Σε ιδιαίτερα θετικό κλίμα πραγματοποιήθηκε στην Άγκυρα η συνάντηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, με τους δύο ηγέτες να εκπέμπουν μήνυμα συνέχισης του διαλόγου και σταδιακής αποκλιμάκωσης των εντάσεων.
Ο Τούρκος πρόεδρος χαρακτήρισε «πολύ καλό φίλο» τον Έλληνα πρωθυπουργό, υπογραμμίζοντας ότι τα προβλήματα Ελλάδας και Τουρκίας «δεν είναι άλυτα στη βάση του διεθνούς δικαίου». Από την πλευρά του, ο κ. Μητσοτάκης επανέλαβε με σαφήνεια τη θέση της Αθήνας ότι η μόνη διαφορά που μπορεί να οδηγηθεί ενώπιον διεθνούς δικαιοδοτικού οργάνου είναι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, επί τη βάσει του Δικαίου της Θάλασσας.
Ειλικρινής συζήτηση και ανοικτοί δίαυλοι
Η κατ’ ιδίαν συνάντηση των δύο ηγετών διήρκεσε περίπου μιάμιση ώρα. Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, τέθηκαν στο τραπέζι όλα τα ζητήματα που έχουν προκαλέσει διαφωνίες τα τελευταία χρόνια, με στόχο να διατηρηθούν οι ανοικτοί δίαυλοι επικοινωνίας και να αποφευχθούν νέες κρίσεις.
Κοινή εκτίμηση Αθήνας και Άγκυρας είναι ότι η βελτίωση του κλίματος στις διμερείς σχέσεις λειτουργεί υπέρ της σταθερότητας όχι μόνο στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και στην ευρύτερη περιοχή. Στη συζήτηση περιλήφθηκαν επίσης διεθνή ζητήματα, με έμφαση στον πόλεμο στην Ουκρανία και τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.
Ο κ. Ερντογάν δήλωσε ότι από το 2023 και μετά μπορεί να υπάρξει πρόοδος στην επίλυση των «αλληλένδετων προβλημάτων» στο Αιγαίο, σημειώνοντας ότι διαπίστωσε σύγκλιση απόψεων ως προς τη σημασία του διεθνούς δικαίου.
Η ελληνική θέση για ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επανέλαβε δημόσια, ενώπιον του Τούρκου προέδρου, ότι η Ελλάδα αναγνωρίζει ως μοναδική διαφορά την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.
«Ακόμη και όταν διαφωνούμε, είναι σημαντικό να μη διολισθαίνουμε σε κρίσεις και εντάσεις», τόνισε, επισημαίνοντας ότι κάθε ενδεχόμενη προσφυγή πρέπει να γίνει στη βάση του διεθνούς δικαίου και ειδικότερα του δικαίου της θάλασσας.
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η αναφορά του πρωθυπουργού στο casus belli, με σαφή παρότρυνση προς την Άγκυρα για άρση της απειλής. «Είναι καιρός να αρθεί κάθε απειλή, τυπική και ουσιαστική, στις μεταξύ μας σχέσεις – αν όχι τώρα, πότε;» ανέφερε χαρακτηριστικά, στέλνοντας μήνυμα πολιτικής βούλησης αλλά και προσδοκίας για συγκεκριμένα βήματα.
Ο ίδιος υπογράμμισε ότι «δεν μπορούμε να αλλάξουμε τη γεωγραφία, μπορούμε όμως να την κάνουμε σύμμαχο», επιλέγοντας μια φράση που συνοψίζει τη στρατηγική προσέγγιση της Αθήνας.
Κυπριακό και μειονότητες
Στο ζήτημα του Κυπριακού, ο Έλληνας πρωθυπουργός επανέλαβε ότι οι πρωτοβουλίες του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ δημιουργούν ένα «παράθυρο ευκαιρίας» για επανεκκίνηση ουσιαστικού διαλόγου, στη βάση των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Παράλληλα, ξεκαθάρισε το πλαίσιο για το θέμα των μειονοτήτων, υπενθυμίζοντας ότι το καθεστώς τους καθορίζεται ρητά από τη Συνθήκη της Λωζάνης και ότι η μειονότητα στη Θράκη είναι θρησκευτική, αποκλείοντας άλλες ερμηνείες.
