεν υπήρξε αιχμή, επιφύλαξη ή προειδοποίηση. Η κυβέρνηση έστειλε μήνυμα ότι προτιμά τη συνεννόηση από τη σύγκρουση. Η Εκκλησία ανταποκρίθηκε θετικά. Και οι δύο πλευρές, τουλάχιστον σε αυτή τη συγκυρία, έδειξαν πως δεν επιθυμούν νέα κλιμάκωση σε ένα πεδίο που στο παρελθόν έχει δοκιμάσει σοβαρά τις σχέσεις τους. Πίσω από το συγκεκριμένο επεισόδιο φαίνεται μια ευρύτερη πολιτική επιλογή. Η κυβέρνηση επιδιώκει να διαχειρίζεται με χαμηλούς τόνους ζητήματα που αγγίζουν τον πυρήνα της σχέσης κράτους και Εκκλησίας. Το υπουργείο Παιδείας, με τη γραμμή που εξέπεμψε, απέτρεψε ένα νέο σημείο τριβής με την Εκκλησία. Και η δημόσια ικανοποίηση του Αρχιεπισκόπου Ιερωνύμου επιβεβαίωσε ότι, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, η επιλογή αυτή πέτυχε.