Την ανάγκη να αποκτήσει συγκεκριμένο επιχειρησιακό περιεχόμενο η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανέδειξε ο Κυριάκος Μητσοτάκης κατά τη διάρκεια της Συνόδου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, στις Βρυξέλλες. Ο Έλληνας πρωθυπουργός συνέδεσε ευθέως την πρόσφατη επίθεση στην Κύπρο με τη συζήτηση που άνοιξε σε ευρωπαϊκό επίπεδο για το άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υποστήριξε ότι η αντίδραση ευρωπαϊκών χωρών υπέρ της Κυπριακής Δημοκρατίας, με πρώτη την Ελλάδα, έδειξε στην πράξη πως η ευρωπαϊκή συνδρομή μπορεί να λειτουργήσει άμεσα σε συνθήκες κρίσης. Όπως ανέφερε, η αεροναυτική υποστήριξη που παρασχέθηκε προς την Κύπρο αποτέλεσε ουσιαστικά μια de facto ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής, ακόμη κι αν δεν υπήρξε η τυπική νομική διαδικασία.
Η Αθήνα αντιμετωπίζει την πρόσφατη κινητοποίηση υπέρ της Κύπρου ως ένα πολιτικό και επιχειρησιακό προηγούμενο που πρέπει πλέον να αποκτήσει θεσμικό βάρος. Σύμφωνα με την προσέγγιση που ανέπτυξε ο πρωθυπουργός, η αντίδραση των ευρωπαϊκών χωρών απέδειξε ότι η ρήτρα υπάρχει ως πραγματική δυνατότητα ευρωπαϊκής συνδρομής και όχι μόνο ως θεωρητική πρόβλεψη των Συνθηκών. Αυτό είναι και το βασικό μήνυμα της Αθήνας προς τις Βρυξέλλες. Η εμπειρία της Κύπρου έδειξε ότι σε μια στιγμή κρίσης υπάρχει πολιτική βούληση για στήριξη κράτους μέλους. Το επόμενο βήμα, κατά την ελληνική θέση, είναι να αποκτήσει αυτή η βούληση σαφή διαδικασία εφαρμογής.
Το επιχειρησιακό κενό του άρθρου 42.7
Το άρθρο 42.7 προβλέπει αμοιβαία βοήθεια και συνδρομή σε περίπτωση επίθεσης κατά κράτους μέλους. Ωστόσο, η πρακτική ενεργοποίησή του παραμένει ασαφής, όπως σημειώνουν κυβερνητικές πηγές. Δεν υπάρχει σήμερα ένα συγκεκριμένο ευρωπαϊκό σχέδιο που να καθορίζει ποια βήματα ακολουθούνται από την πρώτη στιγμή, ποιος αναλαμβάνει τον συντονισμό και ποια μέσα μπορούν να κινητοποιηθούν ανάλογα με τη φύση της απειλής. Αυτό το κενό ανέδειξε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Ο πρωθυπουργός ζήτησε να χαραχθεί ένας σαφής οδικός χάρτης, με ορίζοντα μηνών και όχι ετών, ώστε η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής να αποκτήσει πρακτικό σχέδιο ενεργοποίησης και άμεσης εφαρμογής.
Τι ζητά η Ελλάδα από την Ευρωπαϊκή Ένωση
Η Αθήνα επιδιώκει μια συμφωνημένη ευρωπαϊκή διαδικασία που θα περιγράφει με σαφήνεια τι συμβαίνει όταν ένα κράτος μέλος δέχεται επίθεση. Στο κυβερνητικό σκεπτικό, το ζητούμενο είναι να υπάρχει εκ των προτέρων επιχειρησιακή προετοιμασία, ώστε να μην εξαρτάται η αντίδραση κάθε φορά μόνο από πολιτικές συνεννοήσεις της τελευταίας στιγμής. Με αυτή τη λογική, η Ελλάδα ζητά να δοθεί περιεχόμενο και βάθος σε μια ρήτρα που, όπως ανέφερε ο πρωθυπουργός, είχε υποχωρήσει στον δημόσιο διάλογο. Η πρόσφατη περιπέτεια της Κύπρου αξιοποιείται πλέον ως επιχείρημα για να επιστρέψει η συζήτηση στο κέντρο της ευρωπαϊκής ατζέντας.
Η σύνδεση με τη στρατηγική αυτονομία
Η ελληνική παρέμβαση εντάσσει το ζήτημα και στο ευρύτερο πλαίσιο της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης. Σε αυτό το πλαίσιο, η κυβέρνηση θεωρεί ότι η συζήτηση που άνοιξε εξυπηρετεί άμεσα τα εθνικά συμφέροντα Ελλάδας και Κύπρου, καθώς μεταφέρει την προσοχή από τη γενική πολιτική στήριξη στην ανάγκη για έναν σαφή ευρωπαϊκό μηχανισμό συνδρομής. Η ελληνική θέση συνοψίζεται στην ανάγκη να μετατραπεί η πρόσφατη εμπειρία από μια ad hoc κινητοποίηση σε σταθερό θεσμικό εργαλείο. Στόχος είναι το άρθρο 42.7 να πάψει να παραμένει μια γενική πρόβλεψη και να αποκτήσει συγκεκριμένο επιχειρησιακό σχέδιο εφαρμογής σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Όπως ανέφερε και ο Κυριάκος Μητσοτάκης μετά το πέρας της Συνόδου: «Η περιπέτεια της Κύπρου είναι μία ευκαιρία και για την Ελλάδα και για την Κύπρο μετ’ επιτάσεως να προχωρήσει αυτή η συζήτηση σε μία κατεύθυνση που αναντίρρητα εξυπηρετεί τα εθνικά συμφέροντα».