Το ποτάμι του Έβρου που διασχίζει την ελληνοτουρκική μεθόριο, ορίζοντας σε μεγάλο βαθμό τη συνοριακή γραμμή Ελλάδας και Τουρκίας, έρχεται κάθε χειμώνα στην επικαιρότητα λόγω των πλημμυρικών φαινομένων και το καλοκαίρι λόγω της υποχώρησης των υδάτων.
Η περιοδεία του Κυριάκου Μητσοτάκη στην περιοχή ανέδειξε και άλλες πτυχές του θέματος πέρα από την πολιτική προστασία, τις υποδομές, τις αποζημιώσεις για τις καταστροφές από τις πλημμύρες και την αγροτική επιβίωση. Στην ίδια δημόσια παρέμβαση συνδέθηκαν οι καταστροφές από τις πλημμύρες, η συμφωνία με τη Βουλγαρία για εγγυημένες ποσότητες νερού, η ανάγκη για έργα αποθήκευσης και διαχείρισης και η ενίσχυση της Ολοκληρωμένης Χωρικής Επένδυσης του Έβρου.
Ο Έβρος αντιμετωπίζεται ως ένα γεωπολιτικό πεδίο και όχι αποκλειστικά ως μια περιοχή που κάθε τόσο δοκιμάζεται από ακραία καιρικά φαινόμενα.
Ο Έβρος ως σύνορο
Ο Έβρος είναι ποτάμι συνόρων, ένα γεγονός που το καθιστά ρυθμιστικό παράγοντα σε κάθε πλημμύρα ή ξηρασία. . Οι ροές που φτάνουν στο ελληνικό τμήμα εξαρτώνται από όσα συμβαίνουν βορειότερα. Οι βροχοπτώσεις, οι απορροές, η λειτουργία φραγμάτων και η διαχείριση παραποτάμων, διαμορφώνουν μια πραγματικότητα που η Ελλάδα δεν ελέγχει πλήρως. Αυτό σημαίνει ότι η αντιμετώπιση της πλημμύρας δεν εξαντλείται σε αναχώματα και αποκαταστάσεις. Απαιτεί ανταλλαγή δεδομένων σε σταθερό ρυθμό, θεσμική συνεργασία και διακρατικούς μηχανισμούς που να λειτουργούν πριν προκύψει το οποιοδήποτε πρόβλημα.
Οι πρόσφατες πλημμύρες στον βόρειο Έβρο ανέδειξαν αυτή τη διάσταση. Η καταστροφή σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις, οι πιέσεις στα αναχώματα και η αβεβαιότητα για το προσεχές διάστημα έχουν εκτός από τοπικό χαρακτήρα (αποζημιώσεις, πρωτογενή παραγωγή) και διακρατικό.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε το ζήτημα σε ευρύτερο πλαίσιο, με έμφαση στην ασφάλεια νερού για το καλοκαίρι και στην ανάγκη να προχωρήσουν έργα που συζητούνται επί δεκαετίες.
Στον βόρειο Έβρο, η αγροτική οικονομία συνδέεται άμεσα με τον Άρδα όπου βρίσκεται η πρακτική διάσταση της διακρατικής εξάρτησης. Εκτός από το πόσο νερό περνά από το ποτάμι σε μια δεδομένη στιγμή, ιδιαίτερη σημασία έχει αν υπάρχει προβλεψιμότητα για την άρδευση, αν οι καλλιεργητές γνωρίζουν τι ποσότητες θα έχουν, και αν η περιοχή μπορεί να σχεδιάσει παραγωγή μεσοπρόθεσμα.
Η ελληνική πλευρά έχει εδώ και χρόνια μια γνωστή δομική αδυναμία, σύμφωνα με έμπειρους παρατηρητές. Η περιοχή δεν διαθέτει επαρκή υποδομή αποθήκευσης ώστε να μειώνει την εξάρτηση από τις τρέχουσες ροές κάτι που σημαίνει πως όταν η αποθήκευση είναι περιορισμένη, κάθε διακύμανση των ροών μετατρέπεται σε πίεση.
