Υπάρχουν στιγμές που η Ιστορία δεν ζητά ερμηνείες, ζητά στάση. Και η στάση αυτή, σήμερα, οφείλει να είναι καθαρή: η Ελλάδα δεν πρέπει –δεν δικαιούται– να γυρίσει πίσω. Όχι πίσω στις διαιρέσεις, όχι πίσω στη βία, όχι πίσω στη ματωμένη μνήμη του εμφυλίου πολέμου, που άφησε πίσω του ερείπια, μίσος και γενιές τραυματισμένες.
Η επιστροφή σε εκείνη την εποχή δεν θα ήταν απλώς ιστορικό λάθος. Θα ήταν ηθική αποτυχία. Άδικη για όλους μας, αλλά κυρίως άδικη για τους νέους ανθρώπους που δεν έζησαν εκείνον τον διχασμό και δεν οφείλουν να τον κληρονομήσουν ως πολιτικό δηλητήριο. Η κοινωνία που ζητά από τη νέα γενιά να κοιτάξει μπροστά, δεν μπορεί την ίδια στιγμή να της δείχνει τον δρόμο της σύγκρουσης και της τυφλής αντιπαράθεσης.
Προφανώς –και αυτό πρέπει να λέγεται χωρίς υπεκφυγές– οι απόψεις δεν ποινικοποιούνται. Η δημοκρατία υπάρχει ακριβώς για να αντέχει τη διαφωνία, την ένταση, ακόμη και την οξύτητα του λόγου. Όμως η ελευθερία του καθενός τελειώνει εκεί που αρχίζει η ελευθερία του άλλου. Όταν ο λόγος μετατρέπεται σε απειλή και η διαφωνία σε βία, τότε δεν έχουμε πια πολιτική· έχουμε εκτροπή.
Το πολιτικό σκηνικό έχει αλλάξει. Δεν ζούμε σε εποχές ιδεολογικής αθωότητας ούτε σε κοινωνίες κλειστές στον εαυτό τους. Η βία, από όπου κι αν προέρχεται, δεν είναι “παράπλευρη απώλεια” της δημοκρατίας. Είναι άρνησή της. Και το πολιτικό σύστημα, αν θέλει να λέγεται δημοκρατικό, οφείλει να αντιδρά σε κάθε μορφή της – χωρίς αστερίσκους, χωρίς συμψηφισμούς, χωρίς μισόλογα.
Σε αυτό το σημείο αρχίζουν οι πραγματικές πολιτικές ευθύνες. Όχι μόνο των ακραίων, αλλά και όσων σιωπούν. Όχι μόνο εκείνων που κραυγάζουν, αλλά και εκείνων που χαϊδεύουν αυτιά για πρόσκαιρα οφέλη. Η δημοκρατία δεν καταλύεται μόνο με πραξικοπήματα· φθείρεται καθημερινά με ανοχές, υπεκφυγές και ηθική χαλαρότητα.
Αν θέλουμε πραγματική δημοκρατία, οφείλουμε όλοι –πολιτικοί και πολίτες– να αναλογιστούμε τις ευθύνες μας. Όχι με όρους κομματικούς, αλλά με όρους ιστορικούς. Γιατί το να μη γυρίσουμε πίσω δεν είναι σύνθημα. Είναι χρέος. Και αυτή τη φορά, δεν υπάρχει δικαιολογία για να το παραβούμε.