Το μήνυμα ήταν σαφές: διάλογος μεν, αλλά χωρίς αμφισβήτηση θεμελιωμένων διεθνών νομικών κειμένων.
Οικονομία και συμφωνίες συνεργασίας
Πέρα από τα πολιτικά ζητήματα, η συνάντηση είχε και έντονο οικονομικό αποτύπωμα. Στην κοινή δήλωση που εκδόθηκε μετά το πέρας των συνομιλιών, οι δύο πλευρές έθεσαν ως στόχο την αύξηση του διμερούς εμπορικού όγκου στα 10 δισ. δολάρια έως το τέλος της δεκαετίας.
Οι συμφωνίες που υπεγράφησαν αφορούν:
– Προώθηση επενδύσεων
– Δημιουργία ακτοπλοϊκής γραμμής Θεσσαλονίκης – Σμύρνης
– Συνεργασία στο πλαίσιο του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ευξείνου Πόντου
– Κοινή προετοιμασία για φυσικές καταστροφές και σεισμούς
– Πολιτιστικές ανταλλαγές
– Συνεργασία σε θέματα τεχνολογίας
Η διεύρυνση της οικονομικής συνεργασίας θεωρείται από τις δύο πλευρές ως βασικός πυλώνας σταθερότητας, καθώς δημιουργεί αλληλεξαρτήσεις που μειώνουν τα περιθώρια έντασης.
Μια προσεκτική αισιοδοξία
Η εικόνα που εξέπεμψε η Άγκυρα ήταν αυτή μιας συγκρατημένης αλλά ουσιαστικής προσέγγισης. Οι διαφωνίες παραμένουν υπαρκτές και βαθιές, ωστόσο το γεγονός ότι τίθενται στο τραπέζι με ειλικρίνεια και χωρίς ρητορικές εξάρσεις αποτελεί, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, θετική ένδειξη.
Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν η πολιτική βούληση που αποτυπώθηκε στις δηλώσεις θα μεταφραστεί σε συγκεκριμένες κινήσεις, ιδίως στο ζήτημα του casus belli και στην προοπτική προσφυγής στη Χάγη για την ΑΟΖ.
Προς το παρόν, Αθήνα και Άγκυρα δείχνουν να επενδύουν στη σταθερότητα. Και σε μια περιοχή όπου η ένταση είναι συχνά ο κανόνας, αυτό από μόνο του δεν είναι αμελητέο.
Οι συμφωνίες που υπεγράφησαν
Επτά κείμενα υπεγράφησαν στο πλαίσιο του 6ου Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας (ΑΣΣ) Ελλάδας – Τουρκίας, που πραγματοποιήθηκε σήμερα, στην Άγκυρα.
Τα κείμενα είναι τα εξής:
1. Κοινή Δήλωση ανάμεσα στην Κυβέρνηση της Ελληνικής Δημοκρατίας και την Κυβέρνηση της Δημοκρατίας της Τουρκίας.
2. Μνημόνιο Κατανόησης για τη συνεργασία στον τομέα του Πολιτισμού.
3. Κοινή Δήλωση για τη Συνεργασία των υπουργείων Εξωτερικών Ελλάδας και Τουρκίας στο πλαίσιο του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ευξείνου Πόντου.
4. Κοινή Δήλωση για τη συνεργασία ανάμεσα στο «Enterprise Greece» και το «Invest in Turkiye».
5. Κοινή Δήλωση για την έναρξη του προγράμματος διμερούς συνεργασίας στην έρευνα και την τεχνολογία.
6. Κοινή Δήλωση για την ενίσχυση της διμερούς συνεργασίας στον τομέα της ετοιμότητας έναντι σεισμών.
7. Koινή Δήλωση για τη δρομολόγηση ακτοπλοϊκής σύνδεσης ανάμεσα στα λιμάνια της Θεσσαλονίκης και της Σμύρνης.