Η φράση του Κυριάκου Μητσοτάκη για την ανάγκη να μην είναι η περιοχή απολύτως εξαρτημένη από τις ροές του ποταμού αποτυπώνει ακριβώς αυτό το πρόβλημα. Εκτός από το φυσικό φαινόμενο αφορά και την κρατική ικανότητα να προστατεύσει την αγροτική παραγωγή με έργα.
Η αναφορά σε συμφωνία με τη Βουλγαρία για εγγυημένες ποσότητες νερού έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή μεταφέρει το θέμα από το επίπεδο της διαχείρισης κρίσεων στο επίπεδο της διαπραγματευμένης σταθερότητας. Η Αθήνα δείχνει ότι εξασφάλισε ένα χρονικό περιθώριο ώστε να κινηθεί χωρίς την πίεση του άμεσου κινδύνου για την άρδευση.
Η ελληνοτουρκική διάσταση στη διαχείριση του ποταμού
Ο Έβρος εκτός από την Ελλάδα και τη Βουλγαρία αφορά και την Τουρκία καθώς το νερό λειτουργεί ως πεδίο ελληνοτουρκικής συνεννόησης. Η διαχείριση πλημμυρών, η ανταλλαγή δεδομένων, οι μηχανισμοί έγκαιρης προειδοποίησης και η συνολική προστασία της λεκάνης αποτελούν χαμηλότερης έντασης αλλά υψηλής σημασίας δίαυλο επικοινωνίας.
Σε αυτή τη λογική, ο Έβρος καθίσταται μέρος της λεγόμενης θετικής ατζέντας στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και της διπλωματίας που προχωρά μέσα από τεχνικά θέματα, κοινά συμφέροντα και συγκεκριμένα πρωτόκολλα συνεργασίας διατηρώντας έναν ακόμα δίαυλο επικοινωνίας.
Το πλαίσιο που διέπει τον ποταμό Έβρο
(EUROKINISSI)
Σε επίπεδο βασικών διακρατικών ρυθμίσεων, ο Έβρος και ο Άρδας στηρίζονται σε ένα πλέγμα από συμφωνίες και μόνιμους μηχανισμούς συνεργασίας. Το γενικό θεσμικό υπόβαθρο είναι η κύρωση από την Ελλάδα της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα διασυνοριακά ύδατα, ενώ στο διμερές πεδίο με τη Βουλγαρία υπάρχει από το 2010 κοινή διακήρυξη για συνεργασία στις κοινές λεκάνες απορροής και από το 2011 κοινή ομάδα εργασίας για Στρυμόνα, Νέστο, Άρδα και Έβρο, με ανταλλαγή ποσοτικών και ποιοτικών δεδομένων και συντονισμό για έγκαιρη πρόγνωση πλημμυρών. Ειδικά για τον Άρδα, μετά τη λήξη της παλιάς 60ετούς συμφωνίας τον Ιούλιο του 2024, υπογράφηκε ενδιάμεση ρύθμιση για το 2024 με παροχή 77,9 εκατ. κυβικών μέτρων νερού προς τους αγρότες του βορείου Έβρου και στη συνέχεια, τον Μάιο του 2025, νέα πενταετής συμφωνία Ελλάδας-Βουλγαρίας, με ετήσιο καθορισμό ποσοτήτων ανάλογα με τις ανάγκες της βουλγαρικής πλευράς και με πίεση προς την ελληνική πλευρά για έργα αποθήκευσης νερού παράλληλα.
Με την Τουρκία υφίσταται από το 2010 κοινή δήλωση προστασίας του ποταμού Έβρου, πάνω στην οποία συγκροτήθηκε ad hoc Κοινή Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων και ομάδα εργασίας για ανταλλαγή στοιχείων και διαχείριση κινδύνου πλημμύρας. Η συγκεκριμένη δομή επανενεργοποιήθηκε πολιτικά στην πρόσφατη κοινή δήλωση Ελλάδας-Τουρκίας της 11ης Φεβρουαρίου 2026 με ρητή αναφορά σε συνεργασία για βιώσιμη διαχείριση νερού και κοινή αντιμετώπιση των πλημμυρών στη λεκάνη Meriç/Έβρου.