Τα τελευταία χρόνια, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ακολουθεί μια σταθερή ευρωπαϊκή τακτική. Όταν ένα ζήτημα αρχίζει να πιέζει την ελληνική οικονομία, την αγορά ή τα νοικοκυριά, επιχειρεί να το μεταφέρει γρήγορα από το εθνικό επίπεδο στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των κρατών μελών. Η επιδίωξη είναι να ανοίξει η ευρωπαϊκή συζήτηση πριν η πίεση εξελιχθεί σε βαθύτερη κρίση και πριν τα περιθώρια αντίδρασης στενέψουν.
Αυτή η γραμμή αποτυπώνεται σε μια σειρά παρεμβάσεων που ξεκινούν από την πανδημία, περνούν στην ακρίβεια και φτάνουν σήμερα στο ενεργειακό μέτωπο με αφορμή τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Η νέα ενεργειακή παρέμβαση
Στην πιο πρόσφατη φάση, η κυβέρνηση επαναφέρει το ζήτημα της ενεργειακής ετοιμότητας της Ευρώπης. Με φόντο τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή και τον κίνδυνο αναταραχής σε μια κρίσιμη θαλάσσια αρτηρία όπως τα Στενά του Ορμούζ, ο πρωθυπουργός ζητεί η Ευρωπαϊκή Ένωση να διαθέτει εκ των προτέρων ένα πακέτο μέτρων. Η λογική είναι συγκεκριμένη. Πριν εκτιναχθούν οι τιμές ή προκληθούν νέες ανισορροπίες στην αγορά, οι Βρυξέλλες οφείλουν να έχουν προετοιμάσει τα εργαλεία στήριξης για πολίτες, επιχειρήσεις και βιομηχανία.
Η παρέμβαση αυτή δείχνει τον τρόπο με τον οποίο κινείται το Μέγαρο Μαξίμου. Η Αθήνα επιχειρεί να θέσει νωρίς το ζήτημα, να περιγράψει τον κίνδυνο και να ζητήσει ευρωπαϊκή ετοιμότητα, ώστε να μη χαθεί πολύτιμος χρόνος αν η κρίση πάρει μεγαλύτερες διαστάσεις.
Το ίδιο σχήμα είχε προηγηθεί στην αγορά ενέργειας
Η ίδια προσέγγιση είχε φανεί και νωρίτερα στο πεδίο της ενέργειας. Τον Ιανουάριο του 2025, με επιστολή προς την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ζητούσε ταχύτερη αντίδραση απέναντι στις πιέσεις που κατέγραφαν οι τιμές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, συνδέοντας το πρόβλημα με τις ανισορροπίες της ευρωπαϊκής αγοράς και με την ανάγκη ισχυρότερου συντονισμού. Η ελληνική γραμμή δεν περιοριζόταν σε μια γενική έκκληση. Συνοδευόταν από συγκεκριμένες κατευθύνσεις, από ζητήματα ασφάλειας εφοδιασμού έως μέτρα για καλύτερη λειτουργία των διασυνοριακών ροών ηλεκτρικής ενέργειας. Η πολιτική πίεση συνδυαζόταν με τεχνικές και θεσμικές προτάσεις, ώστε η ελληνική παρέμβαση να εμφανίζεται ως επεξεργασμένη ευρωπαϊκή πρόταση και όχι ως απλή διαμαρτυρία.
Η ακρίβεια από τα ράφια στις Βρυξέλλες
Το ίδιο μοντέλο εφαρμόστηκε και στο μέτωπο της ακρίβειας το 2024. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, πάλι με επιστολή προς την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, άνοιξε το ζήτημα της διαφορετικής τιμολόγησης βασικών προϊόντων από πολυεθνικές εταιρείες. Επέλεξε να το παρουσιάσει ως πρόβλημα της ενιαίας αγοράς και όχι ως μια υπόθεση που αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα. Η βασική επιχειρηματολογία ήταν ότι μικρότερες χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας υφίστανται πιέσεις από πρακτικές που περιορίζουν τον ανταγωνισμό και ενισχύουν τη δυνατότητα μεγάλων ομίλων να επιβάλλουν διαφορετικές τιμές ανά αγορά. Έτσι, ένα πρόβλημα καθημερινότητας μετατράπηκε σε ευρωπαϊκό θέμα κανόνων, εποπτείας και παρεμβάσεων στο πεδίο του ανταγωνισμού. αι εδώ, το επαναλαμβανόμενο στοιχείο ήταν η προσπάθεια να μετακινηθεί το βάρος της συζήτησης από το εθνικό επίπεδο προς το επίπεδο των ευρωπαϊκών θεσμών. Ο πρωθυπουργός επεδίωξε να καταδείξει ότι η ακρίβεια δεν είναι μόνο αποτέλεσμα εσωτερικών συνθηκών, αλλά και προϊόν δομικών στρεβλώσεων στην κοινή αγορά.
Η αφετηρία της τακτικής
Η πρώτη μεγάλη αποτύπωση αυτής της μεθόδου είχε εμφανιστεί το 2021 μέσα στην πανδημία. Τότε, η Αθήνα έφερε νωρίς στο ευρωπαϊκό τραπέζι το θέμα του κοινού πιστοποιητικού εμβολιασμού. Η συζήτηση συνδεόταν άμεσα με τις μετακινήσεις, τον τουρισμό και την ανάγκη να υπάρξει κοινή γραμμή πριν από την έναρξη της θερινής περιόδου. Η κίνηση εκείνη είχε ιδιαίτερη βαρύτητα, επειδή έδειξε ότι η ελληνική πλευρά δεν περίμενε παθητικά τις ευρωπαϊκές αποφάσεις. Επέλεξε να καταθέσει νωρίς συγκεκριμένη πρόταση, να την εντάξει σε μια ευρωπαϊκή ανάγκη και να πιέσει για συντονισμένη απάντηση. Από εκεί και μετά, η μέθοδος αυτή επανέρχεται κάθε φορά που η κυβέρνηση εκτιμά ότι ένα εθνικό πρόβλημα έχει ευρωπαϊκή διάσταση και χρειάζεται ευρωπαϊκή λύση.
Η σταθερή μέθοδος της Αθήνας
Από το 2021 μέχρι σήμερα, η ακολουθία παραμένει σχεδόν ίδια. Πρώτα εντοπίζεται μια απειλή ή μια δυσλειτουργία που αγγίζει έντονα την Ελλάδα. Στη συνέχεια, το πρόβλημα παρουσιάζεται ως ευρωπαϊκή πρόκληση. Έπειτα, η Αθήνα ζητεί ταχύτητα, συντονισμό και κοινή δράση, καταθέτοντας ταυτόχρονα συγκεκριμένο πλαίσιο προτάσεων.