Τον σπουδαίο Γερμανό φιλόσοφο Γιούργκεν Χάμπερμας, ο οποίος άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στην ευρωπαϊκή διανόηση μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αποχαιρέτησε με δημόσια παρέμβασή του ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής και αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης, Νίκος Ανδρουλάκης. Μέσα από την ανάρτησή του, εστίασε στον πυρήνα της σκέψης του εκλιπόντος, ο οποίος ανέδειξε τη ζωτική σημασία της δημόσιας σφαίρας. Όπως εξήγησε ο κ. Ανδρουλάκης, ο Χάμπερμας οραματίστηκε αυτόν τον χώρο ως το πεδίο όπου οι πολίτες, λειτουργώντας ως ελεύθερα και ισότιμα υποκείμενα, μπορούν να συζητούν, να διαφωνούν και να διαμορφώνουν με κριτικό πνεύμα την κοινή γνώμη. Προειδοποίησε μάλιστα ότι όταν αυτή η σφαίρα υποχωρεί κάτω από τις ασφυκτικές πιέσεις των αγορών, της τεχνοκρατίας ή της χειραγώγησης των μέσων ενημέρωσης, τότε η ίδια η λειτουργία της δημοκρατίας καταλήγει να ελέγχεται από κλειστά κέντρα εξουσίας.
Το όραμα για την Ευρώπη και η στήριξη στην Ελλάδα
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ στον βαθύ ευρωπαϊσμό που χαρακτήριζε τον Γιούργκεν Χάμπερμας. Ο κορυφαίος στοχαστής πίστευε ακράδαντα ότι μόνο μια δημοκρατικά οργανωμένη Ευρώπη θα ήταν ικανή να ορθώσει ανάστημα απέναντι στη σκοτεινή επιστροφή του εθνικισμού. Αναφερόμενος στο εμβληματικό δοκίμιο του φιλοσόφου «Για ένα Σύνταγμα της Ευρώπης», ο Νίκος Ανδρουλάκης υπενθύμισε ότι ο Χάμπερμας είχε εντοπίσει εγκαίρως το θεμελιώδες κατασκευαστικό λάθος της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, το οποίο δεν ήταν άλλο από τη δημιουργία μιας αυστηρής νομισματικής ένωσης χωρίς να υπάρχει η αντίστοιχη πολιτική ένωση. Είναι χαρακτηριστικό, άλλωστε, ότι με το ίδιο ακριβώς πνεύμα πραγματοποίησε ηχηρές δημόσιες παρεμβάσεις κατά τη διάρκεια της ελληνικής κρίσης χρέους. Τότε, ο Γερμανός διανοούμενος δεν δίστασε να ασκήσει δριμεία κριτική στις σκληρές πολιτικές λιτότητας, υψώνοντας ασπίδα προστασίας και υπερασπιζόμενος την απόλυτη ανάγκη για ευρωπαϊκή αλληλεγγύη προς την Ελλάδα.
Η απάντηση στη σύγχρονη κρίση και ο δημόσιος λόγος
Στον επίλογο της τοποθέτησής του, ο Νίκος Ανδρουλάκης συνέδεσε τη φιλοσοφική παρακαταθήκη του εκλιπόντος με τις σύγχρονες προκλήσεις. Σημείωσε ότι η απάντηση του Χάμπερμας στη σημερινή κρίση της δημοκρατίας δεν ήταν η λιγότερη πολιτική, αλλά αντιθέτως η πολύ περισσότερη και ουσιαστική διαβούλευση. Σε μια κρίσιμη εποχή όπου το δημοκρατικό πολίτευμα δοκιμάζεται σκληρά από τις τεράστιες κοινωνικές ανισότητες, την επέλαση των fake news, την εργαλειοποίηση από τους «τεχνικούς της εξουσίας» και την ακραία πόλωση, οι ιδέες του αποτελούν έναν φωτεινό φάρο. Όπως κατέληξε χαρακτηριστικά ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, η δημοκρατία, σύμφωνα με τον Χάμπερμας, είναι πάνω απ’ όλα μια κουλτούρα δημόσιου λόγου, η οποία εξασφαλίζει τη δυνατότητα των ελεύθερων πολιτών να συζητούν και να συγκροτούν συλλογικά την κοινή τους βούληση.